Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Ba Lan đang phát đi những tín hiệu cứng rắn trên cả mặt trận chính trị lẫn an ninh. Một mặt, Warsaw cấm chính trị gia Moldova Irina Vlah nhập cảnh trong 5 năm với cáo buộc bà hỗ trợ Nga can thiệp vào quá trình chuẩn bị bầu cử tại Moldova. Mặt khác, chính quyền Ba Lan xúc tiến thay đổi quy định để quân đội có thể phản ứng linh hoạt hơn trước các vật thể như drone Nga trên bầu trời Ukraine.
Hai diễn biến xuất hiện vào thời điểm an ninh ở sườn đông NATO đặc biệt nhạy cảm. Các vụ drone Nga xâm nhập không phận Ba Lan trước đó đã khiến Warsaw phải nâng mức cảnh giác và thúc đẩy tham vấn với các đồng minh.
Ba Lan cấm Irina Vlah nhập cảnh trong 5 năm
Ngày 25/9/2025, Bộ Ngoại giao Ba Lan thông báo Irina Vlah sẽ bị cấm nhập cảnh vào lãnh thổ nước này trong 5 năm. Warsaw cáo buộc nữ chính trị gia Moldova hỗ trợ Liên bang Nga can thiệp vào quá trình chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội Moldova ngày 28/9/2025.
Phía Ba Lan cho rằng hoạt động của bà Vlah đi ngược lợi ích của nước này trong việc duy trì ổn định khu vực. Warsaw cũng cáo buộc Nga can thiệp vào các tiến trình chính trị tại Moldova bằng những phương thức mà Ba Lan mô tả là chưa từng có và nằm ngoài khuôn khổ pháp luật.
Irina Vlah là một gương mặt đáng chú ý trên chính trường Moldova. Bà từng lãnh đạo vùng tự trị Gagauzia và đứng đầu đảng Inima Moldovei, còn được gọi là Trái tim Moldova, lực lượng tham gia một liên minh chính trị được xem là có lập trường thân Nga.
Ba Lan không phải quốc gia duy nhất áp dụng biện pháp hạn chế đối với bà Vlah. Canada và Lithuania trước đó cũng đã có những bước đi tương tự, giữa lúc các nước phương Tây gia tăng lo ngại về hoạt động gây ảnh hưởng của Nga tại Moldova.
Cuộc bầu cử Moldova trở thành điểm nóng
Thời điểm Warsaw đưa ra quyết định đặc biệt đáng chú ý. Moldova bước vào cuộc bầu cử quốc hội ngày 28/9/2025 trong bầu không khí chính trị căng thẳng, với định hướng hội nhập châu Âu của quốc gia này là một trong những vấn đề trung tâm.
Chính quyền Moldova và nhiều đối tác phương Tây cáo buộc Nga tìm cách tác động đến môi trường chính trị và bầu cử của nước này. Moscow bác bỏ cáo buộc can thiệp và cho rằng giới chức Moldova sử dụng luận điệu chống Nga cho mục đích chính trị.
Vì vậy, lệnh cấm đối với Irina Vlah không đơn thuần là một quyết định về nhập cảnh. Nó còn phản ánh cách Warsaw nhìn nhận an ninh khu vực: các hoạt động gây ảnh hưởng chính trị tại Moldova và các mối đe dọa quân sự ở sườn đông được xem là những vấn đề có liên hệ trực tiếp tới ổn định của khu vực.
Warsaw muốn có thêm quyền phản ứng với drone
Cùng thời điểm đó, Ba Lan thúc đẩy một thay đổi đáng chú ý về pháp lý. Bộ Quốc phòng nước này đã trình dự thảo sửa đổi quy định liên quan đến việc triển khai lực lượng vũ trang ở nước ngoài, hướng tới việc loại bỏ một số hạn chế được đưa vào luật năm 2022.
Theo cơ chế hiện hành được hình thành sau lần sửa luật đó, hoạt động của quân đội Ba Lan bên ngoài lãnh thổ trong những trường hợp liên quan phải gắn với sự chấp thuận hoặc khuôn khổ của NATO, Liên minh châu Âu và quốc gia nơi lực lượng Ba Lan hoạt động. Chính phủ hiện tại muốn lấy lại khả năng ra quyết định nhanh hơn khi xuất hiện một mối đe dọa trực tiếp.
Nếu thay đổi được thông qua theo hướng đang được chuẩn bị, lực lượng Ba Lan có thể có cơ sở pháp lý linh hoạt hơn để đánh chặn các vật thể nguy hiểm, trong đó có drone Nga, khi chúng còn ở trên không phận Ukraine. Điều này không đồng nghĩa Ba Lan đã ban hành một mệnh lệnh thường trực cho phép quân đội tự động bắn hạ mọi drone Nga xuất hiện trên bầu trời Ukraine.
Điểm đáng chú ý nằm ở việc Warsaw muốn tháo bỏ những rào cản có thể khiến phản ứng quân sự bị chậm lại trong một tình huống chỉ được tính bằng phút. Đây là khác biệt quan trọng giữa việc chuẩn bị một cơ chế pháp lý và việc đã quyết định tiến hành một hoạt động quân sự cụ thể.
Sức ép tăng mạnh sau vụ drone xâm nhập Ba Lan
Tranh luận về quyền đánh chặn không diễn ra trên lý thuyết. Ngày 10/9/2025, Ba Lan ghi nhận hàng loạt vụ xâm phạm không phận trong lúc Nga tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Ukraine. Thủ tướng Donald Tusk cho biết có 19 lần vi phạm không phận Ba Lan trong đêm xảy ra sự việc.
Các drone bị xác định là mối đe dọa trực tiếp đã bị bắn hạ với sự tham gia của lực lượng Ba Lan và NATO. Sau sự việc, Warsaw đề nghị kích hoạt tham vấn theo Điều 4 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương.
NATO sau đó triển khai hoạt động Eastern Sentry nhằm tăng cường khả năng phòng thủ tại sườn đông. Trọng tâm bao gồm phòng không, giám sát và bổ sung năng lực quân sự cho khu vực, trong đó Ba Lan là một địa bàn then chốt.
Diễn biến này khiến câu hỏi về thời gian phản ứng trở nên cấp thiết hơn đối với Warsaw. Một drone hoặc tên lửa bay từ hướng Ukraine về phía biên giới Ba Lan có thể không để lại nhiều thời gian cho quá trình tham vấn chính trị kéo dài. Chính vì vậy, việc sửa luật được đặt trong bài toán làm thế nào để quân đội có đủ thẩm quyền xử lý mối đe dọa trước khi nó tiến sâu vào lãnh thổ.
Một bước đi mạnh nhưng vẫn có giới hạn
Khả năng đánh chặn mục tiêu trên bầu trời Ukraine là vấn đề nhạy cảm hơn nhiều so với việc bảo vệ không phận Ba Lan. Bất kỳ hoạt động quân sự nào bên ngoài lãnh thổ NATO cũng kéo theo những câu hỏi về thẩm quyền, phối hợp với Kyiv, luật quốc tế và nguy cơ đối đầu trực tiếp với lực lượng Nga.
Vì thế, kế hoạch của Warsaw cần được nhìn đúng bản chất. Ba Lan đang tìm cách mở rộng dư địa pháp lý để có thể phản ứng nhanh hơn, chứ chưa phải tuyên bố rằng nước này sẽ đơn phương thiết lập một vùng cấm bay hay chủ động tham chiến trên lãnh thổ Ukraine.
Điều đã thay đổi rõ rệt là cách Ba Lan đánh giá mức độ rủi ro. Sau những vụ drone vượt biên giới, mối đe dọa từ cuộc chiến tại Ukraine không còn chỉ nằm ở phía bên kia đường biên. Nó có thể trực tiếp chạm tới không phận và an ninh của một thành viên NATO.
Ba Lan đẩy mạnh vai trò ở sườn đông NATO
Từ lệnh cấm nhập cảnh đối với Irina Vlah đến kế hoạch sửa luật quân sự, Warsaw đang theo đuổi một cách tiếp cận cứng rắn đối với những gì nước này coi là hoạt động gây bất ổn của Nga. Một hướng tập trung vào can thiệp chính trị và an ninh tại Moldova. Hướng còn lại tập trung vào nguy cơ quân sự xuất phát từ cuộc chiến ở Ukraine.
Ba Lan cũng tiếp tục phối hợp với NATO thay vì tách khỏi cơ chế phòng thủ tập thể. Việc yêu cầu tham vấn Điều 4 và tham gia các biện pháp tăng cường phòng thủ sườn đông cho thấy Warsaw vừa muốn có thêm quyền phản ứng quốc gia, vừa duy trì sự phối hợp với các đồng minh.
Ranh giới giữa phòng thủ lãnh thổ NATO và hành động đối với mục tiêu đang ở trên lãnh thổ Ukraine vẫn là vấn đề cần được xử lý thận trọng. Nhưng những bước đi của Warsaw cho thấy một thay đổi đáng kể: Ba Lan muốn luật pháp trong nước theo kịp những tình huống an ninh mà vài năm trước phần lớn mới chỉ tồn tại trong các kịch bản giả định.
Với Moldova, Ukraine và sườn đông NATO cùng chịu sức ép an ninh, Warsaw đang lựa chọn mở rộng khả năng chủ động thay vì chờ tới khi một mối đe dọa vượt qua biên giới. Việc các đề xuất pháp lý cuối cùng được thông qua và áp dụng đến đâu vẫn cần theo dõi, nhưng thông điệp từ Ba Lan đã khá rõ: nước này muốn rút ngắn khoảng cách giữa lúc phát hiện nguy cơ và lúc quân đội được phép hành động.
Nguyễn Cẩm Chi - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Bộ Ngoại giao Ba Lan, Reuters và Euractiv
