Mặc dù về nguyên tắc, mọi thay đổi lớn trong quan hệ quốc tế đều cần sự chấp thuận của Quốc hội, nhưng các chuyên gia cho rằng tình hình thực tế có thể phức tạp hơn. Tổng thống Mỹ có thể tìm cách dựa vào các quyền hạn hành pháp rất rộng của mình để thực hiện ý định.
Những tuyên bố này đã khiến các quốc gia châu Âu lập tức gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự rạn nứt của khối liên minh quân sự xuyên Đại Tây Dương. Chuyến thăm Washington sắp tới của Tổng thư ký NATO Mark Rutte giờ đây được coi là một nhiệm vụ giải quyết khủng hoảng đầy cam go.
Nguồn cơn dẫn đến những lo ngại về tương lai liên minh
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự căng thẳng này là các phát biểu của Tổng thống Donald Trump trong thời gian gần đây với giới truyền thông quốc tế. Ông khẳng định với Financial Times rằng NATO sẽ đối mặt với một tương lai u ám nếu các đối tác không hỗ trợ Mỹ bảo vệ các tuyến vận chuyển dầu tại eo biển Hormuz.
Ông nhấn mạnh rằng nếu các đồng minh không có phản ứng tích cực, đó sẽ là một tín hiệu rất xấu cho sự tồn tại của khối. Với tờ Telegraph, Tổng thống Mỹ cho rằng việc xem xét lại tư cách thành viên của Mỹ sau khi xung đột kết thúc là điều gần như không thể tránh khỏi.
Sự hoài nghi của ông về hiệu quả của khối liên minh còn được thể hiện qua việc ông gọi NATO là một con hổ giấy. Những nhận định này đang tạo ra áp lực đè nặng lên các nhà lãnh đạo châu Âu, buộc họ phải cân nhắc lại vai trò của mình trong mối quan hệ với Washington.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thường xuyên chỉ trích các đồng minh NATO vì sự chậm trễ trong việc chia sẻ gánh nặng ngân sách quốc phòng và hỗ trợ quân sự.
Quy trình pháp lý để một quốc gia rời khỏi NATO
Về mặt lý thuyết, việc một quốc gia rút khỏi liên minh phòng thủ này là hoàn toàn khả thi theo các quy định quốc tế. Thủ tục này được nêu rõ trong Điều 13 của Hiệp ước thành lập NATO, cho phép các bên rút lui sau một khoảng thời gian thông báo trước.
Cụ thể, sau khi hiệp ước có hiệu lực đủ 20 năm, bất kỳ quốc gia thành viên nào cũng có quyền rời đi sau một năm kể từ khi thông báo cho Chính phủ Mỹ. Điều thú vị là nếu Mỹ muốn rút lui, họ phải tự thông báo cho chính mình với tư cách là quốc gia lưu chiểu của hiệp ước.
Với vai trò này, Washington chịu trách nhiệm tiếp nhận và lưu trữ tất cả các tài liệu pháp lý liên quan đến Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Nếu kịch bản Mỹ rời đi xảy ra, một quốc gia khác trong khối sẽ phải đứng ra đảm nhận trọng trách quản lý các văn bản quan trọng này.
Rào cản từ Quốc hội và những kẽ hở quyền lực
Dưới góc độ lập pháp, Quốc hội Mỹ đã có những chuẩn bị từ trước để ngăn chặn một cuộc rút lui đơn phương từ phía Nhà Trắng. Cuối năm 2023, một đạo luật quan trọng đã được thông qua nhằm yêu cầu Tổng thống phải có sự đồng ý của hai phần ba Thượng viện trước khi đưa ra quyết định như vậy.
Thậm chí, một đạo luật liên bang cũng có thể được sử dụng, đồng nghĩa với việc cả Thượng viện lẫn Hạ viện đều phải tham gia vào quá trình quyết định. Những rào cản này vốn được thúc đẩy bởi các đồng minh chính trị của ông Trump, bao gồm cả Ngoại trưởng Marco Rubio, nhằm bảo vệ sự ổn định của liên minh.
Tuy nhiên, các chuyên gia pháp lý như bà Ilaria Di Gioia cho rằng Tổng thống vẫn có thể viện dẫn quyền lực tối cao trong chính sách đối ngoại để vượt qua các rào cản này. Một kịch bản khác khả dĩ hơn là Tổng thống Donald Trump sẽ ra lệnh ngừng cung cấp lực lượng quân sự Mỹ cho NATO.
Động thái này dù không phải là rút lui về mặt pháp lý nhưng sẽ để lại hậu quả quân sự tương tự như việc Mỹ rời bỏ liên minh. Điều này sẽ khiến NATO mất đi sức mạnh thực tế mà không cần phải trải qua các thủ tục phê chuẩn phức tạp tại Quốc hội.
Sự ủng hộ bền vững dành cho NATO tại Washington
Mặc dù đảng Cộng hòa đang nắm giữ đa số tại cả hai viện, nhưng không phải tất cả các đảng viên đều đồng tình với ý định rời NATO của Tổng thống. Thực tế cho thấy, trong hàng ngũ đảng Cộng hòa vẫn tồn tại một nhóm đông đảo những người ủng hộ nhiệt thành cho sự tồn tại của khối.
Nhiều chính khách tin rằng NATO không chỉ là một liên minh quân sự mà còn là trụ cột bảo vệ nền hòa bình xuyên Đại Tây Dương. Dưới đây là những lý do khiến Quốc hội Mỹ vẫn ưu tiên duy trì tư cách thành viên:
- Mỹ sẽ trở nên an toàn hơn khi NATO duy trì được sức mạnh và sự đoàn kết giữa các quốc gia thành viên.
- Liên minh này mang lại sự bảo vệ chung không chỉ cho châu Âu mà còn cho chính lợi ích cốt lõi của Mỹ trên toàn thế giới.
- Việc duy trì NATO giúp Mỹ giữ vững các căn cứ quân sự chiến lược quan trọng trên khắp lãnh thổ châu Âu.
Ngoài ra, rủi ro kinh tế là một yếu tố không thể bỏ qua nếu Mỹ quyết định quay lưng với các đồng minh. Châu Âu có thể sẽ chuyển sang tự chủ về công nghệ và giảm mua vũ khí từ các tập đoàn quốc phòng Mỹ, gây tổn thất hàng tỷ USD doanh thu.
Bất đồng quan điểm về cuộc chiến tại Trung Đông
Một trong những điểm mấu chốt của cuộc tranh cãi hiện nay là nghĩa vụ của các nước thành viên trong cuộc chiến với Iran. Theo quy định, các đồng minh không có nghĩa vụ pháp lý phải tham gia vì đây không phải là một cuộc tấn công trực diện vào lãnh thổ Mỹ.
Khu vực Trung Đông cũng nằm ngoài phạm vi bảo vệ theo quy định của liên minh, khiến Tổng thống Donald Trump không thể viện dẫn Điều 5 để yêu cầu hỗ trợ. Dù vậy, ông vẫn cho rằng các nước châu Âu có nghĩa vụ đạo đức trong việc ngăn chặn các mối đe dọa từ Tehran.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte cũng từng nhận định rằng việc làm suy yếu khả năng quân sự của Iran là vô cùng quan trọng đối với an ninh thế giới. Ông cho rằng một Iran có vũ khí hạt nhân sẽ đe dọa trực tiếp đến không chỉ Israel mà cả toàn bộ khu vực Trung Đông và châu Âu.
Tuy nhiên, nhiều nước thành viên như Tây Ban Nha và Pháp đã công khai chỉ trích các hành động quân sự của Mỹ là vi phạm luật pháp quốc tế. Sự từ chối cho phép Mỹ sử dụng căn cứ không quân hoặc bay qua không phận của một số quốc gia đã khiến giới chức Washington vô cùng bất bình.
Tương lai nào cho NATO trong những năm tới?
Nhiều nhà quan sát cho rằng Tổng thống Donald Trump có thể đang sử dụng các lời đe dọa rút lui như một chiến thuật đàm phán sắc bén. Mục tiêu cuối cùng là buộc các đồng minh châu Âu phải nhượng bộ và gia tăng đóng góp tài chính cho quốc phòng.
Chiến thuật này đã từng phát huy tác dụng khi nhiều quốc gia đồng ý nâng mức chi tiêu quốc phòng lên tới 3,5% GDP, thậm chí hướng tới mục tiêu 5%. Chuyến thăm sắp tới của ông Mark Rutte tới Washington sẽ là tín hiệu quan trọng để dự báo xu hướng này.
Dù có hay không có sự tham gia của Mỹ, NATO được cho là vẫn sẽ duy trì hoạt động nhờ vào cấu trúc quân sự đã được xây dựng bền vững suốt 75 năm qua. Anh và Pháp, hai cường quốc hạt nhân còn lại, sẽ đóng vai trò then chốt trong việc duy trì sức mạnh răn đe của khối trong trường hợp kịch bản xấu nhất xảy ra.
Thu Phương - Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo NTV/dpa/AFP
- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -
TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC
