Chỉ trong hai ngày, một cuộc khủng hoảng nhân đạo chưa từng có đã bùng phát tại Ceuta, vùng lãnh thổ Tây Ban Nha nằm trên đất liền Bắc Phi. Hàng chục nghìn người di cư từ Morocco đã tràn qua biên giới, khiến chính quyền địa phương quá tải và kéo theo phản ứng dây chuyền từ khắp châu Âu.
Tin đồn mở cửa biên giới châm ngòi cuộc di cư
Mọi chuyện bắt đầu từ rạng sáng thứ Sáu 31/07/2026, khi tin đồn lan truyền rằng cửa khẩu Bab Sebta đã được mở. Hàng trăm người từ nhiều khu vực của Morocco lập tức đổ về thành phố Fnideq, nằm sát biên giới. Có người đi bộ hàng chục km chỉ vì nghe theo tin này.
Đến 6 giờ 24 phút sáng, ít nhất 1.500 người đã có mặt tại Ceuta. Phần lớn trong số họ bơi từ Morocco sang. Trong nhóm vượt biên có rất nhiều trẻ em và người chưa thành niên. Các trung tâm tiếp nhận nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải.
Chính quyền Ceuta lập tức đề nghị Madrid ban bố tình trạng khẩn cấp và điều quân đội. Tây Ban Nha sau đó đã triển khai quân đội đến hỗ trợ lực lượng bảo vệ biên giới. Liên minh châu Âu cũng tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ thông qua cơ quan Frontex.
Bản đồ hiển thị vùng lãnh thổ Ceuta thuộc Tây Ban Nha và vùng lãnh thổ phía bắc Maroc liền kề.
Nguồn: OpenStreetMap
Số người chết tăng nhanh, Ceuta và Melilla đồng loạt bị ép biên
Đến 7 giờ 43 phút, đài RTVE xác nhận 18 người đã tử vong, chủ yếu do đuối nước. Đến 8 giờ 46 phút, cuộc khủng hoảng lan sang Melilla, một vùng lãnh thổ Tây Ban Nha khác ở Bắc Phi. Khoảng 400 người đã vượt biên vào khu vực này. Ceuta thời điểm đó tiếp tục ghi nhận hơn 20.000 người đổ vào.
Bộ Nội vụ Tây Ban Nha thông báo, trong vòng 24 giờ có khoảng 49.000 người đến Ceuta, trong đó khoảng 7.000 là trẻ vị thành niên. Số người tử vong liên tục được điều chỉnh tăng: 24 người vào lúc 12 giờ 12 phút, 34 người lúc 13 giờ 53 phút, 43 người lúc 15 giờ 34 phút. Đến 18 giờ 38 phút, con số chính thức được Bộ Nội vụ Tây Ban Nha xác nhận là 57 người.
Trong khi đó, giới chức Ceuta cho biết khoảng 60.000 người đã tràn vào lãnh thổ Tây Ban Nha. Thủ tướng Pedro Sánchez khi đến Ceuta đã bị người biểu tình la ó với các khẩu hiệu nặng nề như "Phản bội Tây Ban Nha" và "Ông đã bỏ mặc biên giới".
Châu Âu dậy sóng: Ý ngừng Schengen, Đan Mạch muốn đình chỉ Tây Ban Nha
Cuộc khủng hoảng nhanh chóng trở thành vấn đề chính trị toàn châu Âu. Chủ tịch Nhóm EPP, ông Manfred Weber, yêu cầu Tây Ban Nha lập tức lập lại trật tự. Ông cảnh báo nếu Madrid không kiểm soát được tình hình, Frontex phải tiếp quản và người nhập cư trái phép phải được đưa trở lại.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tuyên bố bảo vệ biên giới ngoài EU là ưu tiên hàng đầu. Ông nhấn mạnh Tây Ban Nha phải nhanh chóng lấy lại quyền kiểm soát, Morocco cần tiếp nhận người nhập cư trở lại và quy định hồi hương mới của EU phải được thực hiện ngay. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cũng gọi tình hình là rất đáng lo ngại và cho biết Đức đang phối hợp với Tây Ban Nha, Morocco và EU.
Italia đã đi xa hơn khi tạm thời đình chỉ quy chế Schengen với Tây Ban Nha. Ngoại trưởng Antonio Tajani xác nhận việc áp dụng lại kiểm soát đối với người đi từ Tây Ban Nha bằng máy bay và tàu biển. Trước đó, theo báo La Repubblica, Rome đã đóng đường biển và đường hàng không với Tây Ban Nha. Đan Mạch cũng đề nghị xem xét các biện pháp đình chỉ Tây Ban Nha khỏi khối Schengen. Thủ tướng Mette Frederiksen cho rằng EU cần cân nhắc mọi biện pháp nếu nước này không kiểm soát được biên giới.
Trong khi đó, cơ quan biên giới Frontex cho biết Tây Ban Nha vẫn chưa chính thức đề nghị hỗ trợ. Hiện Frontex chỉ đang làm việc tại cảng Ceuta. Một chi tiết nhỏ nhưng gây chú ý: một bài đăng của ông Merz trên mạng X bị xóa vì nhắc nhầm đến Morocco, sau đó được đăng lại với nội dung đã chỉnh sửa.
Phía cánh tả Đức có quan điểm ngược lại. Đảng Cánh tả kêu gọi Đức và EU nên tiếp nhận người tị nạn, cung cấp chăm sóc y tế, nước uống và nơi ở an toàn. Bang Baden-Württemberg của Đức cũng đề nghị điều thêm cảnh sát hỗ trợ kiểm soát biên giới nếu chính phủ liên bang yêu cầu.
Nghi vấn Morocco tiếp tay cho làn sóng vượt biên
Một chi tiết gây chấn động được báo The Times phản ánh: nhiều người Morocco khai rằng cảnh sát nước này đã chỉ đường sang Ceuta. Có người còn được khuyên trực tiếp "Hãy sang Tây Ban Nha". Phóng viên AFP cũng chứng kiến nhiều người bơi vòng qua hàng rào biên giới sau khi nghe tin biên giới đã mở.
Đến cuối ngày, khoảng 50.000 đến 60.000 người đã tràn vào Ceuta trong hai ngày. Khoảng 37.500 người đã quay trở lại Morocco, chiếm khoảng 75% số người vượt biên. Tuy nhiên, con số thương vong vẫn dừng ở 57 người, một mất mát lớn được cho là hậu quả từ việc nới lỏng kiểm soát biên giới của phía Morocco.
Ceuta - điểm nóng chiến lược của châu Âu
Ceuta là lãnh thổ của Tây Ban Nha, nhưng nằm trên đất liền Bắc Phi và tiếp giáp trực tiếp với Morocco. Về chủ quyền, vùng đất này thuộc Tây Ban Nha, nhưng về địa lý, nó nằm ở bờ biển phía bắc của Morocco, cách lục địa Tây Ban Nha khoảng 20 km qua eo biển Gibraltar. Đường biên giới trên đất liền dài khoảng 8 km, khiến người di cư chỉ cần đi bộ hoặc bơi vòng qua hàng rào ven biển là đã đặt chân vào lãnh thổ Tây Ban Nha, đồng thời là lãnh thổ EU.
Với quy chế tự do đi lại trong khối Schengen, một khi đã vào Ceuta, người vượt biên có thể dễ dàng di chuyển sang Đức, Hà Lan, Đan Mạch hay các nước giàu có chế độ trợ cấp xã hội hấp dẫn. Chính vì vậy, mỗi khi Morocco nới lỏng kiểm soát biên giới, hàng nghìn người có thể tràn vào EU chỉ trong vài giờ. Đây là lý do Ceuta và Melilla luôn nằm trong danh sách những điểm nóng di cư lớn nhất châu Âu.
Bài toán khó phía trước
Cuộc khủng hoảng lần này đã cho thấy sự mong manh của hệ thống bảo vệ biên giới EU tại khu vực Bắc Phi. Nó cũng làm lộ rõ những chia rẽ sâu sắc giữa các quốc gia thành viên trong cách xử lý vấn đề di cư. Trong khi Ý và Đan Mạch chọn giải pháp cứng rắn, Đảng Cánh tả Đức lại kêu gọi mở cửa đón người tị nạn.
Washington cũng đưa vào cuộc. Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi tình hình tại Ceuta là "thật khủng khiếp", đồng thời cảnh báo nước Mỹ có thể gặp tình trạng tương tự nếu đảng Dân chủ thắng cử vào năm 2028.
Một vấn đề lớn khác được đặt ra: ai sẽ chịu trách nhiệm cho thảm kịch này? Nhiều người tố cáo chính quyền Morocco đã khuyến khích vượt biên. Những ngày tới, các cuộc điều tra sẽ được tiến hành để truy tìm nguyên nhân, đồng thời EU phải tính đến việc sửa lại các quy định hồi hương.
Rõ ràng, Ceuta không chỉ là biên giới của Tây Ban Nha mà còn là cửa ngõ của cả châu Âu. Nếu không có giải pháp đồng bộ từ cả hai phía EU và Morocco, những thảm kịch như lần này sẽ còn lặp lại.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc