Dạy con kiểu Đức: Bản lĩnh tự lập và ý thức ranh giới từ thuở lọt lòng

Sự "lạnh lùng" có chủ đích đó chính là nền móng của phương pháp giáo dục gia đình tại Đức. Người Đức không nuôi dạy con thành những "mầm non trong nhà kính" được bao bọc kỹ lưỡng, mà rèn luyện chúng trở thành những cá nhân độc lập, tự chủ và biết tôn trọng luật lệ ngay từ khi biết đi. 

Cách người Đức dạy con ứng xử và tự lập không chỉ là những bài học kỹ năng, mà là cả một triết lý sống sâu sắc.

Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC

1. "Không" nghĩa là "Không" – Bài học đầu đời về ranh giới

Trong văn hóa Đức, trẻ em được học về ranh giới cá nhân (Grenzen) từ rất sớm. Người Đức dạy con cách nói từ "Nein" (Không) một cách dứt khoát và đồng thời phải biết chấp nhận lời từ chối của người khác.

• Tôn trọng cơ thể: Trẻ em Đức được dạy rằng chúng có quyền từ chối ôm hôn người lớn, kể cả họ hàng, nếu chúng cảm thấy không thoải mái. Điều này giúp trẻ hình thành nhận thức mạnh mẽ về quyền bảo vệ bản thân.
• Nguyên tắc nhất quán: Khi cha mẹ Đức nói "Không" trước một đòi hỏi vô lý của con tại siêu thị, họ sẽ kiên trì giữ vững quan điểm đó đến cùng. Sẽ không có chuyện trẻ khóc lóc ăn vạ mà cha mẹ mềm lòng thỏa hiệp. Điều này giúp trẻ hiểu rằng luật lệ là không thể thương lượng bằng cảm xúc.

2. Tự lập từ đôi chân: Nói "Không" với xe đưa đón của cha mẹ

Một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của tính tự lập ở trẻ em Đức là khả năng tự đi lại. Ngay từ bậc tiểu học, phần lớn trẻ em Đức đều tự đi bộ, đi xe đạp hoặc đi xe buýt đến trường cùng bạn bè thay vì được cha mẹ đưa đón tận cổng (hiện tượng mà người Đức gọi phê phán là Elterntaxi – taxi cha mẹ).

Để chuẩn bị cho điều này, các trường mẫu giáo và tiểu học phối hợp với cảnh sát địa phương tổ chức các buổi học về an toàn giao thông:

• Trẻ được hướng dẫn cách quan sát biển báo, cách băng qua đường an toàn.
• Trẻ phải tham gia kỳ thi và lấy "bằng lái xe đạp" (Fahrradführerschein) vào năm lớp 4.
• Việc tự đi học giúp trẻ rèn luyện sự tự tin, khả năng định vị không gian và ý thức chịu trách nhiệm với thời gian của chính mình.

3. Để con tự ngã để biết cách tự đứng lên

Cha mẹ Đức tin vào triết lý "học hỏi từ những trải nghiệm thực tế", ngay cả khi trải nghiệm đó mang lại một chút đau đớn hay bất tiện. Họ chấp nhận cho con đối mặt với rủi ro trong tầm kiểm soát thay vì bảo bọc quá mức.

• Chấp nhận thời tiết: Người Đức có câu thành ngữ nổi tiếng: "Không có thời tiết xấu, chỉ có trang phục không phù hợp". Dù trời mưa hay tuyết rơi, trẻ em vẫn được mặc quần áo chống thấm (Matschhose) để ra ngoài thiên nhiên nghịch nước, lội bùn.
• Tự chịu hậu quả tự nhiên: Nếu một đứa trẻ quên mang bữa trưa đến trường, cha mẹ Đức thường sẽ không mang đến hộ. Trẻ sẽ phải tự chịu đói một chút hoặc tự tìm cách chia sẻ thức ăn với bạn. Lần sau, chúng chắc chắn sẽ không quên.
• Hạn chế can thiệp khi ngã: Khi trẻ bị ngã ở sân chơi, phản ứng của cha mẹ Đức là đứng yên, quan sát xem con có chấn thương nghiêm trọng không và khích lệ bằng lời nói: "Không sao đâu, đứng dậy đi con". Việc này ngăn chặn tâm lý ăn vạ và dạy trẻ tự đối phó với khó khăn.

4. Coi trọng lao động và sự đóng góp cho gia đình

Trong các gia đình Đức, trẻ em không phải là "vua" hay trung tâm của mọi sự chiều chuộng. Ngay khi có đủ khả năng nhận thức, trẻ sẽ được giao những công việc nhà phù hợp với lứa tuổi (Hausarbeit) như một nghĩa vụ hiển nhiên để đóng góp vào tổ ấm chung.

• Nhiệm vụ theo lứa tuổi: Trẻ 3 tuổi tự dọn dẹp đồ chơi sau khi chơi xong. Trẻ 6 tuổi tự chuẩn bị quần áo đi học vào tối hôm trước và phụ giúp sắp xếp bàn ăn. Trẻ lớn hơn sẽ tự giặt quần áo cá nhân hoặc đổ rác.
• Quản lý tài chính cá nhân: Trẻ em Đức nhận được một khoản tiền tiêu vặt nhỏ hàng tuần (Taschengeld) theo khuyến nghị của Bộ Gia đình Đức. Chúng phải tự tính toán nếu muốn mua một món đồ chơi yêu thích, từ đó học được giá trị của lao động và cách quản lý ngân sách.

5. Sự lễ phép đến từ sự bình đẳng, không phải nỗi sợ hãi

Người Đức không dạy con lễ phép bằng cách bắt chúng phải sợ hãi hay khép nép trước người lớn. Một đứa trẻ ngoan ở Đức là một đứa trẻ biết cư xử đúng mực, biết nói "Làm ơn" (Bitte) và "Cảm ơn" (Danke), nhưng đồng thời cũng biết bày tỏ chính kiến của mình.

Cha mẹ Đức đối thoại với con cái như những cá nhân độc lập. Họ giải thích lý do đằng sau mỗi yêu cầu thay vì dùng quyền lực kiểu "Mẹ bảo thì phải nghe". Khi đứa trẻ được tôn trọng tiếng nói, chúng sẽ học được cách tôn trọng người khác một cách tự nguyện và chân thành nhất.

Cách người Đức dạy con tự lập có thể đôi lúc mang lại cảm giác "nghiêm khắc" hoặc "xa cách" dưới lăng kính của văn hóa Á Đông giàu tính bao bọc. Tuy nhiên, đằng sau sự nghiêm khắc đó là một tình yêu thương tầm nhìn xa. 

Họ hiểu rằng, món quà lớn nhất mà cha mẹ có thể tặng cho con cái không phải là một lối đi rải đầy hoa hồng, mà là một đôi chân vững chãi và một tinh thần thép để tự tin bước đi trên chính cuộc đời của chúng.

Lê Hải Yến - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC

Báo TINTUCVIETDUC - Trang tiếng Việt nhiều người xem nhất tại Đức

- Báo điện tử tại Đức từ năm 1995 -

TIN NHANH | THỰC TẾ | TỪ NƯỚC ĐỨC