Lời cảnh báo từ biến cố Venezuela và tương lai của trật tự thế giới

Vụ việc Hoa Kỳ bắt giữ Nicolas Maduro đã tạo ra một cơn địa chấn dư luận trên toàn thế giới. Với nhiều nhà quan sát, đây là một hành động gây tranh cãi quyết liệt về mặt pháp lý. Việc bắt giữ một tổng thống đang tại vị của một quốc gia có chủ quyền là điều hiếm khi xảy ra trong lịch sử hiện đại.

Đằng sau những tranh luận về đúng và sai, chúng ta cần phải tỉnh táo để nhìn nhận một nguy cơ lớn hơn. Một tiền lệ mới đang dần hình thành trong quan hệ quốc tế. Đó là nơi công lý dường như thuộc về kẻ mạnh và thế giới vận động theo quy luật cá lớn nuốt cá bé.

Thảm kịch của quốc gia ngồi trên đống vàng

Để hiểu tại sao sự kiện này lại gây ra dư luận trái chiều, chúng ta phải nhìn vào tình trạng của Venezuela. Đây là một quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ khổng lồ, lên tới hơn 300 tỷ thùng. Về lý thuyết, Venezuela lẽ ra phải là một trong những quốc gia thịnh vượng nhất khu vực Nam Mỹ.

Tuy nhiên, thực tế dưới thời Hugo Chavez và sau đó là Nicolas Maduro lại hoàn toàn trái ngược. Những chính sách quản lý yếu kém đã biến tiềm năng kinh tế thành một cơn ác mộng kéo dài. Người dân phải sống trong cảnh thiếu thốn nhu yếu phẩm cơ bản dù đất nước giàu tài nguyên.

Dưới sự điều hành của Nicolas Maduro, quốc gia này đã ghi nhận những con số kinh tế khủng khiếp. Tỷ lệ lạm phát có thời điểm đã chạm ngưỡng 1.000.000%. Đồng nội tệ mất giá đến mức người dân phải dùng cân thay vì dùng máy đếm tiền để mua thực phẩm.

Hệ thống dân chủ tại đây cũng bị lung lay bởi những cáo buộc gian lận bầu cử trắng trợn.

Các đối thủ chính trị thường xuyên bị bỏ tù hoặc bị cấm tham gia tranh cử. Hệ quả là khoảng 20% dân số đã phải rời bỏ quê hương để tìm đường lánh nạn sang các nước láng giềng.

Chính vì bối cảnh bi thảm đó, tin tức Nicolas Maduro bị bắt đã khiến nhiều người reo hò ủng hộ chính quyền Donald Trump.

Họ đặt niềm tin vào một phép màu có thể mang lại sự tự do. Tuy nhiên, ranh giới giữa giải phóng và áp đặt thường rất mong manh.

Ba sự thật đáng lo ngại sau biến cố

Sau những cảm xúc hân hoan ban đầu, thực tế tại thủ đô Caracas đang bộc lộ nhiều điểm tối. Có ba vấn đề lớn mà cộng đồng quốc tế không thể ngó lơ trong giai đoạn này. Những chi tiết này cho thấy mục đích của cuộc can thiệp có thể không chỉ vì dân chủ.

• Chính quyền Hoa Kỳ cho thấy họ không ưu tiên việc khôi phục quyền tự quyết thực sự cho người dân. Washington tuyên bố sẽ tạm thời điều hành thay vì hỗ trợ các lực lượng đối lập bản địa. Điều này gây nghi ngại về một hình thức quản lý trực tiếp từ bên ngoài.
• Hoa Kỳ đã trực tiếp kiểm soát nguồn tiền bán dầu mỏ của Venezuela tại các ngân hàng quốc tế. Đây là hành động chiếm hữu tài sản quốc gia dưới danh nghĩa bắt giữ tội phạm. Nếu mục tiêu chỉ là Nicolas Maduro, việc quản lý kho bạc quốc gia là một dấu hỏi lớn.
• Bộ máy cai trị cũ của Nicolas Maduro vẫn không hề bị giải thể hoàn toàn. Vị Phó Tổng thống thân tín của ông ta nay lại nhậm chức Tổng thống dưới sự giám sát của Mỹ. Các đạo luật hà khắc vẫn được ban hành để truy quét những người chống đối.

Tư duy ngoại giao mới của chính quyền Donald Trump

Hành động của Hoa Kỳ tại Venezuela không phải là một sự kiện đơn lẻ. Nó phản ánh một lộ trình tư duy ngoại giao cứng rắn mà Tổng thống Donald Trump đã thể hiện. Tư duy này ưu tiên lợi ích quốc gia và sức mạnh trực tiếp hơn là các quy tắc truyền thống.

Chúng ta có thể nhìn lại vụ việc liên quan đến đảo Greenland để thấy rõ sự thay đổi này. Việc ông Donald Trump muốn mua lại hòn đảo từ Đan Mạch cho thấy cái nhìn về lãnh thổ như một món hàng. Phản ứng quyết liệt của Washington khi bị từ chối đã gây lo ngại cho các nước nhỏ hơn.

Bên cạnh đó, các tuyên bố về việc can thiệp quân sự vào Colombia hay Mexico cũng là những tín hiệu đáng báo động. Thậm chí, những phát ngôn về việc Canada nên trở thành một phần của Hoa Kỳ cũng gây sốc. Tất cả vẽ nên chân dung một cường quốc đang dần từ bỏ các quy tắc ngoại giao đa phương.

Nguy cơ sụp đổ trật tự thế giới

Nếu việc bắt giữ một lãnh đạo quốc gia được chấp nhận dễ dàng, nó sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm. Mỹ có thể áp dụng kịch bản này với bất kỳ lãnh đạo nào họ không vừa lòng. Khi đó, tài nguyên của các quốc gia đó sẽ đứng trước nguy cơ bị kiểm soát bởi ngoại bang.

Nguy hiểm hơn, các cường quốc khác có thể sẽ học tập phương thức hành động này. Thế giới có thể chứng kiến những kịch bản tương tự diễn ra ở nhiều khu vực nhạy cảm. Các quy tắc quốc tế vốn được xây dựng để bảo vệ hòa bình sẽ dần mất đi giá trị.

1. Bắc Kinh có thể dùng lý lẽ bảo vệ trật tự để can thiệp sâu hơn vào khu vực Đông Nam Á và Biển Đông.
2. Nga có thể vận dụng tư duy này để thực hiện các cuộc sáp nhập hoặc can thiệp vào Đông Âu.
3. Các quốc gia nhỏ sẽ trở thành miếng mồi cho những tham vọng địa chính trị của kẻ mạnh.

Khi Liên Hợp Quốc trở nên vô nghĩa, vận mệnh các dân tộc sẽ không còn nằm trong tay người dân. Thay vào đó, nó sẽ được quyết định trong phòng làm việc của các nhà tài phiệt hoặc các tập đoàn tư bản. Chủ quyền quốc gia khi đó chỉ còn là một khái niệm tồn tại trên giấy tờ.

Lời kết cho một tiền lệ nguy hiểm

Tính chính danh của vụ việc tại Venezuela sẽ được trả lời rõ ràng trong thời gian tới. Nếu Hoa Kỳ thực sự vì dân chủ, họ cần tổ chức một cuộc tổng tuyển cử minh bạch và rút lui. Quyền quản lý tài nguyên phải được trao lại cho một chính quyền thực sự do dân bầu ra.

Ngược lại, nếu Mỹ tiếp tục duy trì một chính quyền bù nhìn để khai thác dầu mỏ, thì đây rõ ràng là một vụ xâm lược. Việc bắt giữ Nicolas Maduro khi đó chỉ là một cuộc thay ngựa giữa dòng. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một bộ máy dễ điều khiển hơn để phục vụ lợi ích kinh tế.

Mọi thảm họa lớn thường bắt đầu từ những sự kiện nhỏ được chấp nhận một cách âm thầm. Nếu chúng ta chấp nhận luật rừng hôm nay, nạn nhân ngày mai có thể là bất kỳ ai. Dân chủ và nhân quyền không thể được xây dựng trên sự chiếm đoạt và xâm lược.

Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC

---