Trung tâm dữ liệu của Yandex tại thành phố Vladimir, thuộc tỉnh Vladimir của Nga, được cho là đã ngừng toàn bộ hoạt động sau một vụ tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) trong đêm 11/10.
Sự cố xảy ra giữa lúc nhiều dịch vụ trực tuyến của tập đoàn ghi nhận tình trạng gián đoạn, làm dấy lên lo ngại về mức độ dễ tổn thương của hạ tầng số trước các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở vật chất trọng yếu.
Yandex, tập đoàn công nghệ thường được ví như Google của Nga, xác nhận trung tâm dữ liệu gặp sự cố nghiêm trọng.
Theo thông tin được công bố, hơn 80 dịch vụ có liên quan bị ảnh hưởng, trong đó có các nền tảng phục vụ nhu cầu liên lạc, giải trí, nhà thông minh và gọi xe. Nếu phạm vi thiệt hại được xác nhận đầy đủ, đây sẽ là một trong những sự cố đáng kể đối với hệ sinh thái dịch vụ trực tuyến của doanh nghiệp trong những ngày gần đây.
Sự cố tại Vladimir khiến nhiều dịch vụ Yandex gián đoạn
Khoảng một giờ trước khi thông tin về trung tâm dữ liệu tại Vladimir được công bố, Yandex đã ghi nhận sự cố mất điện trên diện rộng tại khu vực hạ tầng mang mã ru-central1-a. Sau đó, các báo cáo về tình trạng không thể truy cập dịch vụ và ứng dụng của tập đoàn xuất hiện từ nhiều địa phương tại Nga.
Tại Rostov, người dùng Yandex Taxi được cho là gặp khó khăn khi sử dụng ứng dụng. Một số chức năng liên quan đến việc hiển thị tài xế đang chờ nhận chuyến không hoạt động bình thường, gây trở ngại cho những người cần đặt xe.
Danh sách các dịch vụ được cho là chịu ảnh hưởng không chỉ giới hạn ở một ứng dụng riêng lẻ. Các nền tảng được đề cập gồm Yandex Home, Yandex Music, Telemost, YandexGPT API và nhiều dịch vụ khác trong hệ sinh thái của tập đoàn.
Yandex Cloud cũng nằm trong nhóm chịu tác động được nêu trong các báo cáo. Đây là nền tảng cung cấp hạ tầng điện toán đám mây, phục vụ hoạt động lưu trữ dữ liệu và vận hành ứng dụng. Khi một trung tâm dữ liệu gặp sự cố, các hệ thống phụ thuộc vào tài nguyên tại đó có thể bị gián đoạn đồng thời, đặc biệt nếu khả năng chuyển tải sang những địa điểm dự phòng không đáp ứng đủ nhu cầu.
Yandex Go, ứng dụng gọi xe gắn liền với thương hiệu này, cũng được cho là gặp sự cố trên phạm vi rộng. Các báo cáo ban đầu đề cập đến ảnh hưởng không chỉ tại Nga mà còn ở Serbia, Kazakhstan, Belarus và Armenia. Tuy nhiên, mức độ gián đoạn tại từng quốc gia và thời gian khắc phục chưa được xác định đầy đủ trong thông tin được cung cấp.
Ba sự cố tại các trung tâm dữ liệu trong bốn ngày
Vụ việc ở Vladimir diễn ra sau hai sự cố khác được đề cập trong cùng một chuỗi sự kiện. Ngày 8/10, một vụ hỏa hoạn lớn được ghi nhận tại trung tâm dữ liệu ở Sasovo, thuộc tỉnh Ryazan. Đến ngày 9/10, cơ sở tại Kaluga được cho là đã bị hư hại, với nhiều mô-đun bị đánh trúng hoặc ngừng hoạt động.
Ngày 11/10, tâm điểm chuyển sang Vladimir. Trung tâm dữ liệu tại đây được mô tả có công suất 50 MW và quy mô lên tới 2.880 tủ rack. Đây là những thông số cho thấy cơ sở có khả năng tập trung lượng lớn thiết bị phục vụ xử lý, lưu trữ và phân phối dữ liệu.
Hình ảnh được mô tả sau sự cố tại trung tâm dữ liệu Yandex cho thấy khói bao phủ khu vực xung quanh sau vụ hỏa hoạn. Nếu thiệt hại tại cả ba địa điểm được xác nhận có liên quan đến các cuộc tấn công, chuỗi sự kiện này sẽ đặt ra câu hỏi về khả năng bảo vệ các cơ sở hạ tầng số có mức độ tập trung cao.
Dù vậy, cần phân biệt giữa những thông tin được công bố ban đầu và kết luận đã được kiểm chứng. Các dữ liệu hiện có trong nội dung tham chiếu chưa đủ để xác định độc lập toàn bộ nguyên nhân, mức độ thiệt hại vật chất hoặc mối liên hệ chính xác giữa ba sự cố.
Yandex điều chỉnh điều khoản sử dụng và bản đồ dữ liệu
Một chi tiết khác thu hút sự chú ý là động thái điều chỉnh điều khoản sử dụng của Yandex. Ngày 10/10, tập đoàn được cho là đã bổ sung các cuộc tấn công bằng UAV và tên lửa vào nhóm tình huống bất khả kháng.
Điều khoản bất khả kháng thường được sử dụng để xác định những hoàn cảnh nằm ngoài khả năng kiểm soát thông thường của doanh nghiệp, có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện nghĩa vụ theo hợp đồng. Việc bổ sung các tình huống liên quan đến UAV và tên lửa, nếu được xác nhận, cho thấy doanh nghiệp đang tính đến những rủi ro an ninh có thể tác động trực tiếp đến hoạt động vận hành.
Các báo cáo cũng cho biết bốn trung tâm dữ liệu của Yandex đã bị xóa khỏi bản đồ Yandex Maps. Tuy nhiên, chưa có đủ thông tin để kết luận việc thay đổi bản đồ xuất phát từ yêu cầu bảo mật, quyết định quản lý dữ liệu nội bộ hay một nguyên nhân khác.
Những động thái này diễn ra khi các doanh nghiệp công nghệ phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn không chỉ từ lỗi kỹ thuật, mất điện hoặc hỏng thiết bị mà còn từ các tác động vật lý nhằm vào cơ sở hạ tầng. Một trung tâm dữ liệu có thể chứa hàng nghìn máy chủ, thiết bị mạng và hệ thống cấp điện, làm mát. Thiệt hại ở một mắt xích có khả năng ảnh hưởng đến nhiều dịch vụ cùng lúc nếu các hệ thống phụ thuộc chung vào nguồn lực đó.
Hạ tầng số trở thành một phần của cuộc xung đột
Vụ việc tại Vladimir còn được đặt trong bối cảnh các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng công nghệ ngày càng được chú ý trong cuộc chiến giữa Nga và Ukraine. Ngày 8/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky được dẫn lời tuyên bố rằng Ukraine luôn đáp trả tương xứng, đồng thời đề cập đến việc Nga từng tấn công các trung tâm dữ liệu của Ukraine.
Phát biểu này phản ánh cách các bên nhìn nhận những đòn đánh vào cơ sở hạ tầng trong cuộc xung đột. Tuy nhiên, tuyên bố về nguyên tắc đáp trả không tự nó chứng minh bên nào đứng sau từng vụ việc cụ thể. Trách nhiệm đối với các cuộc tấn công tại Sasovo, Kaluga và Vladimir cần được xác định dựa trên bằng chứng độc lập.
Trong nhiều năm, trung tâm dữ liệu chủ yếu được nhìn nhận như những cơ sở kỹ thuật phục vụ hoạt động kinh doanh. Nhưng khi các dịch vụ thanh toán, liên lạc, điều hướng, gọi xe và lưu trữ dữ liệu ngày càng phụ thuộc vào hạ tầng tập trung, những cơ sở này cũng có thể trở thành mục tiêu có giá trị trong xung đột.
Thiệt hại không chỉ được đo bằng số máy chủ bị hỏng hay chi phí sửa chữa. Một sự cố kéo dài còn có thể khiến người dân mất quyền truy cập các dịch vụ thiết yếu, làm gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp và gây sức ép lên khả năng duy trì dịch vụ liên tục của nhà cung cấp.
Chuỗi sự cố được ghi nhận trong các ngày 8, 9 và 11/10 vì thế đặt ra vấn đề lớn hơn phạm vi hoạt động của riêng Yandex. Khả năng phân tán dữ liệu, duy trì nguồn điện dự phòng, chuyển tải công việc giữa các trung tâm và bảo vệ cơ sở vật chất sẽ là những yếu tố quyết định mức độ chống chịu của các nền tảng số khi xảy ra khủng hoảng.
Hiện vẫn cần thêm thông tin để xác minh đầy đủ nguyên nhân và quy mô thiệt hại tại các cơ sở liên quan. Dù vậy, những gián đoạn được báo cáo cho thấy một thực tế rõ ràng: trong chiến tranh hiện đại, các trung tâm dữ liệu không còn chỉ là nơi vận hành dịch vụ trực tuyến. Chúng đã trở thành một phần của hạ tầng thiết yếu, nơi một cuộc tấn công vật lý có thể nhanh chóng tạo ra tác động trên diện rộng đối với đời sống số và hoạt động kinh tế.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
