Iran đã triệu Đại sứ Pháp tại Tehran để phản đối cách chính quyền Pháp xử lý các cuộc biểu tình bạo lực liên quan đến trường học.
Tehran yêu cầu Paris làm rõ việc sử dụng biện pháp cưỡng chế với người biểu tình, đồng thời kêu gọi Pháp tôn trọng nhân quyền và bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân.
Vụ việc lập tức tạo ra tranh cãi. Lý do nằm ở sự đối nghịch rõ rệt giữa thông điệp nhân quyền mà Iran đưa ra với hồ sơ trấn áp biểu tình gây nhiều tranh cãi của chính nước này. Những cuộc biểu tình trước đó tại Iran từng khiến hàng nghìn người thiệt mạng, theo số liệu do phía Iran thừa nhận. Tổng thống Mỹ Donald Trump từng nêu con số cao hơn nhiều, khoảng 35.000 đến 40.000 người chết.
Phía Pháp đang đối mặt với một đợt bất ổn nghiêm trọng tại nhiều khu vực. Các cuộc biểu tình có yếu tố bạo lực đã lan đến trường học, kéo theo phá hoại tài sản, phóng hỏa, tấn công cảnh sát và giáo viên. Hơn 1.000 trường học bị ảnh hưởng ở nhiều mức độ khác nhau.
Chính quyền Pháp đã bắt giữ hơn 5.000 người bị cáo buộc tham gia gây rối, phá hoại hoặc tấn công lực lượng chức năng.
Một cảnh sát cũng bị buộc tội và bị truy cứu trách nhiệm sau cáo buộc bắn đạn hơi cay vào một học sinh. Chi tiết này được Tehran dùng làm căn cứ để đặt vấn đề về cách Pháp kiểm soát biểu tình.
Iran phản đối Pháp giữa lúc bạo lực học đường leo thang
Thông điệp của Iran tập trung vào cách lực lượng an ninh Pháp xử lý người biểu tình. Tehran cho rằng Paris cần thực thi nghiêm túc các cam kết về nhân quyền, không được để người biểu tình, đặc biệt là học sinh, rơi vào nguy hiểm.
Cách phản ứng này không hiếm trong ngoại giao. Các nước thường triệu đại sứ để bày tỏ phản đối, yêu cầu giải thích hoặc gửi thông điệp chính trị. Điểm khiến vụ việc trở nên đáng chú ý là bên đưa ra lời nhắc nhở về nhân quyền lại là Iran, quốc gia nhiều năm qua bị chỉ trích nặng nề vì cách xử lý bất đồng trong nước.
Tại Pháp, những vụ việc liên quan đến trường học luôn gây áp lực lớn cho chính quyền. Trường học không chỉ là nơi học tập. Đó còn là biểu tượng của trật tự công cộng, an toàn trẻ em và năng lực quản trị của nhà nước.
Khi hơn 1.000 trường học bị ảnh hưởng, câu chuyện không còn là biểu tình đơn lẻ. Nó trở thành vấn đề an ninh xã hội. Việc cảnh sát, giáo viên và học sinh cùng bị cuốn vào vòng bạo lực khiến dư luận Pháp chia rẽ mạnh hơn.
Pháp bắt hơn 5.000 người, một cảnh sát bị truy cứu
Phản ứng của Pháp khá cứng rắn. Hơn 5.000 người đã bị bắt trong các chiến dịch kiểm soát bạo loạn. Nhà chức trách coi đây là biện pháp cần thiết để ngăn tình trạng đốt phá, tấn công lực lượng công quyền và đe dọa môi trường học đường.
Dù vậy, Paris cũng không thể tránh câu hỏi về giới hạn sử dụng vũ lực. Việc một cảnh sát bị buộc tội sau cáo buộc bắn đạn hơi cay vào học sinh cho thấy hệ thống tư pháp Pháp đã vào cuộc. Đây là điểm khác biệt quan trọng trong tranh luận: hành vi sai phạm của lực lượng chức năng, nếu có, phải bị điều tra và xử lý công khai.
Iran lại nhìn sự việc theo hướng khác. Tehran nhấn mạnh đến nguy cơ người biểu tình bị đối xử bạo lực và yêu cầu Pháp bảo vệ quyền sống, quyền an toàn thân thể. Lập luận này đánh đúng vào điểm nhạy cảm của các nền dân chủ phương Tây, nơi chính phủ luôn bị giám sát chặt khi dùng biện pháp mạnh với dân chúng.
Tuy nhiên, câu hỏi lớn hơn là Iran có đủ tư cách đạo lý để đưa ra lời phê phán ấy hay không. Đây cũng là nguyên nhân khiến phản ứng của Tehran bị nhiều người xem là mỉa mai chính trị hơn là một lời kêu gọi nhân quyền thuần túy.
Hồ sơ biểu tình tại Iran khiến thông điệp nhân quyền gây phản ứng
Những cuộc biểu tình trước đó tại Iran từng để lại hậu quả rất nặng nề. Theo số liệu được phía Iran thừa nhận, khoảng 3.000 người đã thiệt mạng. Con số này đã đủ gây chấn động nếu đặt trong bất kỳ cuộc khủng hoảng chính trị nào.
Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đưa ra ước tính cao hơn nhiều, cho rằng số người chết có thể lên tới 35.000 đến 40.000. Sự chênh lệch lớn giữa các con số phản ánh mức độ nhạy cảm và thiếu minh bạch của thông tin trong các cuộc khủng hoảng tại Iran.
Chính vì vậy, khi Tehran lên tiếng yêu cầu Pháp bảo vệ người biểu tình, thông điệp ấy không được tiếp nhận như một tuyên bố ngoại giao bình thường. Nó bị soi chiếu ngược lại bằng chính hồ sơ nhân quyền của Iran.
Với người quan sát, đây là một ví dụ điển hình của cuộc đấu khẩu chính trị quốc tế. Nhân quyền không chỉ là giá trị phổ quát. Nó còn thường được sử dụng như công cụ gây sức ép, phản đòn và làm suy yếu uy tín đối thủ.
Cuộc đấu khẩu cho thấy nhân quyền vẫn là mặt trận ngoại giao gai góc
Pháp có trách nhiệm giải trình về mọi cáo buộc sử dụng vũ lực quá mức. Nếu cảnh sát sai, việc truy cứu trách nhiệm là cần thiết. Nếu người biểu tình phá hoại trường học, tấn công giáo viên và cảnh sát, nhà nước cũng có trách nhiệm khôi phục trật tự.
Hai việc này không loại trừ nhau. Một chính quyền có thể trấn áp bạo lực, nhưng vẫn phải chịu kiểm soát pháp lý. Người biểu tình có quyền bày tỏ bất bình, nhưng không có quyền đốt phá trường học hay tấn công người khác.
Iran phản đối Pháp vì thế không chỉ là một sự kiện ngoại giao. Nó mở ra câu hỏi khó hơn: quốc gia nào có thể nói về nhân quyền mà không bị chính quá khứ của mình chất vấn? Với Iran, câu hỏi này đặc biệt nặng nề.
Vụ việc cũng nhắc lại một thực tế lạnh lùng. Trong chính trị quốc tế, lời kêu gọi nhân quyền chỉ có sức nặng khi đi kèm sự nhất quán. Nếu khoảng cách giữa lời nói và hành động quá lớn, thông điệp dễ biến thành đòn tuyên truyền, thậm chí phản tác dụng.
Pháp vẫn phải tự xử lý cuộc khủng hoảng trong nước bằng pháp luật, minh bạch và trách nhiệm. Iran cũng khó tránh được ánh nhìn hoài nghi khi lên lớp nước khác về cách đối xử với người biểu tình.
Bài học còn lại nằm ở chỗ: quyền con người không nên là chiếc gậy ngoại giao dùng khi tiện, mà phải là chuẩn mực được tôn trọng ngay từ trong biên giới của mỗi quốc gia.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
