Nga siết chặt kiểm soát internet
Kể từ khi cuộc xung đột tại Ukraine leo thang vào tháng 2/2022, Điện Kremlin đã liên tục thắt chặt các quy định về việc sử dụng internet. Các nền tảng và trang web phương Tây bị hạn chế, song song với việc trấn áp các cuộc biểu tình ngoài đời thực, có thể dẫn đến án tù nhiều năm.
Người dùng internet tại Nga mô tả trải nghiệm ngày càng khó khăn và bực bội. Nhiều trang web đột ngột biến mất, ứng dụng nhắn tin bị treo, và các mạng riêng ảo (VPN) từng là lối thoát khỏi kiểm duyệt nay cũng trở nên kém hiệu quả.
Nguy cơ cô lập internet
Các chuyên gia cảnh báo giai đoạn tiếp theo có thể chứng kiến sự ra đời của một hệ thống internet giống như ở Triều Tiên. Mô hình này, được gọi là "Kwangmyong", chỉ cho phép người dùng truy cập một lượng thông tin tối thiểu dưới sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước, hoàn toàn tách biệt với World Wide Web.
Andrii Kovalenko, người đứng đầu Trung tâm Chống thông tin sai lệch của Ukraine, cho biết internet Nga đang dần giống với "vương quốc ẩn dật" của Triều Tiên. Một vụ rò rỉ thông tin năm 2016 từng tiết lộ Triều Tiên chỉ có vỏn vẹn 28 trang web.
Tham vọng "Internet Chủ quyền"
Một nhà nghiên cứu về kiểm duyệt internet tại Nga, làm việc cho Human Rights Watch (HRW), giấu tên vì lý do an toàn, tiết lộ với báo cáo viên rằng chính quyền Nga "luôn tìm cách xây dựng một hệ thống kiểm soát thông tin trực tuyến và người phát tán". Từ năm 2019, Nga đã phát triển "Internet Chủ quyền", một hệ thống nhằm trao cho chính quyền quyền kiểm soát lớn hơn đối với hạ tầng kỹ thuật số của đất nước.
Luật pháp liên quan đã dẫn đến việc lắp đặt thiết bị giám sát do nhà nước kiểm soát trên các nhà cung cấp dịch vụ internet. Các thiết bị này có khả năng phân tích và lọc lưu lượng truy cập, cho phép chính quyền chặn các dịch vụ mà không cần sự hợp tác của nhà cung cấp.
Thiết bị này được mô tả là "hộp đen" lắp đặt trong mạng lưới của tất cả các nhà cung cấp dịch vụ internet.
Ứng dụng bị chặn, thay thế nội địa
Các dịch vụ như Instagram, Facebook, WhatsApp và Telegram đều đã đối mặt với các biện pháp hạn chế tại Nga. Đồng thời, Điện Kremlin đang thúc đẩy các giải pháp thay thế trong nước, ví dụ như "Max", một "Trình nhắn tin Quốc gia" của Nga được ưu tiên truy cập.
Cuộc chiến VPN
Sau khi cuộc tấn công Ukraine leo thang và kiểm duyệt internet gia tăng, người dùng Nga đã đổ xô sử dụng VPN với số lượng kỷ lục. Tuy nhiên, các dịch vụ này đã trở thành mục tiêu trong một cuộc trấn áp quy mô lớn trong năm nay.
Amnezia, một dịch vụ VPN phổ biến, cho biết họ đã đối mặt với một "cuộc tấn công quy mô lớn" từ chính quyền Nga, bao gồm cả các cuộc tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS). Cuộc tấn công này cho thấy "xu hướng mới trong kiểm duyệt của nhà nước: sự chuẩn bị kéo dài, cách tiếp cận kết hợp, thậm chí cả kỹ thuật tấn công mạng thực thụ".
Amnezia đang phản kháng bằng cách phát triển công nghệ mới nhằm che giấu đặc điểm của lưu lượng VPN. Tuy nhiên, Roskomnadzor, cơ quan quản lý internet của Nga, đang ngày càng chủ động hơn, được hậu thuẫn bởi ngân sách mở rộng.
Roskomnadzor ngày càng tinh vi
Mazay Banzaev, người sáng lập Amnezia, bày tỏ lo ngại rằng "về mặt công nghệ, Roskomnadzor ngày càng trở nên tinh vi và mạnh mẽ". Với ngân sách gần như không giới hạn, họ có thể xây dựng một hệ thống chống lại lưu lượng truy cập ngoài tầm kiểm soát của chính phủ.
Dù vậy, nhu cầu sử dụng VPN vẫn không biến mất. Tháng 3 vừa qua, người dùng đã tải 9,2 triệu ứng dụng mạng proxy, tăng 1.400% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, giới nghiên cứu HRW lo ngại nỗ lực ngày càng tăng để tiếp cận các trang web nước ngoài sẽ khiến người dùng dần bỏ cuộc. Họ mô tả một vòng luẩn quẩn: người dùng cố gắng truy cập trang tin độc lập, tải VPN khi bị chặn, nhưng VPN lại ngừng hoạt động, rồi internet di động bị ngắt kết nối.
Cắt mạng vì an ninh?
Các nhà mạng Nga đã báo cáo một loạt các vụ mất điện dịch vụ luân phiên kể từ năm ngoái. Điều này diễn ra song song với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các thành phố Nga, và chính quyền được cho là đang tìm cách gây nhiễu tín hiệu để đối phó với các cuộc tấn công này.
“Dần dần, việc tiếp cận thông tin bị chặn trở nên khó khăn và phức tạp hơn,” nhà nghiên cứu cho biết. “Nguy cơ lớn nhất là người dùng bình thường sẽ bỏ cuộc và chuyển sang các nền tảng nội địa như Max vì cảm thấy mệt mỏi.”
Khó khăn trong việc kiểm soát hoàn toàn
Việc xây dựng một "internet chủ quyền" hoàn toàn chặn các trang nước ngoài sẽ rất khó khăn cho Điện Kremlin. Internet Nga phát triển qua một mạng lưới phi tập trung rộng lớn trong những năm 1990, khác với môi trường kỹ thuật số tập trung cao độ của Triều Tiên.
Banzaev cho rằng việc loại bỏ hoàn toàn truy cập internet toàn cầu chỉ thực sự thành công ở Triều Tiên và trong một số thời điểm bị ngắt kết nối internet ở Iran và Myanmar. "Rất, rất khó để có một hệ thống kiểm soát cả đất nước mà không bị quá tải", ông nói.
Tuy nhiên, mong muốn mở rộng kiểm duyệt là rõ ràng và khả năng của chế độ đang phát triển. Ông dự đoán rằng các công cụ kiểm duyệt sẽ sớm có nhiều hơn và phạm vi hoạt động cũng rộng hơn.
Banzaev nhận định: "Hiện tại, Roskomnadzor đơn giản là không có đủ năng lực kỹ thuật để lọc tất cả lưu lượng truy cập do hạn chế về nguồn lực. Nhưng nếu khả năng đó tiếp tục mở rộng, đến một lúc nào đó, điều đó sẽ trở nên khả thi".
Các nhà nghiên cứu HRW cũng bác bỏ hy vọng rằng các biện pháp hạn chế này chỉ là tạm thời trong thời chiến và sẽ được dỡ bỏ trong thời bình. "Trừ khi có một sự thay đổi chế độ lớn hoặc một bước ngoặt 180 độ hoàn toàn sang một hướng khác, hệ thống sẽ tiếp tục cố gắng giành quyền kiểm soát nhiều hơn đối với internet và thông tin trực tuyến", họ nói.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
