Các nhà lãnh đạo châu Âu bác bỏ những yêu cầu an ninh của Tổng thống Nga Vladimir Putin, đồng thời khẳng định Ukraine phải tham gia mọi cuộc thương lượng liên quan đến tương lai của mình. Tại hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu, đại diện 50 quốc gia cùng Canada, Liên minh châu Âu và NATO nhấn mạnh rằng không thể quyết định tương lai an ninh của châu Âu nếu thiếu tiếng nói của Ukraine và các nước trong khu vực.
Lập trường này xuất hiện khi Nga muốn mở rộng đàm phán từ cuộc chiến tại Ukraine sang toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu. Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang thúc đẩy một khuôn khổ thương lượng mới, khiến các nước châu Âu lo ngại những quyết định quan trọng có thể được thảo luận mà không có sự tham gia trực tiếp của họ.
Châu Âu không chấp nhận quyết định thay mình
Kaja Kallas, người đứng đầu cơ quan phụ trách đối ngoại và chính sách an ninh của Liên minh châu Âu, cho rằng Moscow đang tìm cách sử dụng các cuộc đàm phán để đạt được những lợi ích rộng hơn. Hai mục tiêu được bà đề cập là dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và giải phóng những tài sản Nga đang bị phong tỏa.
Bà nhấn mạnh các quyết định liên quan đến trừng phạt và tài sản bị đóng băng thuộc thẩm quyền của châu Âu. Không một bên thứ ba nào có thể tự quyết định thay các nước châu Âu về những vấn đề này.
Theo bà Kallas, Nga không muốn trực tiếp thương lượng với châu Âu vì việc đàm phán với Mỹ thuận lợi hơn đối với Moscow. Tuy nhiên, Washington cũng không thể đại diện cho các nước châu Âu để đưa ra những quyết định thuộc thẩm quyền của họ.
Quan điểm này phản ánh sự khác biệt về vai trò giữa Mỹ, châu Âu và Ukraine trong tiến trình tìm kiếm giải pháp cho cuộc chiến. Mỹ có ảnh hưởng lớn đối với các cuộc tiếp xúc với Nga, nhưng những thỏa thuận liên quan đến an ninh khu vực vẫn tác động trực tiếp đến các quốc gia châu Âu.
Ukraine phải có mặt trong các cuộc thảo luận
Tại hội nghị, Tổng thống Litva Gitanas Nausėda cũng phản đối việc thảo luận về tương lai Ukraine sau lưng chính quyền Kyiv. Ông cho rằng các cuộc trao đổi liên quan đến cấu trúc an ninh châu Âu phải có sự tham gia của Liên minh châu Âu.
Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với Ukraine. Mọi thỏa thuận về lãnh thổ, bảo đảm an ninh hoặc quan hệ quân sự trong tương lai đều có thể ảnh hưởng lâu dài đến chủ quyền và khả năng tự bảo vệ của nước này.
Hội nghị Cộng đồng Chính trị châu Âu quy tụ lãnh đạo 50 quốc gia châu Âu và Canada, cùng đại diện NATO và Ủy ban châu Âu. Bức ảnh tập thể tại sự kiện cho thấy Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy đứng ở vị trí trung tâm, bên cạnh Thủ tướng Ireland Micheál Martin và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
Thủ tướng Ireland Micheál Martin là người chủ trì hội nghị. Trong khi đó, ông Emmanuel Macron là người khởi xướng việc thành lập Cộng đồng Chính trị châu Âu, sau khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện Ukraine.
Sự hiện diện đông đảo của các nhà lãnh đạo cho thấy vấn đề Ukraine không chỉ nằm trong quan hệ song phương giữa Kyiv và Moscow. Cuộc chiến còn liên quan đến chính sách quốc phòng, an ninh tập thể và tương lai trật tự châu Âu.
Nga muốn mở rộng phạm vi đàm phán
Một ngày trước đó, Vladimir Medinsky, trưởng đoàn đàm phán của Nga, tiếp tục nhấn mạnh Moscow muốn mở rộng phạm vi thương lượng vượt ra ngoài vấn đề Ukraine. Nga muốn đưa toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu vào chương trình thảo luận.
Phát biểu tại Abu Dhabi, ông Medinsky ví cuộc khủng hoảng Ukraine như một biểu hiện của căn bệnh rộng lớn hơn trong hệ thống an ninh quốc tế. Theo cách lập luận của ông, chỉ giải quyết riêng cuộc xung đột Ukraine sẽ không đủ để xử lý những vấn đề mà Moscow đặt ra.
Cách tiếp cận này cho thấy Nga muốn thảo luận những vấn đề chiến lược rộng hơn, thay vì giới hạn đàm phán trong các điều kiện chấm dứt chiến sự. Những yêu cầu như vậy có thể liên quan đến vai trò quân sự của NATO, quan hệ giữa Nga và phương Tây cũng như cách tổ chức an ninh tại châu Âu.
Tuy nhiên, ông Medinsky từ chối tham gia đối thoại với các nước châu Âu vì họ đang hỗ trợ Ukraine về quân sự và tài chính. Điều này tạo ra trở ngại cho nỗ lực xây dựng một khuôn khổ đàm phán có sự tham gia đầy đủ của các bên liên quan.
Việc Nga không muốn thương lượng trực tiếp với châu Âu không đồng nghĩa mọi kênh tiếp xúc đều bị đóng lại. Trước đó một tháng, Tổng thống Putin đã có cuộc điện đàm kéo dài 90 phút với lãnh đạo Phần Lan và Na Uy.
Mỹ thúc đẩy khuôn khổ hậu chiến mới
Tranh luận về cấu trúc an ninh châu Âu được đẩy lên khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và đặc phái viên Jared Kushner tham gia thúc đẩy một khuôn khổ giải quyết hậu chiến. Một bài đăng dài trên mạng xã hội của ông Kushner gần đây đã khiến nhiều nhà lãnh đạo châu Âu bất ngờ vì đưa ra những nguyên tắc cho trật tự sau chiến tranh.
Trong thời gian ở Abu Dhabi, ông Kushner đề nghị phía Nga đưa ra các đề xuất cụ thể. Những đề xuất này dự kiến sẽ được thảo luận trực tiếp với đại diện châu Âu trong một khuôn khổ ngoại giao rộng hơn.
Sau đó, ông Kushner tới Moscow để tìm kiếm sự đồng thuận của Tổng thống Putin đối với việc đưa các cuộc thương lượng sang hình thức đa phương. Động thái này cho thấy Washington muốn mở rộng thành phần tham gia, thay vì chỉ duy trì các cuộc trao đổi riêng giữa Mỹ và Nga.
Tuy nhiên, cách tiếp cận của Mỹ cũng đặt ra câu hỏi về vị trí của Ukraine trong quá trình xây dựng thỏa thuận. Tổng thống Zelenskyy nhận xét phương thức này có phần kỳ lạ và khuyến cáo các nhà lãnh đạo châu Âu cần theo dõi sát diễn biến.
Bất đồng về an ninh có thể ảnh hưởng tiến trình hòa bình
Những khác biệt hiện nay không chỉ liên quan đến điều kiện chấm dứt chiến tranh. Các bên còn chưa thống nhất về phạm vi đàm phán, thành phần tham gia và quyền quyết định đối với cấu trúc an ninh sau xung đột.
Nga muốn đưa các vấn đề an ninh rộng hơn vào bàn thương lượng. Mỹ đang tìm cách thúc đẩy một khuôn khổ đa phương, trong khi châu Âu yêu cầu được trực tiếp tham gia những quyết định ảnh hưởng đến khu vực.
Ukraine đặt trọng tâm vào quyền tự quyết và yêu cầu không có thỏa thuận nào về tương lai đất nước được hình thành khi thiếu sự tham gia của Kyiv. Đây cũng là điểm thống nhất quan trọng trong lập trường mà các nhà lãnh đạo châu Âu thể hiện tại hội nghị.
Những cuộc tiếp xúc ngoại giao tiếp theo sẽ phải giải quyết đồng thời các bất đồng về chủ quyền Ukraine, biện pháp trừng phạt Nga, tài sản bị phong tỏa và bảo đảm an ninh châu Âu. Hiện chưa có thỏa thuận cuối cùng được nêu ra về khuôn khổ đàm phán đa phương hoặc các điều kiện chấm dứt chiến tranh.
Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
