Đề xuất được cho là do hai đặc phái viên Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff chuyển tới Kyiv. Vấn đề đặt ra là liệu một cam kết an ninh trong tương lai có thể bù đắp việc từ bỏ lãnh thổ đang có dân cư sinh sống hay không.

Hình ảnh của Axios
Cam kết an ninh chưa đồng nghĩa tư cách thành viên NATO
Phương án được nêu gắn việc Ukraine rút khỏi Donbass với triển vọng nhận bảo đảm an ninh từ Mỹ và cơ hội gia nhập NATO. Tuy nhiên, triển vọng đó chưa phải quyết định kết nạp hay văn bản bảo đảm đã hoàn tất.
Việc gia nhập NATO cần sự đồng thuận của các thành viên liên minh. Vì vậy, lời hứa hỗ trợ hoặc bảo đảm trong tương lai không tự động tạo ra tư cách thành viên. Khoảng cách giữa một cam kết chính trị và nghĩa vụ an ninh cụ thể là điểm cốt lõi trong tranh luận.
Donbass, ngược lại, là lãnh thổ có cộng đồng dân cư, nhà cửa và những địa điểm gắn với đời sống của người dân. Một thỏa thuận rút quân có thể làm thay đổi quyền kiểm soát thực tế tại khu vực này. Hệ quả không chỉ nằm trên bản đồ mà còn tác động tới người đang sinh sống ở đó.
Sự bất cân xứng giữa hai vế khiến đề xuất gây tranh cãi: Ukraine phải đưa ra nhượng bộ hiện hữu, trong khi lợi ích an ninh được hứa hẹn chưa chắc chắn. Nếu điều khoản không xác định rõ hình thức, thời điểm và cơ chế thực thi, Kyiv khó đánh giá mức độ bảo vệ mà mình sẽ nhận được.
Lo ngại nhượng bộ không dừng ở Donbass
Những người phản đối nhượng đất còn cảnh báo rằng việc chấp nhận rút khỏi Donbass có thể không khép lại yêu sách của Nga. Kherson và Zaporizhzhia cũng được nêu trong các tranh chấp lãnh thổ, làm dấy lên lo ngại về những đòi hỏi tiếp theo.
Đây là lập luận về rủi ro của một thỏa thuận thiếu giới hạn rõ ràng. Nếu một nhượng bộ tạo tiền lệ mà không đi kèm cơ chế bảo đảm, các bên có thể tranh cãi về phạm vi dừng lại. Tuy nhiên, khả năng Nga đưa ra yêu sách mới không thể được xem như kết quả chắc chắn chỉ từ đề xuất hiện tại.
Để đánh giá một thỏa thuận, các điều khoản cần nêu cụ thể đường ranh, nghĩa vụ của từng bên và cách xử lý khi cam kết bị vi phạm. Những chi tiết ấy quyết định liệu một thỏa hiệp có thể duy trì hay chỉ trì hoãn xung đột. Phần thông tin hiện có chưa cho biết đầy đủ các điều khoản như vậy.
Quyết định nhượng đất cần sự đồng thuận trong nước
Zelensky cho rằng ông không thể tự mình quyết định việc nhượng lãnh thổ. Theo lập trường được nêu, đất nước thuộc về hàng triệu người dân Ukraine, nên một lựa chọn như vậy cần được đưa ra trước công chúng, thông qua trưng cầu dân ý.
Quan điểm này đặt tính chính danh trong nước vào trung tâm của bất kỳ thỏa thuận nào. Một quyết định liên quan tới chủ quyền có thể ảnh hưởng lâu dài đến người dân, nên không chỉ là vấn đề thương lượng giữa các chính phủ. Công khai tranh luận cũng giúp người dân biết những điều khoản đang được cân nhắc.
Việc đưa đề xuất ra ánh sáng có thể gây khó khăn cho đàm phán kín, nơi các bên thường tìm cách giữ không gian thương lượng. Nhưng khi nội dung liên quan trực tiếp tới lãnh thổ, công chúng có lý do đòi hỏi thông tin và tiếng nói trong quyết định cuối cùng.
Bài học về bảo đảm an ninh còn nguyên sức nặng
Tranh luận tại Ukraine gắn với ký ức về Bản ghi nhớ Budapest năm 1994. Thỏa thuận đó thường được viện dẫn trong các cuộc thảo luận về khác biệt giữa cam kết tôn trọng chủ quyền và một cơ chế phòng thủ ràng buộc.
Bài học được nhắc tới không tự nó chứng minh mọi bảo đảm mới đều không đáng tin. Nhưng nó khiến Kyiv có lý do yêu cầu văn bản cụ thể, nghĩa vụ rõ ràng và biện pháp thực thi trước khi chấp nhận một sự đánh đổi lãnh thổ.
Vì thế, câu hỏi không chỉ là Ukraine có nên rút khỏi Donbass hay không. Trọng tâm còn là Mỹ sẽ cam kết điều gì, cam kết đó có hiệu lực ra sao, và người dân Ukraine sẽ được tham gia quyết định bằng cách nào.
Chưa có chi tiết trong thông tin được nêu về một văn bản bảo đảm an ninh đã hoàn tất hoặc kết quả trưng cầu dân ý. Lập trường của Zelensky là việc nhượng lãnh thổ không thể do riêng ông quyết định.
Thành Lộc - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: BBC


