Một tham vọng được đẩy quá nhanh
Năm 1958, dưới sự lãnh đạo của Mao Trạch Đông, Trung Quốc phát động “Đại nhảy vọt” với mục tiêu biến đất nước thành cường quốc công nông nghiệp trong thời gian ngắn.
Khẩu hiệu thì lớn, nhưng cách làm không theo kịp. Tập thể hóa, công xã nhân dân và cơ chế thu mua lương thực cứng nhắc nhanh chóng đẩy sản xuất vào khủng hoảng.
Những con số được tô vẽ
Sản lượng bị báo cáo thổi phồng. Năm 1958, con số ban đầu được công bố là khoảng 375 triệu tấn. Sau khi xác minh, thực tế chỉ còn khoảng 200 triệu tấn.
Trung ương tưởng rằng kho đã đầy, nên tiếp tục tăng chỉ tiêu thu mua. Phần lương thực ít ỏi còn lại ở nông thôn bị hút lên thành phố và các kho dự trữ.
Đại nạn đói 1959–1962 bắt đầu từ chính khoảng trống đó.
Cái giá bằng sinh mạng
Nhiều nghiên cứu ước tính 16,5–30 triệu người chết vượt mức bình thường. Một số phương pháp tính toán đưa ra con số khoảng 40 triệu.
Khoảng 30–33 triệu ca sinh bị mất hoặc trì hoãn. Những người sống sót mang theo hậu quả sức khỏe và kinh tế kéo dài suốt nhiều thập niên.
Không chỉ là thiên tai
Thiên tai và mất mùa chỉ là một phần của câu chuyện. Sản lượng sụt giảm, thu mua quá mức, tập thể hóa và một cơ chế để thông tin sai lệch cứ thế truyền lên trên đã cộng hưởng thành thảm họa.
Khi quyền lực tập trung quá cao, thông tin bị bóp méo. Người dân mất quyền phản biện, và sai lầm được trả giá bằng sinh mạng.
Hệ tư tưởng đi theo biên giới
Điều đáng sợ hơn: mô hình ấy còn được xuất khẩu. Khmer Đỏ chịu ảnh hưởng lớn từ Mao và mô hình cách mạng nông dân Trung Quốc.
- Đề cao xã hội nông nghiệp và tập thể hóa
- Xóa sở hữu tư nhân, xóa giai cấp
- Tự lực cánh sinh, bài phương Tây
- Trí thức bị coi nhẹ, trường đại học bị giải tán
Giáo sư và sinh viên bị đưa về nông thôn. Tri thức trở thành thứ bị nghi ngờ, thậm chí bị coi là kẻ thù.
Campuchia mất đi một phần tư dân số
Khoảng 1/4 dân số Campuchia bị giết hoặc chết đói, tương đương gần 2 triệu người. Giáo dục, y tế và kinh tế bị phá hủy gần như hoàn toàn.
Tiền tệ, ngân hàng và thị trường bị xóa bỏ. Gia đình ly tán, tôn giáo bị đàn áp, nhiều nhóm dân tộc và trí thức bị truy sát.
Cả một xã hội chìm trong bạo lực và đói khát.
Nhìn lại bằng dữ liệu, không bằng niềm tin
Lịch sử cần được nhìn bằng dữ liệu và sự thật. Không phải để quy tội cho một cá nhân, mà để nhận ra cơ chế nào đã cho phép sai lầm lớn đến vậy.
Một hệ thống không cho phép nói thật thì cũng không thể sửa sai. Và khi không thể sửa sai, cái giá thường do người dân gánh chịu.
Đó là lý do những con số khô khan kia vẫn cần được nhắc lại. Để những sai lầm tương tự không có cơ hội lặp lại thêm một lần nào nữa.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
