Hàng dài xe nối đuôi nhau trước các trạm xăng đang xuất hiện ngày càng nhiều ở nhiều tỉnh của Nga. Cảnh tượng này gợi lại cảm giác hoảng loạn mà người dân từng liên tưởng tới những năm cuối cùng của Liên Xô.
Khủng hoảng không còn nằm trên giấy. Nó đã bước thẳng vào đời sống hằng ngày, từ nhiên liệu cho xe cộ đến vận chuyển hàng hóa, lương thực và nông sản.
Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine đã đánh trúng 24 trong số 33 nhà máy lọc dầu lớn của Nga. Phần lớn công suất chế biến của nước này bị tê liệt, trong khi các trung tâm lọc dầu còn lại ở miền tây Nga đang dần cạn kiệt.
Điện Kremlin vì thế phải dựa nặng vào mạng lưới đường sắt nhà nước, một hệ thống đang gánh khoản nợ khoảng 50 tỷ đô la. Mặt trận thật sự của Nga lúc này không nằm ở Donbas, mà ở những trạm xăng Rosneft.
Sản lượng xăng trong nước được báo cáo đã giảm 17%, xuống mức thấp nhất trong 20 năm. Thiếu hụt nhiên liệu không còn là chuyện riêng của ngành giao thông, mà đang lan sang cả hệ thống phân phối thực phẩm và tạp hóa.
Việc thu hoạch nông sản cũng bị siết chặt vì nhiên liệu khan hiếm đúng lúc mùa màng cần được vận chuyển. Các công ty vận tải đường bộ, nhà điều hành đường sắt, nhà phân phối và quan chức khu vực đều đang tranh nhau nguồn cung vốn không còn được nhà nước bảo đảm ổn định.
Các lựa chọn bên ngoài của Nga cũng thu hẹp nhanh. Georgia từ chối xử lý dầu thô của Nga, còn Kazakhstan chỉ đưa ra một gói hỗ trợ khẩn cấp đủ đáp ứng nhu cầu chưa tới 12 giờ trong mùa hè.
Ở trong nước, một số nhà phân phối bị cáo buộc pha trộn nhiên liệu với phụ gia kém chất lượng. Hệ quả là xe dân sự hư hỏng, còn cơn khủng hoảng hậu cần biến thành nỗi bức xúc trực diện trong công chúng.
Khủng hoảng này đang bào mòn thỏa thuận ngầm tồn tại suốt 25 năm giữa Vladimir Putin và tầng lớp tỷ phú Nga. Công thức cũ rất đơn giản: trung thành với Điện Kremlin thì được bảo vệ tài sản và của cải.
Nhưng thời thế đã đổi. Giới tinh hoa đang nhìn thấy nhà nước phá hủy chính hệ thống từng che chắn cho họ. Lực lượng an ninh gia tăng, sự hoang tưởng lan rộng, và nhiều nhà tài phiệt hiểu rằng lòng trung thành không còn là tấm vé an toàn.
Chi phí của việc lên tiếng cũng tăng lên rõ rệt. Vài ngày trước, German Gref, người đứng đầu Sberbank, cảnh báo rằng lãi suất cao đang bóp nghẹt tăng trưởng kinh tế và người dân muốn chiến tranh chấm dứt.
Phản ứng đến rất nhanh. Không lâu sau đó, một cuộc tấn công của Nga phá hủy một trung tâm hậu cần lớn bên ngoài Kyiv. Moscow gọi đây là mục tiêu quân sự, nhưng cơ sở này được cho là có liên hệ qua các cấu trúc trung gian với những lợi ích kinh doanh gắn với mạng lưới của Gref.
Thiệt hại có thể lên tới 80 triệu đô la đối với ngân hàng của ông. Thông điệp gửi tới các tầng lớp tinh hoa khác rất rõ: chỉ trích có thể phải trả giá trực tiếp bằng tiền.
Để giảm sức ép trong nước, Moscow đang đẩy bất ổn ra ngoài biên giới. Châu Âu đã ghi nhận 144 vụ việc nghi ngờ liên quan đến máy bay không người lái của Nga trong 18 tháng qua.
Các vụ việc này xuất hiện gần căn cứ NATO, sân bay và những điểm hạ tầng trọng yếu. Cùng lúc, hạm đội tàu “ngầm” của Nga không chỉ giúp Moscow né trừng phạt, mà còn trở thành công cụ giám sát và gây sức ép trên biển.
Nhưng áp lực bên ngoài không thể che lấp vấn đề bên trong. Ngay cả những khách hàng thân cận nhất của Nga cũng bắt đầu phòng ngừa rủi ro.
Alexander Lukashenko, nhà lãnh đạo Belarus, được cho là đang âm thầm mở các kênh ngoại giao bí mật ở châu Á để giảm phụ thuộc vào Moscow. Đó là tín hiệu cho thấy ngay cả đồng minh gần nhất cũng không muốn đặt toàn bộ tương lai vào Điện Kremlin.
Mức độ bất ổn quanh Putin đã rõ đến mức các thị trường dự đoán gần đây ghi nhận một khoản đặt cược 400.000 đô la rằng ông có thể bị lật đổ trước cuối năm nay. Con số này không nói lên kết cục, nhưng cho thấy niềm tin đang bị bào mòn nhanh.
Áp lực quyết định lên Putin có thể không đến từ một chiến thắng hay thất bại lớn trên chiến trường Donbas. Nó có thể đến từ chính những người đang nắm tài sản, kiểm soát ngân hàng, vận hành hậu cần và hiểu rất rõ chiến tranh đang đốt bao nhiêu của cải.
Nói cách khác, mối nguy lớn nhất với Putin có thể xuất hiện khi giới tinh hoa Nga đi đến kết luận rằng muốn giữ phần tài sản còn lại, họ phải loại bỏ người đã biến nhà nước thành đối thủ của chính họ.
Cuộc khủng hoảng nhiên liệu vì thế không chỉ là chuyện kinh tế. Nó đang mở ra một vết nứt chính trị ngay trong lõi quyền lực của Nga, nơi lòng trung thành từng được mua bằng an toàn và tiền bạc. Khi cả hai thứ đó cùng lung lay, Điện Kremlin sẽ phải đối mặt với phép thử khó nhất của mình.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc