Mỹ hoàn tất rút quân khỏi Iraq
Ngày 30/9, Mỹ chính thức hoàn tất việc rút lực lượng quân sự khỏi Iraq, khép lại hơn hai thập kỷ hiện diện tại quốc gia Trung Đông này và chấm dứt sứ mệnh quân sự của liên minh quốc tế do Washington dẫn đầu nhằm đánh bại tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIS) tại Iraq.
Những binh sĩ Mỹ cuối cùng đã rời căn cứ không quân Erbil ở miền Bắc Iraq. Bộ Quốc phòng Mỹ gọi đây là dấu mốc kết thúc chiến dịch kéo dài 12 năm nhằm đánh bại ISIS với tư cách một lực lượng quân sự có tổ chức tại Iraq.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết việc rút quân đánh dấu quá trình chuyển đổi từ một nhiệm vụ liên minh thời chiến sang quan hệ quốc phòng song phương giữa Mỹ và Iraq.
“Cột mốc này phản ánh sự thành công của chiến dịch kéo dài 12 năm, đánh bại ISIS như một mối đe dọa quân sự có tổ chức ở Iraq và trên toàn khu vực,” người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết trong một tuyên bố. “Nó cũng đánh dấu sự chuyển đổi từ một nhiệm vụ liên minh thời chiến sang một nỗ lực an ninh do Iraq dẫn đầu, được hỗ trợ bởi mối quan hệ an ninh song phương bình thường hơn.”
Máy bay vận tải quân sự C-130 Hercules Mỹ chuẩn bị cất cánh từ Trại Victory ở ngoại ô Sân bay Quốc tế Baghdad vào ngày 29/9. Ảnh: Getty
Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi chủ trì lễ bàn giao tại Baghdad và tuyên bố đất nước bước vào “một giai đoạn mới”, trong đó Iraq nhấn mạnh chủ quyền, sức mạnh của các thể chế nhà nước, khả năng sẵn sàng của lực lượng an ninh và quan hệ đối tác cân bằng với các nước.
Việc Mỹ rút quân lần này được lên kế hoạch từ trước. Tháng 9/2024, Washington và Baghdad đạt thỏa thuận về lộ trình kết thúc sứ mệnh của liên minh chống ISIS tại Iraq. Chính quyền Tổng thống Donald Trump sau đó tiếp tục triển khai kế hoạch này và hoàn tất việc rút quân đúng thời hạn ngày 30/9/2026.
Ở thời điểm cao nhất, Mỹ từng triển khai khoảng 170.000 quân tại Iraq. Sau khi lực lượng chiến đấu rút đi năm 2011, khoảng 5.000 binh sĩ Mỹ trở lại vào năm 2014 để hỗ trợ Iraq chống ISIS.
Trong những năm gần đây, quân số giảm xuống còn khoảng 2.500 người, chủ yếu đảm nhiệm vai trò cố vấn, hỗ trợ và huấn luyện; đến những tháng cuối cùng, khoảng 1.500 quân nhân Mỹ vẫn hiện diện tại khu vực Kurdistan trước khi rời căn cứ Erbil.
Việc rút quân diễn ra trong bối cảnh an ninh khu vực đặc biệt nhạy cảm. Các lực lượng dân quân thân Iran tại Iraq nhiều lần tấn công mục tiêu Mỹ trong những năm qua, trong khi Washington cũng gây sức ép để Baghdad kiểm soát và giải giáp các nhóm vũ trang hoạt động ngoài sự chỉ huy của nhà nước. Chính phủ Iraq hiện đã kéo dài thời hạn xử lý vấn đề này đến tháng 6/2027.
Sau khi rời Iraq, lực lượng liên quân chống ISIS do Mỹ dẫn đầu sẽ đặt sở chỉ huy tại Jordan, trong khi Mỹ tiếp tục tiến hành các hoạt động chống ISIS ở Syria cùng các đối tác. Washington cũng duy trì hỗ trợ có mục tiêu về huấn luyện và tình báo cho lực lượng Iraq.
Iran và các lực lượng thân Tehran đón nhận, người Kurd lo khoảng trống an ninh
Việc Mỹ rút hoàn toàn khỏi Iraq được Iran và các lực lượng vũ trang thân Tehran tại nước này nhìn nhận như một thắng lợi sau hơn hai thập kỷ hiện diện quân sự của Washington.
Reuters dẫn đánh giá của các chuyên gia an ninh Iraq cho rằng Tehran có thể hưởng lợi về mặt chiến lược khi một lực lượng quân sự từng đóng vai trò đối trọng với ảnh hưởng của Iran tại Iraq không còn hiện diện.
Một quan chức an ninh của Kataib Hezbollah, lực lượng dân quân có quan hệ chặt chẽ với Iran, tuyên bố việc lực lượng nước ngoài rời khỏi Iraq là sự khởi đầu của “chủ quyền hoàn toàn”.
Các thành viên lực lượng an ninh Iraq diễu hành trong một đoàn xe qua thành phố để ăn mừng việc rút quân của liên quân do Mỹ dẫn đầu khỏi Iraq. Ảnh: Getty
Tuy nhiên, nhóm này đồng thời cảnh báo chính phủ Thủ tướng Ali al-Zaidi không đi theo các kế hoạch của Mỹ và đe dọa chính phủ nếu không hành động vì lợi ích của người dân Iraq.
Trước đó, Baghdad từng đặt mục tiêu yêu cầu các nhóm vũ trang phi nhà nước hoàn tất giải giáp vào thời điểm Mỹ rút quân. Tuy nhiên, một số lực lượng thân Iran có ảnh hưởng lớn đã từ chối hoặc đưa ra những điều kiện mà chính phủ khó đáp ứng. Thời hạn giải giáp sau đó được lùi tới tháng 6/2027.
Tại khu vực người Kurd ở miền Bắc Iraq, tâm lý lại trái ngược. Chính quyền Kurdistan bày tỏ lo ngại khi Mỹ rút khỏi khu vực trong lúc môi trường an ninh khu vực vẫn căng thẳng, đặc biệt sau khi các hệ thống phòng không của Mỹ được đưa đi.
Khu vực này đã hứng chịu hơn 1.000 vụ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa đạn đạo trong cuộc xung đột Mỹ-Iran gần đây. Cơ quan này cảnh báo việc Mỹ rời đi mà không có hệ thống phòng thủ thay thế là điều đáng lo ngại.
Một mối lo khác đến từ ISIS. Dù tổ chức này không còn kiểm soát những vùng lãnh thổ rộng lớn như giữa thập niên 2010, các tế bào ngầm vẫn tồn tại tại Iraq. Reuters dẫn các quan chức và chuyên gia an ninh Iraq cảnh báo việc thiếu hỗ trợ tình báo, không quân và hậu cần của Mỹ có thể tạo thêm không gian để ISIS tái tổ chức.
