
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen (ở giữa), Ủy viên châu Âu phụ trách Kinh tế và Năng suất, Thực thi và Đơn giản hóa, Valdis Dombrovskis (bên phải), và Ủy viên châu Âu phụ trách Quốc phòng và Không gian, Andrius Kubilius, phát biểu tại cuộc họp báo về Công cụ Hỗ trợ Phối hợp cho Ukraine tại trụ sở EU ở Brussels, thứ Tư, ngày 18 tháng 11 năm 2026. (Ảnh AP/Omar Havana)
Ủy ban châu Âu đề xuất cấp khoản vay mới 45 tỷ euro cho Ukraine nhằm bảo đảm nguồn tài chính trong năm tới. Kế hoạch quy định Kiev chỉ phải hoàn trả tiền gốc nếu Nga thanh toán các khoản bồi thường thiệt hại chiến tranh, nhưng một số thành viên EU phản đối chia sẻ rủi ro tài chính.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen khẳng định EU tiếp tục sát cánh với Ukraine cả trong chiến tranh lẫn thời bình. Bà nhấn mạnh châu Âu quyết tâm hỗ trợ Kiev hơn bao giờ hết, bất chấp những bất đồng nội bộ.
Ukraine cần khoảng 70 tỷ euro riêng trong năm tới. Vì vậy, đề xuất mới được xem là nỗ lực cấp bách nhằm ngăn Kiev rơi vào tình trạng thiếu hụt ngân sách và nguồn lực quân sự.
Khoản vay 45 tỷ euro chia thành hai phần
Ủy ban châu Âu muốn huy động 45 tỷ euro thông qua một khoản vay chung của EU. Khoản tiền này dự kiến đáp ứng khoảng hai phần ba nhu cầu tài chính của Ukraine trong năm tới.
Trong đó, 20 tỷ euro dành cho ngân sách nhà nước Ukraine. Số tiền còn lại, 25 tỷ euro, phục vụ nhu cầu quân sự, bao gồm mua sắm vũ khí và thiết bị quốc phòng.
Để có nguồn tiền, Ủy ban châu Âu dự kiến tiếp tục vay trên thị trường tài chính. Ngân sách EU sẽ đóng vai trò bảo đảm thông qua một khoản dự phòng tài chính, được gọi là biên độ ngân sách.
Phần thiếu hụt 25 tỷ euro còn lại dự kiến do các đối tác ngoài EU đóng góp. Những quốc gia được nhắc đến gồm Anh, Nhật Bản và Canada.
Điểm đặc biệt của kế hoạch nằm ở điều kiện hoàn trả. Ukraine chỉ phải trả lại tiền gốc nếu Nga thực hiện nghĩa vụ bồi thường những thiệt hại khổng lồ do cuộc chiến gây ra.
Tuy nhiên, khoản vay vẫn phát sinh chi phí lãi suất. Ukraine cũng phải tham gia thanh toán phần lãi này, có thể theo những điều kiện ưu đãi hơn.
Các cuộc tấn công của Nga làm gia tăng nhu cầu tài chính
Nhu cầu hỗ trợ của Ukraine không chỉ xuất phát từ chi phí quân sự. Các cuộc tấn công của Nga ngày càng gây thiệt hại nghiêm trọng cho cơ sở hạ tầng dân sự.
Nhiều thành phố phải đối mặt với nguy cơ gián đoạn nguồn cung nước và hệ thống sưởi. Cầu đường, nhà máy nhiệt điện và những công trình thiết yếu cũng trở thành mục tiêu tấn công.
Những thiệt hại này khiến chính phủ Ukraine phải dành thêm ngân sách để duy trì các dịch vụ công và khôi phục cơ sở hạ tầng.
Hoạt động xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen cũng gặp khó khăn. Phong tỏa hàng hải và các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại khiến hoạt động vận chuyển suy giảm nghiêm trọng.
Ủy viên châu Âu phụ trách kinh tế Valdis Dombrovskis cảnh báo cuộc xung đột không chỉ đe dọa Ukraine. Theo ông, hành động quân sự của Nga còn đặt ra nguy cơ đối với người dân, lãnh thổ và lối sống của châu Âu.
Ông cho rằng sự hỗ trợ của EU giúp khối này trở thành đối tác chiến lược quan trọng của Ukraine.
Bất đồng trong EU về trách nhiệm tài chính
Đề xuất mới chưa nhận được sự đồng thuận của toàn bộ thành viên EU. Hungary, Czechia, Slovakia và Bulgaria phản đối tham gia cơ chế tài chính chung.
Các nước này không muốn cùng gánh chịu rủi ro từ khoản vay. Họ cũng không muốn đóng góp vào chi phí lãi suất phát sinh.
Ursula von der Leyen bác bỏ quan điểm chỉ một số thành viên phải chịu trách nhiệm tài chính. Bà cho rằng ngân sách chung đồng nghĩa với trách nhiệm chung.
Quan điểm này nhận được sự ủng hộ của Thủ tướng Đức Friedrich Merz. Ông muốn gắn các cuộc đàm phán về viện trợ Ukraine với quá trình thương lượng ngân sách EU.
Đề xuất của Đức đã làm gia tăng tranh luận về cách phân bổ nghĩa vụ tài chính giữa các nước thành viên.
Tuy nhiên, bà von der Leyen vẫn hy vọng có thể đạt được sự tham gia rộng rãi hơn. Theo bà, các nước không muốn tài trợ vũ khí vẫn có thể đóng góp vào phần ngân sách dân sự của Ukraine.
Cơ chế khoản vay gồm hai phần riêng biệt, một dành cho quân sự và một dành cho ngân sách nhà nước. Điều này cho phép mỗi thành viên lựa chọn phạm vi đóng góp phù hợp.
Tài sản Nga bị đóng băng tiếp tục gây tranh cãi
Đề xuất khoản vay mới cũng làm nóng trở lại tranh luận về hàng trăm tỷ euro tài sản Nga bị phong tỏa tại châu Âu.
Phần lớn tài sản này đang được giữ tại Euroclear, một tổ chức dịch vụ tài chính có trụ sở ở Bỉ. Hiện EU chủ yếu sử dụng lợi nhuận phát sinh từ những tài sản bị đóng băng để hỗ trợ Ukraine.
Những phương án sử dụng trực tiếp tiền gốc từng gặp phản đối, trong đó có sự phản đối từ Bỉ vào tháng 12 trước đó.
Một nhóm nghị sĩ Nghị viện châu Âu muốn thay đổi tình hình. Họ đề xuất chuyển số tài sản bị phong tỏa khỏi Bỉ sang cơ chế quản lý của EU.
Nhóm nghị sĩ đã gửi thư yêu cầu Ủy ban châu Âu và Hội đồng EU hành động ngay trong năm nay. Tuy nhiên, khả năng kế hoạch được thông qua vẫn chưa rõ ràng.
EU chuẩn bị gói trừng phạt Nga thứ 22
Song song với hỗ trợ tài chính, EU dự kiến tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Moskva.
Ủy ban châu Âu dự kiến trình bày gói trừng phạt thứ 22 nhằm vào Nga trong tuần tới. Ursula von der Leyen cho rằng các biện pháp hiện hành đang làm suy yếu dần nền tảng kinh tế Nga.
Ủy ban châu Âu muốn đưa đề xuất khoản vay ra thảo luận tại cuộc họp của Liên minh những nước sẵn sàng ở Berlin vào thứ Năm. Sau đó, các nhà lãnh đạo EU sẽ xem xét kế hoạch tại hội nghị thượng đỉnh đặc biệt vào cuối tuần kế tiếp.
Ukraine cần nguồn tiền mới ngay từ đầu năm tới. Những thay đổi chính trị sau các cuộc bầu cử tại Pháp, Ba Lan và một số quốc gia thành viên khác cũng có thể khiến việc duy trì viện trợ trở nên khó khăn hơn.
Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC


