Slovakia, Hungary, Czechia và Bulgaria phản đối đề nghị của Thủ tướng Đức Friedrich Merz về việc yêu cầu mọi nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ tài chính cho Ukraine trước khi thông qua ngân sách chung bảy năm tiếp theo.
Bất đồng xuất hiện khi Ukraine đối mặt nguy cơ thiếu hụt 70 tỷ euro trong năm 2027, trong khi EU dự kiến đóng góp khoảng 45 tỷ euro.
Ông Merz cho rằng các nước thường xuyên hỗ trợ Kyiv không nên phải gánh phần lớn trách nhiệm, còn những thành viên khác vẫn hưởng lợi từ ngân sách EU nhưng từ chối đóng góp cho Ukraine. Lập trường này đặt vấn đề chia sẻ gánh nặng tài chính bên cạnh quyền phản đối của từng chính phủ trong các quyết định chung.
Tranh cãi về điều kiện thông qua ngân sách
Đề nghị của ông Merz gắn sự ủng hộ tài chính dành cho Ukraine với tiến trình thông qua khuôn khổ ngân sách dài hạn kế tiếp của EU. Ngân sách này định hướng chi tiêu của khối trong bảy năm, nên quyết định của các nước thành viên có thể ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực và chương trình chung.
Với yêu cầu mới, các chính phủ phản đối không chỉ tranh luận về mức viện trợ cho Ukraine. Họ còn đối diện câu hỏi liệu sự đồng thuận về ngân sách có nên đi kèm nghĩa vụ đóng góp cho một mục tiêu an ninh chung hay không. Tuy nhiên, thông tin hiện có không nêu chi tiết cơ chế phân bổ khoản hỗ trợ hoặc thời hạn đàm phán.
Khoảng cách giữa nhu cầu tài chính dự kiến của Ukraine và phần EU có thể chi trả là 25 tỷ euro. Con số này cho thấy khoản đóng góp của khối, dù lớn, vẫn chưa đủ bù toàn bộ khoảng thiếu hụt được dự báo cho năm 2027. Chưa có thông tin về cách Ukraine sẽ tìm phần kinh phí còn lại.
Đức muốn tránh tình trạng các nước đóng góp thường xuyên tiếp tục chịu phần lớn chi phí, trong khi một số thành viên không tham gia nhưng vẫn nhận lợi ích từ ngân sách chung. Tranh luận vì thế liên quan trực tiếp đến nguyên tắc chia sẻ trách nhiệm giữa các nước trong khối, chứ không chỉ đến tổng số tiền viện trợ.
Slovakia cảnh báo sử dụng quyền phủ quyết
Thủ tướng Slovakia Robert Fico gọi đề xuất của ông Merz bằng một từ mang nghĩa “thòng lọng” và cảnh báo có thể dùng quyền phủ quyết của Slovakia. Ông nhấn mạnh đất nước mình có chủ quyền và quan điểm riêng.
Quyền phủ quyết cho phép Slovakia ngăn một quyết định cần sự đồng thuận của các thành viên, nếu nước này lựa chọn sử dụng công cụ đó. Đức cũng có quyền phủ quyết trong các quyết định thuộc diện cần sự nhất trí, đồng thời được mô tả là nước đóng góp tài chính lớn nhất cho EU.
Điều này khiến cuộc tranh luận có hai vế: mỗi chính phủ có quyền bảo vệ quan điểm quốc gia, nhưng các quyết định chung cũng đòi hỏi sự phối hợp. Nếu các thành viên không tìm được đồng thuận, việc thông qua ngân sách dài hạn có thể gặp trở ngại. Chưa có thông tin cho thấy Slovakia đã chính thức dùng quyền phủ quyết.
Lập trường của bốn nước không giống nhau
Hungary nhiều lần cản trở hỗ trợ dành cho Ukraine. Lịch sử lập trường của nước này khác với Slovakia, quốc gia từng là một trong những bên ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất. Những thay đổi trong quan điểm của chính phủ Slovakia vì vậy thể hiện sự khác biệt giữa chính sách hiện nay và cách nước này từng hỗ trợ Kyiv.
Bulgaria từng cung cấp hỗ trợ quân sự đáng kể cho Ukraine, dù trong nước tồn tại chia rẽ chính trị sâu sắc. Bối cảnh đó cho thấy không thể xem bốn nước phản đối như một nhóm có cùng quá trình hoặc cùng mức độ hỗ trợ.
Các chính phủ hiện nay của bốn nước không đồng tình với yêu cầu buộc mọi thành viên phải góp tiền trước khi thông qua ngân sách mới. Họ có quyền từ chối đề xuất, nhưng việc phản đối cũng làm nổi bật khoảng cách giữa ưu tiên trong nước và mục tiêu an ninh chung của EU.
Hệ quả vượt ra ngoài Ukraine
Cuộc chiến của Nga không chỉ tác động đến Ukraine; hệ quả còn lan rộng trên toàn châu Âu. Vì vậy, tranh luận về nguồn tiền hỗ trợ cũng gắn với cách các nước EU đánh giá lợi ích an ninh chung và mức trách nhiệm mỗi bên cần chia sẻ.
Hiện các con số được nêu vẫn là dự báo cho năm 2027: Ukraine có thể thiếu 70 tỷ euro và EU có thể tài trợ khoảng 45 tỷ euro. Các nước thành viên còn bất đồng về điều kiện hỗ trợ, trong khi ngân sách bảy năm tiếp theo cần được thông qua với sự tham gia của toàn khối.
