Sau cuộc bầu cử quốc hội Nga, Vladimir Putin tiếp tục duy trì quyền kiểm soát chặt chẽ đối với bộ máy chính trị. Đảng Nước Nga Thống nhất giành 349 trong tổng số 450 ghế tại Duma Quốc gia, củng cố vị thế của Điện Kremlin trong hệ thống quyền lực hiện nay.
Nhưng phía sau kết quả đó là một loạt sức ép ngày càng khó che giấu. Chiến tranh kéo dài, kinh tế trì trệ, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Ukraina nhằm sâu vào lãnh thổ Nga, trong khi ngân sách liên bang và ngân sách địa phương đều chịu áp lực lớn.
Nhà khoa học chính trị và sử gia người Anh Mark Galeotti cho rằng Putin đã đưa hệ thống chính trị, các cơ quan an ninh và giới tài phiệt vào quỹ đạo kiểm soát của mình. Tuy nhiên, chính mức độ tập trung quyền lực đó cũng khiến những lựa chọn của ông trong tương lai trở nên khó khăn hơn khi chiến tranh không đạt được kết quả như kỳ vọng.
Kết quả bầu cử chưa phản ánh sự ủng hộ đối với chiến tranh
Ngay sau cuộc bầu cử, Putin cho rằng kết quả bỏ phiếu cho thấy nhiều người Nga ủng hộ cuộc chiến chống Ukraina. Galeotti lại nhìn nhận theo hướng khác: nếu cuộc bầu cử được xem như một cuộc trưng cầu dân ý về chiến tranh, kết quả này không cho thấy một sự ủng hộ mạnh mẽ như Điện Kremlin muốn thể hiện.
Theo phân tích được Galeotti dẫn lại, cuộc bầu cử năm 2026 có mức độ gian lận rộng hơn những kỳ bầu cử trước. Các mô hình toán học dựa trên dữ liệu chi tiết cho thấy tỷ lệ cử tri thực sự đi bỏ phiếu có thể chỉ khoảng 40%, còn tỷ lệ ủng hộ dành cho Nước Nga Thống nhất được ước tính gần 37%.
Những con số này không đồng nghĩa với việc xã hội Nga đang chuẩn bị nổi dậy chống lại Putin. Galeotti cho rằng điều đáng chú ý hơn là sự mệt mỏi với chiến tranh. Nhiều người có thể không muốn đối đầu trực tiếp với chính quyền, nhưng điều đó không có nghĩa họ tin tưởng vào mọi thông điệp mà Điện Kremlin đưa ra.
Một ví dụ là kế hoạch xây dựng cái gọi là “giới tinh hoa mới” từ các cựu chiến binh. Putin từng đặt mục tiêu đưa ít nhất 100 cựu chiến binh của “chiến dịch quân sự đặc biệt” vào Duma Quốc gia. Kết quả chỉ có 46 người được bầu.
Galeotti còn đặt vấn đề về hồ sơ của một số người trong nhóm này. Theo ông, nhiều người không phải những quân nhân có kinh nghiệm chiến đấu như cách tuyên truyền chính thức gợi ra, mà từng phục vụ trong các đơn vị hậu phương trong thời gian ngắn. Việc đưa họ vào danh sách ứng viên có thể giúp tạo ra hình ảnh về một tầng lớp chính trị mới gắn với chiến tranh.
Thông điệp về một nước Nga “vĩ đại” ngày càng được nhấn mạnh
Putin và cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev nhiều lần nói về vị thế “cường quốc” và sự “vĩ đại” của nước Nga. Theo cách diễn giải được Galeotti phân tích, khái niệm này gắn với khả năng tự chủ hoàn toàn và quyền tự quyết trong việc theo đuổi lợi ích của Nga.
Vấn đề là nước Nga hiện nay đang ngày càng tách khỏi phương Tây không chỉ về kinh tế và chính trị mà cả trong cách nhìn nhận chính mình. Chiến tranh đã làm khoảng cách đó sâu thêm và khiến việc khôi phục quan hệ trở nên phức tạp hơn.
Trong nước, Putin tiếp tục được xây dựng hình ảnh như một người bảo vệ Tổ quốc. Bộ máy tuyên truyền đóng vai trò lớn trong câu chuyện này. Chủ tịch Duma Quốc gia Vyacheslav Volodin từng tuyên bố rằng nếu không có Putin, nước Nga sẽ không tồn tại.
Thông điệp ấy xuất hiện trong lúc các vấn đề tài chính ngày càng rõ rệt. Ngân sách liên bang chịu áp lực, còn nhiều khu vực của Nga gặp khó khăn khi phải chi những khoản tiền lớn để tuyển quân.
Ở một số địa phương, tiền thưởng nhập ngũ đã bị cắt giảm vì không còn đủ nguồn lực. Tại Mordovia, khoản thưởng từng ở mức 3 triệu rúp đã giảm xuống còn 800.000 rúp trong tháng trước.
Đối với Galeotti, việc duy trì hình ảnh về một làn sóng ủng hộ lớn trong khi thực tế xã hội phức tạp hơn là một chiến thuật có giới hạn. Chiến tranh càng kéo dài, khoảng cách giữa thông điệp chính thức và trải nghiệm thực tế của người dân càng có nguy cơ bị chú ý.
Ba hướng đi có thể được tính đến trong mùa đông
Galeotti cho rằng Putin có thể lựa chọn tiếp tục gây sức ép quân sự thay vì nhanh chóng tìm kiếm một thỏa thuận. Một trong những khả năng được ông đề cập là tăng cường các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng của Ukraina trong mùa đông.
Một hướng khác là tiếp tục đưa quân tới các khu vực chiến lược còn lại ở Donbas, trong đó có Slovyansk và Kramatorsk. Song song với hoạt động quân sự, Điện Kremlin có thể đẩy mạnh các chiến dịch hỗn hợp nhằm gây sức ép tại châu Âu.
Trong kịch bản này, mục tiêu có thể là tạo ra một thời điểm mà Ukraina và các đối tác châu Âu cảm thấy nhu cầu chấm dứt chiến tranh trở nên cấp bách hơn. Khi đó, Moscow có thể tìm cách bước vào đàm phán từ vị thế mà họ cho là thuận lợi hơn.
Một quan chức quốc phòng phương Tây được Galeotti dẫn lại cho rằng giới tinh hoa Nga tin cuộc chiến có thể kết thúc vào năm tới, bất kể quân đội Nga có kiểm soát được Slovyansk và Kramatorsk hay không.
Khả năng leo thang vẫn là kịch bản đáng lo ngại
Galeotti cũng đặt ra một kịch bản khác có mức độ rủi ro cao hơn. Putin có thể sử dụng quyền lực hiện có để tiếp tục leo thang, kết hợp một đợt huy động hàng trăm nghìn quân dự bị với các hoạt động phá hoại và gây bất ổn mạnh hơn tại châu Âu.
Mục tiêu trong trường hợp này sẽ là tạo đủ sức ép để nhanh chóng giành những khu vực còn lại ở Donbas, sau đó tuyên bố ngừng bắn theo những điều kiện do Điện Kremlin đặt ra.
Nhưng một chiến lược như vậy cũng kéo theo nguy cơ lớn. Nếu một đợt leo thang toàn diện không đạt mục tiêu, Putin sẽ phải đối mặt với vấn đề mà chính Galeotti cảnh báo: một khi đã đặt cược quá lớn, việc lùi bước sẽ trở nên khó khăn hơn.
Trong kịch bản cực đoan, Galeotti không loại trừ khả năng Nga có thể cân nhắc những bước đi nguy hiểm hơn, chẳng hạn sử dụng vũ khí hạt nhân chiến thuật hoặc tấn công các nhà máy và trung tâm cung cấp vũ khí cho Ukraina tại châu Âu. Ông mô tả đây là một kịch bản đặc biệt nghiêm trọng.
Các nhà lãnh đạo châu Âu vẫn hoài nghi về khả năng Putin trực tiếp tấn công một quốc gia thành viên NATO. Mối lo lớn hơn là một chuỗi lựa chọn sai lầm có thể khiến Điện Kremlin tự đẩy mình vào tình thế mà họ tin rằng không còn đường lùi.
Chiến tranh có thể làm thay đổi nước Nga lâu dài
Galeotti cho rằng ngay cả khi chiến tranh kết thúc, nước Nga cũng khó quay lại nguyên trạng trước năm 2022. Hệ thống chính trị đã trở nên độc đoán hơn và ngày càng cố thủ trong thái độ đối đầu với phương Tây.
Có thể một bộ phận xã hội Nga đã mệt mỏi với những tham vọng đế quốc gắn với cuộc chiến. Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với việc Putin và những người xung quanh ông có thể dễ dàng từ bỏ đường lối hiện tại.
Chính quyền cũng khó quay lại mô hình cũ, khi hệ thống chính trị vẫn còn một mức độ đa nguyên và không gian xã hội dân sự nhất định. Sau nhiều năm chiến tranh và tập trung quyền lực, việc đảo ngược quá trình này sẽ tạo ra những rủi ro riêng đối với giới lãnh đạo Nga.
Dù vậy, Galeotti vẫn để ngỏ một khả năng khác: sau chiến tranh, Putin có thể tìm cách khôi phục quan hệ với châu Âu. Muốn làm được điều đó, Moscow sẽ phải thay đổi sâu sắc cách vận hành hiện nay, từ những thói quen chính trị đến mức độ đối đầu, sự nghi kỵ và phương thức quản trị mang tính chuyên chế.
Việc Trump mời Putin dự G20 tạo thêm một diễn biến đáng chú ý
Một diễn biến quốc tế khác cũng có thể ảnh hưởng đến cách Điện Kremlin đánh giá vị thế của mình. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã mời Putin tham dự Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Miami vào tháng 12.
Việc Nga vẫn có khả năng xuất hiện tại một diễn đàn quốc tế lớn như G20 mang ý nghĩa đáng chú ý đối với Điện Kremlin. Sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraina năm 2022, Putin bị cô lập khỏi nhiều hoạt động ngoại giao cấp cao với phương Tây.
Trong cách nhìn được nêu trong bài viết tham chiếu, sự hiện diện của Putin tại G20 có thể được chính quyền Nga sử dụng để truyền đi thông điệp rằng nước Nga vẫn có vị trí trên bàn ngoại giao quốc tế.
Lời mời của Washington cũng cho thấy cách tiếp cận của chính quyền Trump đối với Moscow khác với giai đoạn trước. Việc đối thoại trực tiếp với Putin được xem là một kênh để xử lý các vấn đề quốc tế, trong đó có cuộc chiến tại Ukraina.
Con đường phía trước của Điện Kremlin vẫn đầy rủi ro
Điểm khó nhất đối với Putin hiện nay không nằm ở việc ông còn kiểm soát quyền lực hay không. Quyền lực đó vẫn rất lớn. Vấn đề là làm thế nào để biến quyền lực chính trị thành một lối thoát cho cuộc chiến mà không tạo thêm những sức ép mới đối với nền kinh tế, ngân sách và chính hệ thống mà ông đã xây dựng.
Nếu tiếp tục leo thang, Nga có thể phải đối mặt với những rủi ro quân sự và kinh tế lớn hơn. Nếu tìm kiếm đàm phán, Điện Kremlin sẽ phải tính đến việc điều chỉnh những mục tiêu đã được tuyên bố trong nhiều năm. Cả hai hướng đều đòi hỏi những quyết định khó khăn.
Trong khi đó, cuộc chiến đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quan hệ giữa Nga với phương Tây và trong chính cấu trúc quyền lực của nước Nga. Ngay cả khi giao tranh chấm dứt, những hệ quả chính trị của thời kỳ này sẽ còn kéo dài.
Những bước đi tiếp theo của Putin vì thế không chỉ quyết định diễn biến của cuộc chiến tại Ukraina. Chúng còn có thể định hình quan hệ của Nga với châu Âu, mức độ đối đầu với phương Tây và tương lai của hệ thống chính trị mà ông đã xây dựng trong nhiều năm.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: The Times, The Wall Street Journal
