Có những chuyện khi còn ở Việt Nam, nhiều người vẫn nghĩ đơn giản là việc trong nhà: cha mẹ dạy con, cha mẹ quyết định cách nuôi dạy, người ngoài không nên can thiệp.
Nhưng khi sống ở Đức và có con, không ít phụ huynh mới nhận ra một điều khá khác biệt: trẻ là con của mình, nhưng quyền của cha mẹ không phải là không có giới hạn.
Chỉ cần một đứa trẻ có dấu hiệu không cảm thấy an toàn, câu chuyện có thể được nhìn dưới một góc độ hoàn toàn khác.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Ngay từ mẫu giáo, sự an toàn của trẻ đã được chú ý
Ở Đức, việc quan tâm đến trẻ không chỉ dừng ở chuyện con có ăn uống đầy đủ hay đi học đúng giờ. Giáo viên cũng có thể để ý đến trạng thái tâm lý, hành vi và những thay đổi bất thường của trẻ.
Một đứa trẻ vốn vui vẻ nhưng đột nhiên trở nên sợ hãi, thu mình, thay đổi hành vi hoặc có dấu hiệu thương tích trên cơ thể có thể khiến giáo viên đặt câu hỏi: chuyện gì đang xảy ra ở nhà?
Đôi khi, chính những thay đổi rất nhỏ lại khiến người lớn phải chú ý. Trẻ có thể không biết cách kể lại mọi chuyện, hoặc đơn giản là không dám nói.
Khi giáo viên nghi ngờ, chuyện không còn chỉ nằm trong gia đình
Nếu có lý do để nghi ngờ một đứa trẻ đang bị bạo hành, bị bỏ bê hoặc đang ở trong tình trạng có nguy cơ bị tổn hại, giáo viên có thể tìm đến các cơ quan có trách nhiệm để được tư vấn và đánh giá tình hình.
Ở Đức, Jugendamt là một trong những cơ quan giữ vai trò quan trọng trong hệ thống bảo vệ trẻ em. Việc cơ quan này được biết đến không đồng nghĩa với việc cha mẹ ngay lập tức bị tước quyền nuôi con.
Điều đầu tiên cần làm là tìm hiểu xem thực tế đang xảy ra chuyện gì và mức độ nguy hiểm đối với đứa trẻ đến đâu.
Trẻ cũng được dạy rằng mình có quyền tìm người giúp đỡ
Một điểm dễ nhận thấy trong cách giáo dục trẻ ở Đức là trẻ được khuyến khích nói ra khi cảm thấy sợ hãi hoặc không an toàn.
Trẻ có thể tìm đến giáo viên, người thân hoặc một người lớn mà mình tin tưởng để nhờ giúp đỡ. Trong tình huống khẩn cấp, trẻ cũng được hướng dẫn cách gọi số 112 để yêu cầu trợ giúp.
Thông điệp rất đơn giản: nếu có điều gì khiến con cảm thấy nguy hiểm, con không nhất thiết phải im lặng chỉ vì đó là chuyện xảy ra trong gia đình.
Cơ quan chức năng sẽ làm gì khi có nghi ngờ?
Khi nhận được thông tin về nguy cơ đối với một đứa trẻ, cơ quan có trách nhiệm sẽ xem xét hoàn cảnh cụ thể thay vì chỉ dựa vào một lời kể đơn lẻ.
Tùy từng trường hợp, họ có thể trao đổi với trẻ, nhà trường và cha mẹ để tìm hiểu nguyên nhân, mức độ nghiêm trọng cũng như những yếu tố có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của trẻ.
Không phải mọi trường hợp đều dẫn đến những biện pháp mạnh. Có gia đình sẽ được tư vấn, hỗ trợ hoặc yêu cầu thay đổi cách chăm sóc, nuôi dạy con nếu những vấn đề được xác định chưa đến mức nguy hiểm nghiêm trọng.
Nhưng nếu trẻ thực sự gặp nguy hiểm thì sao?
Đây là phần khiến nhiều phụ huynh nước ngoài tại Đức cảm thấy bất ngờ.
Nếu cơ quan chức năng xác định rằng một đứa trẻ đang có nguy cơ bị tổn hại nghiêm trọng và cần được bảo vệ ngay lập tức, các biện pháp can thiệp mạnh hơn có thể được áp dụng. Trong những trường hợp nghiêm trọng, điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chăm sóc và nuôi dưỡng của cha mẹ.
Vì vậy, có những tình huống trẻ được đưa ra khỏi môi trường đang bị đánh giá là không an toàn để được bảo vệ, trong đó có thể xảy ra ngay tại trường học. Cha mẹ có thể được thông báo sau khi biện pháp bảo vệ đã được thực hiện, tùy vào hoàn cảnh cụ thể và mức độ khẩn cấp.
Đây cũng là lý do những câu chuyện kiểu này đôi khi khiến phụ huynh sửng sốt: họ nghĩ mình chỉ đang dạy con, trong khi cơ quan chức năng lại nhìn thấy một vấn đề liên quan đến an toàn của trẻ.
Cha mẹ vẫn có quyền dạy con, nhưng quyền đó có ranh giới
Điều này không có nghĩa cha mẹ ở Đức không được quyết định cách nuôi dạy con. Cha mẹ vẫn có trách nhiệm và quyền chăm sóc, giáo dục con trong gia đình.
Điểm khác nằm ở chỗ quyền của cha mẹ phải đi cùng với quyền được bảo vệ của trẻ. Khi cách đối xử với con vượt qua giới hạn và tạo ra nguy cơ thực sự đối với sức khỏe, sự phát triển hoặc sự an toàn của trẻ, vấn đề có thể không còn được xem đơn thuần là chuyện riêng của gia đình.
Nói một cách dễ hiểu: cha mẹ có quyền dạy con, nhưng không có quyền làm bất cứ điều gì với con chỉ vì lý do đó là con của mình.
Một khác biệt văn hóa mà nhiều gia đình chỉ nhận ra sau khi sống ở Đức
Đối với những gia đình Việt Nam mới sang Đức, đây có thể là một thay đổi khá lớn trong cách nhìn về việc nuôi dạy trẻ.
Những cách giáo dục từng được xem là bình thường ở quê nhà có thể cần được nhìn lại khi sống trong một hệ thống pháp luật đặt quyền và sự an toàn của trẻ ở vị trí rất rõ ràng.
Điều quan trọng không phải là cha mẹ có còn được quyền dạy con hay không. Họ vẫn có. Câu hỏi nằm ở chỗ cách dạy đó có khiến đứa trẻ bị tổn hại hoặc đặt vào tình trạng nguy hiểm hay không.
Hiểu giới hạn để tránh một rắc rối không đáng có
Nuôi một đứa trẻ ở nước ngoài không chỉ là chuyện học ngôn ngữ, trường học hay thủ tục hành chính. Đó còn là việc hiểu những nguyên tắc xã hội và pháp luật mà gia đình đang sống cùng mỗi ngày.
Với nhiều phụ huynh, chỉ khi tận mắt chứng kiến cách nhà trường quan sát và bảo vệ trẻ, họ mới nhận ra rằng khái niệm “chuyện gia đình” ở Đức có những giới hạn rất khác.
Và có lẽ đây cũng là điều đáng nhớ nhất: trẻ em không chỉ được nhìn nhận là thành viên của một gia đình. Các em còn có quyền được lớn lên trong một môi trường an toàn, được lắng nghe và được bảo vệ khi có nguy cơ bị tổn hại.
Hiểu rõ ranh giới đó không phải để cha mẹ sợ hãi khi nuôi con ở Đức. Ngược lại, biết giới hạn ở đâu sẽ giúp cả cha mẹ và con cái tránh được những tình huống đáng tiếc, nhất là khi một cách giáo dục tưởng như bình thường có thể bị nhìn nhận rất khác trong môi trường pháp luật Đức.
Hoài Uyên
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
