Đảng Dân chủ Xã hội Đức (SPD) đề xuất mở rộng quyền cư trú lâu dài cho người tị nạn đang đi làm, học nghề, học đại học và những người có trách nhiệm chăm sóc gia đình tại Đức. Đề xuất được nhóm nghị sĩ SPD thông qua dưới hình thức văn kiện định hướng ngày 11/11/2026, nhằm tạo thêm cơ hội ở lại cho những người đã hòa nhập vào xã hội Đức.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Không chỉ người có việc làm mới được xem xét
Theo đề xuất, người tị nạn có quá trình học tập, lao động và hòa nhập tích cực cần có triển vọng cư trú ổn định hơn. Phạm vi xem xét không chỉ giới hạn ở những người đã có việc làm toàn thời gian hoặc sở hữu bằng cấp chuyên môn cao.
SPD muốn mở rộng đối tượng được xem xét thông qua bốn nhóm tiêu chí. Nhóm đầu tiên là những người đang làm việc và tham gia hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Đức. Họ cần có hợp đồng lao động và tự bảo đảm phần lớn chi phí sinh hoạt.
Điểm đáng chú ý là đề xuất không giới hạn cơ hội này cho lao động trình độ cao. Những người làm công việc phổ thông cũng có thể thuộc diện xem xét nếu đáp ứng các điều kiện liên quan.
Nhóm thứ hai bao gồm người đang học nghề theo chương trình đào tạo nghề kép (Ausbildung), sinh viên đại học và người tham gia các chương trình chuẩn bị cho nghề nghiệp. Theo định hướng của SPD, họ vẫn có thể được xem xét dù chưa tự trang trải toàn bộ cuộc sống và còn nhận một phần trợ cấp xã hội.
Điều này xuất phát từ đặc điểm của quá trình đào tạo tại Đức. Người học nghề thường nhận lương đào tạo, nhưng khoản tiền này có thể chưa đủ trang trải tiền thuê nhà, sinh hoạt và các chi phí cần thiết. Sinh viên cũng có thể gặp tình trạng tương tự trong thời gian học tập.
Nếu chỉ căn cứ vào khả năng tự bảo đảm toàn bộ chi phí sinh hoạt tại thời điểm xét duyệt, những người đang đầu tư cho quá trình đào tạo và hội nhập nghề nghiệp có thể gặp bất lợi. SPD muốn tính đến triển vọng phát triển của họ thay vì chỉ đánh giá tình hình tài chính hiện tại.
Học sinh và người chăm sóc gia đình cũng nằm trong diện đề xuất
Nhóm thứ ba là học sinh đang theo học tại các trường ở Đức. Những em có triển vọng thực tế hoàn thành chương trình học và tiếp tục hòa nhập xã hội có thể được xem xét quyền cư trú.
Tiêu chí này hướng đến những người trẻ đã trải qua một phần đáng kể quá trình học tập tại Đức. Khả năng tốt nghiệp, tiếp tục đào tạo và tham gia đời sống xã hội là những yếu tố được tính đến.
Nhóm thứ tư liên quan đến những hoàn cảnh gia đình đặc biệt. SPD muốn xem xét cả cha mẹ đang chăm sóc con nhỏ, người chăm sóc thân nhân và những người chưa thể đi làm vì trách nhiệm gia đình.
Đây là điểm mở rộng đáng kể so với cách đánh giá chủ yếu dựa trên việc làm và thu nhập. Một người đang chăm sóc con nhỏ hoặc người thân có thể chưa có điều kiện tham gia thị trường lao động. Tuy nhiên, trách nhiệm chăm sóc gia đình vẫn có thể là một đóng góp thực tế cho xã hội.
Đề xuất vì thế không xem việc đang có một công việc được trả lương là con đường duy nhất để chứng minh quá trình hòa nhập. Học tập, đào tạo nghề và trách nhiệm chăm sóc người thân cũng có thể trở thành những căn cứ để xem xét.
SPD muốn tạo sự ổn định cho người lao động và doanh nghiệp
Một trong những lý do SPD đưa ra là tình trạng thiếu lao động tại Đức. Nhiều ngành nghề như chăm sóc sức khỏe, điều dưỡng, thủ công, hậu cần và dịch vụ ăn uống đang cần thêm nhân lực.
Trong khi đó, một bộ phận người tị nạn đã làm việc tại Đức nhưng vẫn chỉ có giấy phép cư trú nhân đạo có thời hạn. Tình trạng này khiến tương lai của họ phụ thuộc vào những quyết định tiếp theo liên quan đến tình trạng bảo hộ và quyền cư trú.
SPD đặc biệt nhắc đến người đến từ Syria và Ukraine. Nhiều người trong số họ đã tìm được việc làm, tham gia bảo hiểm xã hội và đóng góp cho nền kinh tế Đức. Tuy nhiên, giấy phép cư trú hiện tại chưa đồng nghĩa với quyền ở lại lâu dài.
Nếu những người đã hòa nhập phải rời Đức, doanh nghiệp có thể mất nhân viên đã qua đào tạo và có kinh nghiệm. Quá trình tuyển dụng, đào tạo người thay thế cũng có thể làm tăng khó khăn cho những ngành đang thiếu nhân lực.
SPD cho rằng cần tạo sự ổn định pháp lý cho cả người lao động, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Người lao động cần biết mình có thể tiếp tục sinh sống và làm việc tại Đức hay không. Doanh nghiệp cũng cần có cơ sở để lên kế hoạch nhân sự lâu dài.
Đề xuất chưa phải luật và không tạo quyền cư trú tự động
Đây là điểm người nước ngoài, đặc biệt là những người Việt Nam đang sinh sống tại Đức, cần phân biệt rõ. Văn kiện ngày 11/11/2026 mới là đề xuất chính sách của nhóm nghị sĩ SPD. Văn kiện này chưa phải luật và chưa được Quốc hội Liên bang Đức (Bundestag) thông qua.
Việc một người có hợp đồng lao động, đang học Ausbildung hoặc theo học đại học không đồng nghĩa với việc người đó tự động được cấp giấy phép cư trú mới. Các điều kiện hiện hành vẫn tiếp tục áp dụng cho đến khi có thay đổi pháp luật chính thức.
Đề xuất cũng không hướng đến việc cấp quyền cư trú cho tất cả người tị nạn bất kể hoàn cảnh. SPD nhấn mạnh rằng người được xem xét phải có những đóng góp và triển vọng hòa nhập cụ thể. Việc tuân thủ pháp luật và các quy định về cư trú vẫn là yêu cầu cần thiết.
Định hướng của SPD là phát triển các quy định về quyền cư trú hiện có, thay vì thiết lập một quyền cư trú mới không kèm điều kiện. Tuy nhiên, để đề xuất trở thành quy định có hiệu lực, cần có sự thống nhất chính trị và những thay đổi pháp luật tương ứng.
Người Việt tại Đức cần theo dõi những thay đổi nào?
Đối với cộng đồng người Việt, đề xuất có thể liên quan đến những trường hợp đang có tình trạng cư trú nhân đạo tạm thời và đã xây dựng cuộc sống tại Đức. Chẳng hạn, một người đang làm việc ổn định, đóng bảo hiểm xã hội hoặc một bạn trẻ đang hoàn thành chương trình Ausbildung có thể thuộc nhóm đối tượng được quan tâm nếu chính sách được thông qua.
Những gia đình có con đang đi học hoặc người phải tạm thời hạn chế công việc vì chăm sóc con nhỏ, người thân cũng có thể được hưởng lợi từ cách tiếp cận rộng hơn. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa đối tượng có thể được xem xét và người thực sự đáp ứng đầy đủ điều kiện cấp giấy phép cư trú.
Người đang sinh sống tại Đức không nên tự ý thay đổi tình trạng cư trú, ngừng thực hiện nghĩa vụ pháp lý hoặc cho rằng hợp đồng lao động và giấy xác nhận học nghề đã đủ để bảo đảm quyền ở lại. Mỗi trường hợp còn phụ thuộc vào loại giấy phép hiện có, cơ sở pháp lý áp dụng và quyết định của cơ quan quản lý người nước ngoài.
Bước tiếp theo là quá trình thảo luận chính trị và xem xét những sửa đổi pháp luật cần thiết tại Quốc hội Liên bang Đức. Cho đến khi có quyết định chính thức và quy định mới có hiệu lực, người đang có giấy phép cư trú tại Đức vẫn phải thực hiện theo những điều kiện của pháp luật hiện hành.
Lê Hải Yến - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: SPD-Bundestagsfraktion và Deutschlandfunk
