Transnistria: 'miếng gân gà' của Putin và tương lai định đoạt của Moldova

OV-2026 |

Thời sự Đức 13 Tháng một 2026 13 Tháng một 2026 Lượt xem: 7

Vùng ly khai Transnistria, một điểm nóng địa chính trị ở Đông Âu, tiếp tục là công cụ để Nga duy trì ảnh hưởng tại Moldova. Giữa bối cảnh phụ thuộc kinh tế giảm sút và các động thái hội nhập châu Âu mạnh mẽ, số phận của Transnistria và tương lai của Moldova đang đứng trước những thay đổi lớn.

Transnistria: 'miếng gân gà' của Putin và tương lai định đoạt của Moldova

Ảnh minh họa AI - © Báo điện tử TIN TỨC VIỆT ĐỨC

Lịch sử và bối cảnh địa chính trị của Moldova và Transnistria

Moldova, từng là một phần của Romania, đã bị Liên Xô sáp nhập vào năm 1940 để hình thành Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô Viết Moldova. Sau sự tan rã của Liên Xô, Moldova giành độc lập. Mặc dù người Romania và người Moldova chia sẻ chung một ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử, quá trình Nga hóa sâu sắc dưới thời Xô Viết đã tạo ra một cộng đồng thân Nga đáng kể, chủ yếu tập trung ở vùng ly khai Transnistria.

Romania, với dân số 19 triệu người và GDP bình quân đầu người khoảng 20.000 USD, hiện là thành viên của Liên minh châu Âu (EU) và NATO. Trong khi đó, Moldova (không bao gồm vùng ly khai) có dân số 2,4 triệu người, với 80% là người Moldova và 5% là người Nga. Với GDP bình quân đầu người khoảng 4.000 USD, Moldova đang thể hiện mạnh mẽ nguyện vọng gia nhập EU. Đáng chú ý, khoảng 1 triệu người Moldova, tương đương 40% dân số, đã có quốc tịch hoặc đủ điều kiện xin quốc tịch Romania.

Transnistria, với dân số khoảng 600.000 người, chủ yếu sử dụng tiếng Nga và mong muốn gia nhập Nga. Khu vực này có GDP bình quân đầu người là 3.000 USD, phụ thuộc phần lớn vào nhà máy điện khí Moldavskaya GRES. Nhà máy này sử dụng khí đốt của Gazprom (Nga) và trước đây bán điện cho Moldova, đáp ứng 80% nhu cầu của nước này. Nguồn thu nhập khác của Transnistria đến từ xuất khẩu dệt may, nông sản, thực phẩm và rượu. Các mặt hàng này phải được xuất khẩu dưới danh nghĩa của Moldova và thông quan qua cửa khẩu Moldova-Romania để tiếp cận thị trường EU, điều mà EU ngầm chấp nhận nhằm tránh khủng hoảng nhân đạo.

Vai trò quân sự của Nga và kho vũ khí Cobasna

Nga đã kích động và duy trì vùng ly khai Transnistria kể từ năm 1992. Tại đây, khoảng 1.500 binh sĩ Nga đồn trú với nhiệm vụ canh giữ kho vũ khí Cobasna khổng lồ từ thời Liên Xô và hậu thuẫn cho chính quyền ly khai thân Nga trên thực tế. Về mặt pháp lý, kho vũ khí này thuộc về Moldova. Kho vũ khí Cobasna được cho là chứa một lượng lớn đạn pháo, tên lửa, mìn và các loại vũ khí khác, tuy nhiên phần lớn trong số đó được đánh giá là đã quá hạn sử dụng và hư hỏng do bảo quản kém.

Số lượng 1.500 lính Nga này, mặc dù có hộ chiếu và lương hưu của Nga, đã được bản địa hóa, lập gia đình và không được luân chuyển trong một thời gian dài. Trước đây, lương của họ được thanh toán một phần qua tiền bán điện và khí đốt cho Moldova. Tuy nhiên, sau khi các nguồn này bị cắt, lực lượng này gần như bị bỏ rơi và phải tự cung tự cấp, bao gồm cả nguy cơ tuồn vũ khí ra thị trường chợ đen. Moldova đã nhiều lần thúc giục Nga chuyển quân và vũ khí đi theo thỏa thuận OSCE năm 1999, nhưng Nga vẫn trì hoãn với nhiều lý do.

Cuộc giằng co địa chính trị và tương lai của Moldova

Nga đã sử dụng Transnistria như một con bài để ngăn cản Moldova gia nhập EU và NATO, với mục tiêu thôn tính nước này về lâu dài. Dễ thấy rằng nếu Ukraine thất thủ, khả năng Moldova rơi vào tay Nga là rất cao. Nga đã gây áp lực lên Moldova thông qua việc tăng giá điện, khí đốt, đòi nợ (8 tỷ USD của Transnistria), tuyên truyền tin giả, tài trợ và hậu thuẫn các phe thân Nga, đe dọa quân sự và kích động ly khai ở vùng tự trị Gagauzia.

Tuy nhiên, các nỗ lực can thiệp của Nga đã thất bại đáng kể. Điều này thể hiện rõ qua kết quả cuộc bầu cử năm 2025, khi đảng thân EU của Tổng thống Maia Sandu đã giành chiến thắng vang dội. Từ ngày 1 tháng 1 năm 2025, nguồn khí đốt từ Gazprom đã bị cắt đứt hoàn toàn, buộc nhà máy điện Moldavskaya GRES phải chuyển sang dùng than và điện sản xuất ra chỉ đủ dùng cho người dân Transnistria. Trong khi đó, Moldova đã thành công trong việc kết nối hệ thống điện và khí đốt với Romania, không còn phụ thuộc vào Nga.

Với dân số nhỏ bé, số phận của Moldova vẫn còn vô cùng chông chênh trước một nước Nga đang khao khát khôi phục lại ảnh hưởng Xô Viết xưa. Tranh thủ lúc Nga đang sa lầy ở Ukraine, Tổng thống Maia Sandu đã nêu lại vấn đề sáp nhập với Romania. Đồng thời, Moldova đã phối hợp với Ukraine để cắt đứt mọi mối liên hệ và giao tiếp bên ngoài của Transnistria, khiến hàng hóa từ vùng ly khai này không thể bán ra ngoài. Nga cũng không có đường nào (hàng không hay đường sông) để tiếp tế, đẩy nền kinh tế vùng ly khai vào bờ vực sụp đổ.

Vũ Bình Minh ©Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC