Nhà sử học Mỹ Timothy Snyder cảnh báo Ukraine đang phải đối mặt với nguy cơ bị đánh bại về kinh tế nếu không duy trì được sự hỗ trợ cần thiết từ Mỹ. Giáo sư Đại học Yale cho rằng Nga khó giành chiến thắng trên chiến trường, nhưng có thể phá hủy nền kinh tế Ukraine nếu Washington tiếp tục chính sách hiện nay.
Ông đồng thời nhận định thất bại của Ukraine sẽ gây hậu quả nghiêm trọng đối với Liên minh châu Âu (EU). Theo Snyder, cuộc chiến không chỉ liên quan đến chủ quyền Ukraine mà còn đặt ra những vấn đề căn bản về luật pháp quốc tế, trật tự an ninh và trách nhiệm của các cường quốc.

Tổng thống Ukraine Zelensky (trái) và nhà sử học người Mỹ Timothy Snyder (phải) gặp nhau tại Kyiv, Ukraine, ngày 22 tháng 11 năm 2022. - Văn phòng Tổng thống Ukraine
Chiến lược của Nga chuyển trọng tâm sang kinh tế Ukraine
Timothy Snyder là chuyên gia nghiên cứu lịch sử Đông Âu, đặc biệt là Ukraine. Ông cũng có nhiều công trình về chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa toàn trị và Holocaust.
Trong đánh giá về cuộc chiến, Snyder cho rằng Nga không có khả năng giành chiến thắng bằng sức mạnh quân sự trên bộ. Theo ông, Moscow chỉ có thể đạt mục tiêu bằng cách làm suy kiệt nền kinh tế Ukraine.
Đây là một nhận định nhấn mạnh vai trò của hậu phương trong cuộc chiến kéo dài. Năng lực duy trì sản xuất, bảo đảm ngân sách và vận hành các dịch vụ thiết yếu có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng kháng cự của Ukraine.
Snyder cho rằng khả năng chống chịu của Ukraine trong mùa đông là yếu tố đặc biệt quan trọng. Ông nhận định nếu nước này vượt qua được giai đoạn khó khăn đó, triển vọng về sau sẽ tích cực hơn.
Tuy nhiên, ông cho rằng chính sách hiện tại của Mỹ đang tạo điều kiện để Nga theo đuổi chiến lược gây sức ép kinh tế. Washington vì thế giữ vai trò đáng kể đối với khả năng duy trì sức chống chịu của Ukraine.
Quan hệ Trump – Putin và ảnh hưởng của Trung Quốc
Snyder đưa ra đánh giá gay gắt về quan hệ giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Ông mô tả ông Trump là người phụ thuộc vào ông Putin, đồng thời cho rằng nhà lãnh đạo Nga lại phụ thuộc vào Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.
Đây là nhận định chính trị của Snyder về mối quan hệ giữa ba cường quốc. Ông muốn nhấn mạnh sự liên kết lợi ích và ảnh hưởng giữa Washington, Moscow và Bắc Kinh.
Ông còn đặt sự tương phản giữa hoạt động ngoại giao của các nhà lãnh đạo với những diễn biến quân sự tại Ukraine. Trong khi ông Putin gặp gỡ ông Trump, các cây cầu bắc qua eo biển Kerch lại tiếp tục bị phá hủy.
Eo biển Kerch nối Biển Đen với Biển Azov, đồng thời giữ vị trí chiến lược trong hệ thống giao thông giữa bán đảo Crimea và lãnh thổ Nga. Cây cầu Kerch có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động vận chuyển quân sự và hậu cần của Moscow.
Việc nhắc đến những cây cầu tại khu vực này cho thấy Snyder muốn làm nổi bật khoảng cách giữa các hoạt động ngoại giao và thực tế chiến trường. Những cuộc gặp cấp cao không đồng nghĩa với việc xung đột đã được giải quyết.
Ukraine và những dự báo sai lầm từ năm 2022
Snyder nhắc lại những dự báo bi quan tại Mỹ khi Nga mở cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine năm 2022. Khi đó, nhiều người tại Mỹ cho rằng Ukraine chỉ có thể chống đỡ trong thời gian rất ngắn.
Theo ông, một số cố vấn an ninh quốc gia thuộc chính quyền Donald Trump và Barack Obama từng dự đoán Ukraine sẽ thất thủ trong tối đa một tuần. Nhiều nhận định khác thậm chí cho rằng Kyiv có thể bị kiểm soát chỉ sau ba ngày.
Snyder khi đó đã công khai phản bác những dự báo này trên truyền hình. Ông khẳng định Ukraine sẽ không nhanh chóng thất bại, dù quan điểm của ông từng bị chế giễu.
Diễn biến sau đó cho thấy Ukraine tiếp tục duy trì khả năng kháng cự. Tuy nhiên, cuộc chiến kéo dài cũng đặt đất nước này trước những tổn thất lớn về con người, cơ sở hạ tầng và kinh tế.
Nguy cơ đối với tương lai Liên minh châu Âu
Một trong những cảnh báo mạnh nhất của Snyder liên quan đến tương lai EU. Ông cho rằng nếu Ukraine thất bại, Liên minh châu Âu cũng khó có thể tồn tại.
Nhận định này xuất phát từ mối liên hệ giữa an ninh Ukraine và cấu trúc an ninh châu Âu. Ukraine nằm ở vị trí chiến lược giữa Nga và các nước thành viên EU ở phía đông.
Nếu Nga đạt được mục tiêu quân sự và chính trị tại Ukraine, cán cân an ninh khu vực có thể thay đổi đáng kể. Các nước châu Âu khi đó sẽ phải đối mặt với những sức ép mới về quốc phòng và chính sách đối ngoại.
Snyder cũng nhấn mạnh vai trò của những nguyên tắc pháp lý mà Ukraine đang bảo vệ. Ông đề cập đến chủ quyền quốc gia, trách nhiệm đối với hành vi xâm lược và vấn đề bắt cóc trẻ em.
Ông coi việc đưa trẻ em khỏi Ukraine là một vấn đề đặc biệt nghiêm trọng, liên quan đến định nghĩa diệt chủng. Ukraine đang bảo vệ những nguyên tắc pháp lý nền tảng, vượt ra ngoài phạm vi lợi ích riêng của một quốc gia.
Nhận định gay gắt về chính trị Mỹ
Snyder cũng đưa ra đánh giá tiêu cực về tình trạng chính trị tại Mỹ. Ông mô tả nước này đang vận hành như một hệ thống tài phiệt vị kỷ, mang tính hư vô và thiếu một chính sách đối ngoại nhất quán.
Ông cáo buộc giới lãnh đạo Mỹ sử dụng các chuyến công du quốc tế để tiếp nhận những khoản lợi ích không chính đáng. Đây là cáo buộc chính trị của Snyder, thể hiện mức độ chỉ trích mạnh mẽ đối với cách điều hành đất nước hiện nay.
Nhà sử học còn so sánh tình hình Mỹ hiện tại với Ukraine năm 1994. Đây là thời điểm Ukraine đang trải qua giai đoạn chuyển đổi sau khi Liên Xô tan rã, với nhiều thách thức về thể chế và quản trị.
Qua sự so sánh này, Snyder muốn cảnh báo về những rủi ro khi quyền lực chính trị và lợi ích kinh tế tập trung vào một nhóm nhỏ. Ông đặt vấn đề về khả năng xây dựng một chính sách đối ngoại ổn định trong một hệ thống như vậy.
Những nhận định của Snyder tập trung vào ba vấn đề: khả năng chống chịu của Ukraine, vai trò của Mỹ và tương lai an ninh châu Âu. Ông cho rằng kết quả cuộc chiến sẽ gắn chặt với việc các nguyên tắc chủ quyền và luật pháp quốc tế có tiếp tục được bảo vệ hay không.
Lê Hải Yến - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC


