Bịt lỗ hổng từ việc “nhận con trên giấy”
Ngày 12/6/2026, Quốc hội Liên bang Đức thông qua các quy định mới nhằm ngăn chặn tình trạng lạm dụng thủ tục công nhận quan hệ cha con — tiếng Đức là Scheinvaterschaft — để hợp thức hóa quyền cư trú cho trẻ em và mẹ của trẻ.
Luật được công bố trong Công báo Luật Liên bang ngày 28/7 và phần lớn bắt đầu có hiệu lực từ ngày 29/7/2026.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Tình trạng bị nhắm tới là những trường hợp một người đàn ông Đức hoặc người có quyền cư trú lâu dài công nhận một đứa trẻ không phải con ruột, đồng thời không có quan hệ gia đình – xã hội thực tế với trẻ.
Việc công nhận khi đó chủ yếu nhằm giúp đứa trẻ có được quốc tịch hoặc quyền cư trú tại Đức, qua đó tạo cơ sở để người mẹ được đoàn tụ gia đình và tiếp tục ở lại nước này.
Theo chính phủ Đức, các đường dây môi giới từng lợi dụng kẽ hở pháp luật để biến việc “nhận con” thành một phương thức trục lợi từ quyền cư trú và các quyền lợi xã hội.
Khi nào phải xin phép cơ quan ngoại kiều?
Theo quy định mới, trong những trường hợp có sự chênh lệch rõ rệt về tình trạng cư trú giữa cha và mẹ, việc công nhận quan hệ cha con có thể phải được Cơ quan Ngoại kiều — Ausländerbehörde — chấp thuận trước.
Một tình huống điển hình là:
- Người công nhận cha con mang quốc tịch Đức hoặc có quyền cư trú lâu dài.
- Người mẹ chỉ có giấy phép tạm thời, đang trong quá trình xin tị nạn hoặc đang được tạm dung (Duldung).
- Người công nhận không chứng minh được quan hệ huyết thống hoặc mối quan hệ gia đình thực tế với đứa trẻ.
Nếu thuộc diện phải kiểm tra nhưng chưa có sự chấp thuận của Ausländerbehörde, cơ quan hộ tịch có thể không ghi tên người đàn ông vào giấy khai sinh. Khi đó, việc công nhận quan hệ cha con chưa phát sinh đầy đủ hiệu lực pháp lý.
Tuy nhiên, quy định mới không áp dụng máy móc cho mọi trường hợp. Việc chấp thuận thường không bắt buộc nếu:
- Người công nhận thực sự là cha ruột của đứa trẻ.
- Giữa người cha và đứa trẻ đã tồn tại quan hệ gia đình – xã hội thực tế.
- Người công nhận đang trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng hoặc thực hiện trách nhiệm đối với trẻ.
- Hai người đã có con chung hoặc đáp ứng các điều kiện ngoại lệ khác được luật quy định.
Có thể xem xét lại hồ sơ trong 5 năm
Một điểm đáng chú ý là Ausländerbehörde có thể thu hồi sự chấp thuận trong thời hạn tối đa 5 năm kể từ ngày quan hệ cha con được đăng ký nếu sau đó phát hiện quyết định được hình thành dựa trên:
- Hành vi lừa dối có chủ ý.
- Đe dọa hoặc hối lộ.
- Thông tin sai lệch hoặc cố tình che giấu thông tin quan trọng.
- Những hành vi gian dối khác có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định chấp thuận.
Đối với trường hợp đứa trẻ đã đủ 5 tuổi tại thời điểm đăng ký quan hệ cha con, thời hạn xem xét có thể được rút ngắn còn tối đa 2 năm.
Vì vậy, cách hiểu chính xác không phải là “tất cả hồ sơ trong 5 năm qua sẽ bị kiểm tra lại”. Quy định này tạo ra khả năng thu hồi trong thời hạn 5 năm đối với những hồ sơ có dấu hiệu gian dối và đáp ứng các điều kiện pháp lý cụ thể. Việc rà soát không diễn ra đại trà hay tự động.
Hệ quả với quyền cư trú và quốc tịch
Nếu sự chấp thuận của Ausländerbehörde bị thu hồi và quyết định trở nên có hiệu lực pháp lý, các quyền phát sinh từ việc công nhận quan hệ cha con cũng có thể bị xem xét lại.
Những vấn đề có thể liên quan gồm:
- Quyền cư trú của người mẹ.
- Quyền cư trú hoặc tình trạng pháp lý của đứa trẻ.
- Quốc tịch Đức mà đứa trẻ có được thông qua người cha được công nhận.
- Các quyền lợi khác phát sinh từ quan hệ cha con.
Dù vậy, việc thu hồi không xảy ra ngay lập tức.
Cơ quan chức năng phải tiến hành thủ tục theo luật, xác định căn cứ gian dối và ban hành quyết định có thể bị khiếu nại hoặc xem xét theo trình tự pháp lý. Riêng việc mất quốc tịch của đứa trẻ chỉ được đặt ra khi quyết định thu hồi đã trở nên không thể kháng nghị.
Tranh luận về tác động đối với gia đình
Chính phủ Đức cho rằng luật mới cần thiết để bảo vệ tính nghiêm minh của hệ thống cư trú và ngăn chặn hoạt động môi giới “nhận con giả”.
Một số chuyên gia và cơ quan hành chính cũng đánh giá việc giao khâu kiểm tra cho Ausländerbehörde sẽ giúp xử lý các trường hợp nghi vấn hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, các tổ chức bảo vệ trẻ em, luật gia và đại diện xã hội dân sự cảnh báo rằng quy định mới có thể làm gia tăng gánh nặng thủ tục đối với các gia đình song quốc tịch hoặc gia đình có hoàn cảnh cư trú phức tạp.
Một số ý kiến lo ngại trẻ em có thể phải chờ lâu hơn để được xác lập đầy đủ quan hệ pháp lý với người cha, từ đó ảnh hưởng đến quyền cấp dưỡng, thừa kế, chăm sóc và đại diện pháp lý.
Người liên quan cần lưu ý gì?
Những gia đình có hồ sơ công nhận quan hệ cha con thuộc diện chênh lệch về tình trạng cư trú nên:
- Theo dõi hướng dẫn thực thi mới của cơ quan hộ tịch và Ausländerbehörde tại địa phương.
- Lưu giữ đầy đủ giấy tờ chứng minh quan hệ gia đình, việc chung sống, chăm sóc và đóng góp nuôi dưỡng trẻ.
- Chủ động tìm tư vấn từ luật sư chuyên về luật cư trú, quốc tịch và luật gia đình Đức nếu hồ sơ có yếu tố phức tạp.
- Không cung cấp thông tin sai lệch hoặc sử dụng dịch vụ môi giới hứa hẹn “nhận con để lấy giấy tờ”.
- Phân biệt rõ giữa một hồ sơ có dấu hiệu gian dối và những gia đình có quan hệ cha con thực tế nhưng không nhất thiết dựa trên quan hệ huyết thống.
Điểm cốt lõi của luật mới là chuyển từ cơ chế xử lý sau khi quyền cư trú đã phát sinh sang kiểm tra chặt chẽ hơn ngay trước khi quan hệ cha con được công nhận. Mục tiêu là ngăn chặn gian lận có tổ chức, không phải tự động phủ nhận quan hệ cha con của mọi gia đình có hoàn cảnh cư trú khác nhau.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo Bundesregirung/Bundestag
Ý kiến bạn đọc