Nga cảnh báo NATO rằng Moscow có thể sử dụng toàn bộ năng lực quân sự, kể cả vũ khí hạt nhân, nếu Kaliningrad bị cô lập khỏi phần còn lại của Nga. NATO bác bỏ cáo buộc về kế hoạch phong tỏa và gọi những cảnh báo hạt nhân này là thiếu trách nhiệm.
Kaliningrad đang trở thành một trong những điểm nóng nhạy cảm nhất giữa Nga và NATO sau khi Moscow gửi cảnh báo ngoại giao về khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân nếu vùng lãnh thổ này bị cô lập.
Trong tài liệu gửi tới NATO, Nga cho rằng mọi nỗ lực nhằm cắt Kaliningrad khỏi phần còn lại của lãnh thổ Nga có thể dẫn tới xung đột trực tiếp và cảnh báo về khả năng tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những trung tâm ra quyết định của các nước thành viên NATO ngay từ giai đoạn đầu của một cuộc xung đột.
Thông điệp này được đưa ra trong lúc hoạt động quân sự của NATO tại khu vực Baltic tiếp tục được Moscow theo dõi sát sao. Nga cho rằng các cuộc tập trận và những kịch bản quân sự liên quan tới Kaliningrad đang làm tăng nguy cơ đối đầu.
NATO phản bác cách diễn giải đó, khẳng định các hoạt động của liên minh mang tính phòng thủ và không nhằm đe dọa lãnh thổ Nga.
Kaliningrad nằm ở vị trí đặc biệt nhạy cảm
Kaliningrad là một vùng lãnh thổ Nga nằm giữa Ba Lan và Litva, hai quốc gia đều là thành viên NATO. Không có đường bộ trực tiếp nối vùng này với phần lãnh thổ chính của Nga, khiến mọi tuyến tiếp tế trên đất liền phải đi qua hoặc liên quan tới lãnh thổ của các nước khác. Vị trí địa lý ấy khiến Kaliningrad có giá trị quân sự đặc biệt nhưng đồng thời cũng tạo ra một điểm dễ bị tổn thương nếu xảy ra khủng hoảng lớn tại Baltic.
Kaliningrad từ lâu đã được quân sự hóa mạnh. Khu vực này có Hạm đội Baltic của Nga và các hệ thống tên lửa Iskander có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Với Moscow, việc duy trì khả năng kết nối giữa Kaliningrad và phần còn lại của đất nước vì thế không chỉ là vấn đề hậu cần mà còn liên quan trực tiếp tới thế bố trí quân sự của Nga tại châu Âu.
Chính yếu tố địa lý và quân sự này khiến bất kỳ cuộc khủng hoảng nào liên quan tới Kaliningrad đều có khả năng tạo ra phản ứng dây chuyền. Một sự cố trên biển, trên không hoặc một hoạt động quân sự bị diễn giải là nỗ lực phong tỏa có thể nhanh chóng trở thành vấn đề an ninh giữa Nga và toàn bộ NATO.
Nga đưa cảnh báo hạt nhân vào thông điệp với NATO
Trong tài liệu ngoại giao được công bố ngày 30/9, Moscow nói Nga sẵn sàng sử dụng toàn bộ lực lượng và năng lực mà nước này có, bao gồm cả vũ khí hạt nhân, nếu NATO tìm cách cô lập Kaliningrad khỏi phần còn lại của Nga.
Văn bản đồng thời đề cập khả năng Nga tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào những trung tâm ra quyết định tại các quốc gia thành viên NATO ngay từ đầu một cuộc xung đột.
Đây là điểm khiến thông điệp lần này trở nên đặc biệt nghiêm trọng. Cảnh báo không chỉ nói tới việc bảo vệ Kaliningrad mà còn đề cập tới khả năng mở rộng mục tiêu quân sự sang những nơi được xem là đầu não ra quyết định của NATO. Tuy nhiên, nội dung này là một cảnh báo trong tài liệu ngoại giao, không phải bằng chứng cho thấy Nga đã bắt đầu một cuộc tấn công hoặc NATO đang chuẩn bị một cuộc phong tỏa thực tế.
Nga cũng cáo buộc NATO đang theo đuổi một đường hướng nguy hiểm và liều lĩnh, đồng thời cho rằng các hoạt động quân sự gần Kaliningrad có thể làm tăng nguy cơ xảy ra xung đột trực tiếp. Một số cơ quan đại diện ngoại giao của Nga tại châu Âu trong những ngày trước đó cũng đưa ra cảnh báo tương tự về khả năng NATO chuẩn bị các kịch bản phong tỏa trên không và trên biển.
NATO bác bỏ cáo buộc về phong tỏa Kaliningrad
NATO không xác nhận những cáo buộc của Moscow về một kế hoạch phong tỏa Kaliningrad. Tổng thư ký NATO Mark Rutte cho biết liên minh là một tổ chức phòng thủ và yêu cầu Nga chấm dứt những lời đe dọa hạt nhân, đồng thời nhấn mạnh rằng các hoạt động của NATO không nhằm đe dọa lãnh thổ Nga.
Rutte cũng cho rằng không có mối đe dọa tức thời đối với lãnh thổ NATO từ Nga. Theo ông, đánh giá của liên minh về tình hình an ninh không thay đổi chỉ vì những cảnh báo mới từ Moscow. NATO vẫn duy trì các hoạt động quân sự và chính sách hỗ trợ Ukraine, đồng thời tiếp tục chuẩn bị cho khả năng phải bảo vệ lãnh thổ của các thành viên.
Điều đó cho thấy hai bên đang nhìn cùng một khu vực từ hai góc độ hoàn toàn khác nhau. Nga xem các cuộc tập trận và những kịch bản quân sự gần Kaliningrad là dấu hiệu cho thấy NATO đang thử nghiệm khả năng gây sức ép lên vùng lãnh thổ này. NATO lại cho rằng các hoạt động của mình mang tính phòng thủ trước những rủi ro an ninh phát sinh từ Nga.
Điều gì khiến Baltic trở thành điểm nóng?
Biển Baltic đã trở nên nhạy cảm hơn kể từ khi NATO mở rộng về phía bắc với sự gia nhập của Phần Lan và Thụy Điển. Kaliningrad hiện nằm giữa nhiều quốc gia NATO, trong khi Nga duy trì một lực lượng quân sự đáng kể tại đây. Khoảng cách địa lý ngắn giữa các bên khiến mọi hoạt động quân sự trong khu vực đều được theo dõi với mức độ cảnh giác cao.
Nguy cơ lớn nhất không nhất thiết bắt đầu từ một quyết định có chủ ý nhằm phát động chiến tranh. Các chuyên gia được truyền thông quốc tế dẫn lại cảnh báo rằng những sự cố ngoài ý muốn, từ máy bay không người lái, hoạt động trên biển cho tới phá hoại cơ sở hạ tầng, có thể tạo ra những cách diễn giải khác nhau và làm tăng nguy cơ tính toán sai lầm.
Trong trường hợp Kaliningrad trở thành tâm điểm của một cuộc khủng hoảng, vấn đề sẽ không còn giới hạn giữa Nga và một quốc gia láng giềng. Ba Lan và Litva đều thuộc NATO. Bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào lãnh thổ của hai nước này đều có thể kéo theo phản ứng ở cấp độ liên minh, khiến một cuộc đối đầu khu vực nhanh chóng trở thành cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn.
Kaliningrad và rủi ro tính toán sai lầm
Điều đáng quan tâm hiện nay không phải là một cuộc chiến tranh mới đã bắt đầu ở Baltic, mà là mức độ gay gắt của ngôn từ giữa hai bên. Nga đã đưa vũ khí hạt nhân vào một cảnh báo ngoại giao liên quan tới Kaliningrad, trong khi NATO công khai bác bỏ cách tiếp cận này và khẳng định không có kế hoạch đe dọa vùng lãnh thổ Nga.
Kaliningrad vì vậy tiếp tục giữ vị trí đặc biệt trong thế đối đầu giữa Moscow và NATO. Một mặt, Nga coi đây là phần lãnh thổ cần được bảo vệ bằng mọi phương tiện. Mặt khác, vị trí nằm giữa các thành viên NATO khiến khu vực này luôn nằm trong tầm quan sát quân sự của liên minh.
Cho tới thời điểm hiện tại, NATO cho biết không có mối đe dọa tức thời đối với lãnh thổ của mình. Nhưng việc Moscow công khai cảnh báo về khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân nếu Kaliningrad bị cô lập cho thấy Baltic đang bước vào một giai đoạn căng thẳng mới, nơi mỗi cuộc tập trận, mỗi tuyên bố và mỗi sự cố đều có thể được nhìn nhận dưới lăng kính an ninh nghiêm trọng hơn.
Kaliningrad chưa phải là điểm khởi đầu của một cuộc chiến tranh mới.
Tuy nhiên, vị trí đặc biệt của vùng lãnh thổ này khiến nó trở thành một trong những nơi mà sai lầm trong tính toán hoặc hiểu nhầm giữa Nga và NATO có thể tạo ra hậu quả rất lớn. Vì vậy, diễn biến tại Baltic sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề an ninh được châu Âu theo dõi sát sao.
Nguyễn Thành Phan - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo REUTERS/ NATO AP News
