Cuộc chiến Nga - Ukraine đang xuất hiện một thay đổi rõ rệt trên bầu trời: tốc độ trở thành yếu tố quyết định trong cuộc đối đầu giữa vũ khí tấn công và hệ thống phòng không.
Trong một đợt tập kích gần đây, Nga phóng 120 drone vào Ukraine, trong đó khoảng 90 chiếc là loại sử dụng động cơ phản lực. Những mẫu này có thể đạt tốc độ khoảng 500 km/h và hoạt động ở độ cao tới 7 km, nhanh hơn đáng kể so với các drone cánh quạt từng chiếm phần lớn các đợt tấn công trước đây.
Với Ukraine, đây không chỉ là một thay đổi về chủng loại vũ khí. Nó buộc mạng lưới phòng không phải đối mặt với một bài toán hoàn toàn khác: phát hiện mục tiêu, xác định đường bay và khai hỏa trong khoảng thời gian ngắn hơn rất nhiều.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Drone phản lực đang tạo ra khoảng trống mới trong phòng không Ukraine
Theo số liệu được công bố cuối tháng 9, tỷ lệ đánh chặn drone phản lực của Ukraine hiện chỉ đạt khoảng 57%, trong khi tỷ lệ đánh chặn chung đối với các loại drone vào khoảng 70%. Tổng thống Volodymyr Zelensky thừa nhận con số đối với drone phản lực vẫn thấp hơn mức cần thiết và cho biết các mẫu interceptor mới đang được thử nghiệm.
Sự khác biệt nằm ở tốc độ. Những drone cánh quạt đời cũ thường bay chậm hơn và cho lực lượng phòng không nhiều thời gian hơn để phát hiện, tiếp cận và tiêu diệt. Với các phiên bản sử dụng động cơ phản lực, khoảng thời gian đó bị rút ngắn đáng kể.
Các hệ thống phòng không cơ động, súng máy phòng không và cả máy bay chiến đấu đều phải tính toán lại cách tiếp cận. Một interceptor muốn đuổi theo mục tiêu từ phía sau phải có tốc độ đủ lớn. Nếu không, phương án hiệu quả hơn có thể là tiếp cận theo hướng đối đầu và dự đoán chính xác đường bay của mục tiêu.
Nga biến nền tảng drone giá rẻ thành mối đe dọa tốc độ cao
Những thay đổi của Nga tập trung vào việc tăng tốc các nền tảng drone vốn đã được sử dụng rộng rãi. Các biến thể Geran-4 và Geran-5 được nhắc tới như những mẫu tiêu biểu trong xu hướng này. Chúng có nguồn gốc từ thiết kế drone Shahed do Iran phát triển, nhưng được cải tiến với động cơ phản lực để đạt tốc độ cao hơn nhiều so với các mẫu sử dụng động cơ piston.
Một số thông tin kỹ thuật cho thấy Geran-5 có thể đạt tốc độ lên tới khoảng 600 km/h, tùy điều kiện bay và cấu hình. Các mẫu drone phản lực khác cũng được Nga sử dụng với tốc độ từ hơn 400 km/h trở lên. Khi được triển khai với số lượng lớn, lợi thế không chỉ nằm ở từng chiếc drone mà còn ở khả năng tạo áp lực liên tục lên hệ thống phòng không.
Đây là điểm khiến cuộc chiến drone trở thành một bài toán kinh tế bên cạnh bài toán quân sự. Một vũ khí tương đối rẻ nhưng đủ nhanh có thể buộc đối phương phải sử dụng những tên lửa phòng không đắt tiền hơn để đánh chặn. Nếu các cuộc tập kích được tổ chức với số lượng lớn, kho tên lửa và các phương tiện phòng không có thể nhanh chóng chịu áp lực.
Ukraine chuyển từ phòng thủ bị động sang cuộc đua interceptor
Ukraine đang tìm cách giải quyết vấn đề bằng chính lĩnh vực mà nước này đã phát triển mạnh trong suốt cuộc chiến: drone. Thay vì chỉ dựa vào các hệ thống phòng không truyền thống, các nhà phát triển Ukraine đang đẩy nhanh quá trình chế tạo interceptor có tốc độ cao, giá thành thấp và có thể sản xuất với số lượng lớn.
Trong tháng 9, các đơn vị Ukraine đã công bố những trường hợp sử dụng interceptor mới để đánh chặn drone phản lực Nga. Một số hoạt động đã nhằm vào Geran-5. Đây là dấu hiệu cho thấy công nghệ đánh chặn bằng drone không còn chỉ nằm trong phòng thử nghiệm mà đã bắt đầu được đưa vào các nhiệm vụ thực tế.
Thách thức rất lớn. Trong các cuộc thử nghiệm trước đó, một số interceptor gặp khó khăn khi điều khiển ở tốc độ trên 400 km/h. Chỉ cần sai lệch nhỏ trong tính toán quỹ đạo hoặc thao tác điều khiển cũng có thể khiến interceptor mất mục tiêu hoặc tự rơi trước khi tiếp cận.
Vì vậy, Ukraine đang thử nghiệm nhiều cách tiếp cận cùng lúc. Một hướng là phát triển interceptor nhanh hơn. Hướng khác là sử dụng trí tuệ nhân tạo để tính toán đường bay của drone đối phương và thực hiện đánh chặn theo hướng đối đầu, thay vì cố gắng đuổi theo từ phía sau.
Fire Point mở rộng hệ sinh thái vũ khí tốc độ cao
Một trong những cái tên nổi bật trong ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine là Fire Point. Doanh nghiệp này đang phát triển nhiều loại phương tiện không người lái và tên lửa, cho thấy xu hướng xây dựng một hệ sinh thái vũ khí thay vì chỉ tập trung vào một mẫu drone riêng lẻ.
Trong số các sản phẩm được giới thiệu có drone FP-1 với tầm hoạt động khoảng 3.400 km, tên lửa đạn đạo FP-9 có tầm bắn khoảng 850 km và interceptor FREYJA được giới thiệu với tốc độ lên tới khoảng 2.000 m/s. Ukraine cũng đang thử nghiệm thêm nhiều mẫu interceptor khác, trong đó một số đã được đưa vào sử dụng thực tế.
Những con số này cho thấy cuộc đua đang chuyển sang một cấp độ mới. Không còn đơn giản là drone nào có tầm bay xa hơn hay mang được nhiều thuốc nổ hơn. Khả năng tăng tốc, phát hiện mục tiêu, điều khiển chính xác và sản xuất hàng loạt đang trở thành những yếu tố quyết định.
Cuộc đua giữa tốc độ và khả năng thích nghi
Nhìn từ trên cao, cuộc đối đầu hiện nay giống một phiên bản hiện đại của cuộc chạy đua giữa giáo và khiên. Nga liên tục cải tiến vũ khí tấn công để bay nhanh hơn, cao hơn và khó bị đánh chặn hơn. Ukraine tìm cách tạo ra những chiếc khiên mới đủ nhanh để theo kịp, nhưng đồng thời phải rẻ và dễ sản xuất để có thể triển khai trên quy mô lớn.
Điểm đáng chú ý là cả hai bên đều đang thay đổi rất nhanh. Một thiết kế hiệu quả hôm nay có thể trở nên kém hữu dụng chỉ sau vài tháng khi đối phương tìm được cách đối phó. Vì thế, lợi thế công nghệ trong cuộc chiến này không nhất thiết thuộc về hệ thống hiện đại nhất, mà có thể thuộc về bên có khả năng thử nghiệm, sửa lỗi và đưa phiên bản mới ra chiến trường nhanh hơn.
Ukraine đã tích lũy được kinh nghiệm đáng kể trong việc sử dụng drone, phát triển phần mềm điều khiển và kết hợp các hệ thống không người lái với mạng lưới phòng không. Nhưng tốc độ gia tăng của drone phản lực Nga đang đặt ra một bài kiểm tra mới.
Cuộc chạy đua drone phản lực vì thế vẫn chưa có kết quả cuối cùng. Nga đang dùng tốc độ để thu hẹp thời gian phản ứng của phòng không Ukraine, còn Ukraine tìm cách biến tốc độ, thuật toán và khả năng sản xuất nhanh thành lớp phòng thủ mới.
Trên bầu trời Ukraine, mỗi lần một bên thay đổi thiết kế lại mở ra một vòng thích nghi mới, và cuộc đua ấy nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những mặt trận công nghệ quan trọng của cuộc chiến.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: New York Post, UNITED24 Media, New Scientist và The Times
