Một nữ nhân viên 28 tuổi làm việc tại viện nghiên cứu và phòng chống bệnh dịch hạch của Nga đã tử vong tại vùng Irkutsk, Siberia, trong vụ việc đang gây lo ngại về khả năng liên quan đến dịch hạch phổi.
Phía Nga nói cô chết vì “viêm phổi không rõ nguồn gốc”. Phía Mỹ nghi ngờ đây có thể là một ca dịch hạch thể phổi chưa được xác nhận.
Vụ việc xảy ra tại thành phố Shelekhov, gần Irkutsk. Người phụ nữ qua đời hôm thứ Sáu tại bệnh viện huyện.
Danh tính của cô chưa được công bố, còn nguyên nhân tử vong vẫn là điểm gây tranh cãi giữa thông tin từ Nga và đánh giá ban đầu của cơ quan y tế Mỹ.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông đã lên lịch điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin về vụ việc. Cuộc trao đổi, theo ông Trump, sẽ diễn ra “rất sớm”. Dù chưa có kết luận y tế chính thức được công bố rộng rãi, cái chết của một nhân viên làm việc trong hệ thống nghiên cứu bệnh dịch hạch khiến nhiều cơ quan y tế quốc tế chú ý.
Ca tử vong tại Irkutsk và nghi vấn dịch hạch phổi
Cơ quan y tế Mỹ cho biết đã nhận được thông tin về một ca nghi mắc dịch hạch phổi tại Irkutsk dẫn đến tử vong. Tuy vậy, ca bệnh này chưa được xác nhận. Diễn biến đang được theo dõi sát, nhất là vì dịch hạch thể phổi là dạng bệnh có thể lây qua đường hô hấp nếu không được kiểm soát kịp thời.
Phía Nga bác bỏ khả năng nữ nhân viên tử vong do vi khuẩn gây bệnh dịch hạch. Cơ quan phụ trách phòng chống dịch bệnh của Nga khẳng định nguyên nhân không phải do vi khuẩn dịch hạch, nhưng chưa đưa ra lời giải thích đầy đủ hơn về nguồn gốc bệnh viêm phổi mà nạn nhân mắc phải.
Điểm khiến vụ việc trở nên nhạy cảm nằm ở nơi làm việc của nạn nhân. Cô là nhân viên của một cơ sở nghiên cứu và phòng chống dịch hạch, lĩnh vực vốn đòi hỏi quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt. Chỉ riêng yếu tố này đã đủ để các nước yêu cầu thêm dữ liệu y tế, kết quả xét nghiệm và thông tin dịch tễ liên quan.
Hiện chưa có thông tin công khai cho thấy bệnh đã lan sang người khác. Cũng chưa có thông báo chính thức về việc phong tỏa, cách ly diện rộng hay hạn chế đi lại tại Irkutsk. Dù vậy, khi bệnh nghi liên quan đến dịch hạch phổi, phản ứng thận trọng là điều dễ hiểu.
Washington yêu cầu Moscow minh bạch thông tin
Bộ Ngoại giao Mỹ đã yêu cầu Nga cung cấp thông tin nhanh chóng và minh bạch về vụ tử vong. Washington cho rằng nếu Moscow không công bố đầy đủ dữ liệu liên quan, Nga có thể đối mặt nghi vấn vi phạm các nghĩa vụ y tế quốc tế.
Các quan chức Mỹ được cho là đã cảnh báo rằng lượng thông tin Nga chia sẻ cho đến nay còn rất hạn chế. Điều này làm tăng khó khăn trong việc đánh giá nguy cơ thực tế, nhất là với công dân Mỹ đang ở Nga hoặc những người có kế hoạch di chuyển tới khu vực liên quan.
Đại sứ quán Mỹ tại Moscow cũng lưu ý rằng khả năng hỗ trợ công dân Mỹ tại Nga, đặc biệt ngoài thủ đô Moscow, có thể bị hạn chế. Nhân viên chính phủ Mỹ có thể phải đối mặt với các hạn chế bổ sung khi đi công tác hoặc đi lại cá nhân tới một số khu vực vì lý do sức khỏe và an ninh.
Thông báo này không đồng nghĩa với việc có lệnh cấm đi lại rộng rãi. Nhưng nó cho thấy Washington đang xử lý vụ việc như một nguy cơ y tế cần được giám sát. Khi thông tin từ phía sở tại chưa rõ ràng, cảnh báo ngoại giao thường được đưa ra để giảm rủi ro cho công dân.
Dịch hạch phổi nguy hiểm ra sao?
Dịch hạch phổi là một thể nặng của bệnh dịch hạch do vi khuẩn Yersinia pestis gây ra. Bệnh xuất hiện khi nhiễm trùng lan đến phổi, hoặc khi người bệnh hít phải giọt bắn chứa vi khuẩn từ người hoặc động vật nhiễm bệnh. Đây là dạng nguy hiểm nhất của dịch hạch vì có thể tiến triển rất nhanh.
Bệnh có thể điều trị bằng kháng sinh nếu được phát hiện sớm. Thời gian là yếu tố quyết định. Nếu chậm điều trị, nguy cơ tử vong tăng mạnh. Triệu chứng thường gồm sốt cao, ớn lạnh, đau đầu, suy nhược, ho, đau ngực và khó thở. Một số trường hợp có thể ho ra máu.
Điều khiến dịch hạch phổi được theo dõi chặt là khả năng lây qua đường hô hấp trong điều kiện tiếp xúc gần. Tuy vậy, bệnh không lây dễ như cúm mùa hay một số virus hô hấp phổ biến. Kiểm soát ca bệnh, truy vết tiếp xúc và điều trị dự phòng bằng kháng sinh thường là các biện pháp then chốt.
Dịch hạch từng gây ra những đại dịch lớn trong lịch sử, nhưng ngày nay không còn là bệnh không thể kiểm soát. Nhiều nước vẫn ghi nhận ca lẻ tẻ, nhất là tại các khu vực có ổ chứa tự nhiên ở loài gặm nhấm. Vấn đề nằm ở tốc độ phát hiện, năng lực xét nghiệm và mức độ minh bạch khi ca bệnh xuất hiện ở nơi nhạy cảm.
WHO yêu cầu làm rõ các thông tin mâu thuẫn
Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới Tedros Adhanom Ghebreyesus đã yêu cầu Nga minh bạch về cái chết được cho là có liên quan đến dịch hạch phổi. Ông nhấn mạnh cần trao đổi thông tin đầy đủ, kịp thời và rõ ràng theo các quy định y tế quốc tế.
Lý do là các thông tin hiện có chưa thống nhất. Một bên nghi ngờ ca tử vong liên quan dịch hạch phổi. Bên còn lại nói nguyên nhân là viêm phổi không rõ nguồn gốc và phủ nhận vi khuẩn dịch hạch. Khi hai đánh giá khác nhau cùng tồn tại, cộng đồng y tế cần dữ liệu xét nghiệm, tiền sử tiếp xúc và thông tin dịch tễ để xác định nguy cơ thật sự.
Đánh giá ban đầu của WHO cho rằng nguy cơ dịch hạch tại Irkutsk ở mức trung bình đến thấp, dựa trên dữ liệu hiện có. Với toàn nước Nga, nguy cơ được xếp ở mức thấp. Phần còn lại của châu Âu được đánh giá có nguy cơ rất thấp.
Những mức đánh giá này có thể thay đổi nếu xuất hiện thông tin mới. Một ca bệnh đơn lẻ, nếu được phát hiện và xử lý đúng, thường không dẫn đến khủng hoảng y tế. Nhưng sự thiếu rõ ràng về nguồn lây, kết quả xét nghiệm và quy trình an toàn tại nơi làm việc của nạn nhân có thể làm dấy lên lo ngại không cần thiết.
Điều cần theo dõi sau vụ tử vong
Trong các vụ nghi bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, câu hỏi quan trọng không chỉ là người bệnh mắc gì. Cần biết họ đã tiếp xúc với ai, làm việc trong điều kiện nào, có phơi nhiễm trong phòng thí nghiệm hay không, và những người xung quanh đã được theo dõi ra sao.
Với ca tử vong tại Irkutsk, các thông tin then chốt vẫn chưa được công khai đầy đủ. Chưa rõ nạn nhân có tiếp xúc với mẫu bệnh phẩm, động vật thí nghiệm hay nguồn bệnh tự nhiên hay không. Cũng chưa rõ có bao nhiêu người tiếp xúc gần đã được kiểm tra, cách ly theo dõi hoặc điều trị dự phòng.
Vụ việc vì thế không chỉ là một ca tử vong y khoa. Nó còn là phép thử về cách các nước chia sẻ dữ liệu khi xuất hiện nguy cơ bệnh truyền nhiễm xuyên biên giới. Minh bạch trong những giờ đầu thường giúp giảm hoang mang, bảo vệ nhân viên y tế và ngăn tin đồn lan nhanh hơn cả mầm bệnh.
Hiện chưa có bằng chứng công khai về một ổ dịch rộng tại Irkutsk. Nhưng khi một ca tử vong chưa rõ nguyên nhân xảy ra trong hệ thống nghiên cứu dịch hạch, yêu cầu làm rõ là hợp lý. Câu trả lời cuối cùng cần đến từ dữ liệu xét nghiệm và điều tra dịch tễ, không phải từ suy đoán chính trị hay những tuyên bố nửa vời.
Cho đến khi Moscow công bố thêm thông tin, vụ tử vong của nữ nhân viên phòng thí nghiệm Nga vẫn sẽ được theo dõi sát. Điều cần nhất lúc này là một báo cáo rõ ràng, đủ chi tiết và kịp thời để xác định nguy cơ thực sự đối với cộng đồng.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: CDC, Wall Street Journal và WHO
