Một thẩm phán liên bang Mỹ đã tạm thời yêu cầu chính quyền Donald Trump khôi phục thẻ báo chí và quyền tiếp cận Nhà Trắng cho các phóng viên của CNN, MS NOW và Politico. Lệnh hạn chế có hiệu lực trong 14 ngày, trong lúc tranh chấp pháp lý giữa ba cơ quan truyền thông và chính quyền tiếp tục được xem xét.
Phán quyết được Thẩm phán Timothy Kelly thuộc Tòa án liên bang khu vực Washington, D.C. ban hành vào đầu ngày 24/9. Theo lệnh của tòa, các quan chức và đại diện của chính quyền phải lập tức trả lại, khôi phục và duy trì thẻ ra vào Nhà Trắng của các nhân viên thuộc CNN, MS NOW và Politico.
Biện pháp này chỉ mang tính tạm thời. Lệnh cấm kéo dài 14 ngày, trừ khi tòa án có quyết định khác, nhằm duy trì quyền tiếp cận của các phóng viên trong thời gian vụ kiện tiếp tục được giải quyết.
Thẩm phán đặt vấn đề về quy trình thu hồi thẻ báo chí
Trọng tâm trong phán quyết không chỉ nằm ở việc các hãng truyền thông có được vào Nhà Trắng hay không. Thẩm phán Kelly đặc biệt lưu ý rằng các phóng viên đã bị thu hồi thẻ mà không được thông báo và tạo cơ hội phản hồi theo quy trình mà các phán quyết trước đây yêu cầu.
Theo lập luận của tòa, khi chính phủ tước bỏ một quyền lợi được hiến pháp bảo vệ, nguyên tắc chung là người bị ảnh hưởng phải được thông báo và có cơ hội được lắng nghe. Kelly cho rằng quy trình này đã không được thực hiện đầy đủ trong trường hợp của CNN, MS NOW và Politico.
Trong phiên tranh tụng ngày 23/9, ông cũng viện dẫn các tiền lệ pháp lý liên quan đến quyền tiếp cận của phóng viên Nhà Trắng. Những vụ việc trước đây đã xác lập yêu cầu về quy trình tố tụng khi chính phủ thu hồi thẻ báo chí của nhà báo.
Trump cấm ba cơ quan truyền thông khỏi Nhà Trắng
Tranh chấp bắt đầu sau khi Donald Trump tuyên bố cấm CNN, MS NOW và Politico tiếp cận khuôn viên Nhà Trắng. Ba cơ quan này sau đó cho biết các phóng viên của họ bị từ chối vào làm việc và thẻ báo chí bị thu hồi.
Trump giải thích quyết định bằng những cáo buộc nhằm vào nội dung đưa tin của các cơ quan truyền thông. Ông nhiều lần gọi những thông tin mà ông cho là bất lợi cho chính quyền là “tin giả” và cho rằng một số hãng truyền thông đã đưa tin sai lệch về ông và chính quyền của ông.
Trong các hồ sơ được trình lên tòa, Bộ Tư pháp Mỹ lập luận rằng việc hạn chế quyền tiếp cận liên quan đến những lo ngại về an ninh quốc gia và cáo buộc ba cơ quan truyền thông lan truyền thông tin sai sự thật. Tuy nhiên, trong phán quyết tạm thời, Kelly cho biết ông chưa thấy hồ sơ hiện có chứng minh thuyết phục rằng an ninh quốc gia là động cơ thực sự hoặc việc thu hồi thẻ báo chí giúp thúc đẩy mục tiêu đó.
Ba cơ quan truyền thông viện dẫn Tu chính án thứ nhất
CNN, MS NOW và Politico đã cùng khởi kiện chính quyền Trump tại tòa án liên bang. Họ cho rằng việc bị cấm tiếp cận Nhà Trắng vì nội dung đưa tin đã xâm phạm quyền tự do báo chí được bảo vệ bởi Tu chính án thứ nhất của Hiến pháp Mỹ, đồng thời vi phạm quyền được bảo đảm quy trình tố tụng theo Tu chính án thứ năm.
Các cơ quan này cho rằng Nhà Trắng không thể tùy ý lựa chọn những tổ chức báo chí được tiếp cận dựa trên việc chính quyền hài lòng hay không hài lòng với cách họ đưa tin. Vụ kiện vì thế nhanh chóng trở thành tranh chấp rộng hơn về giới hạn quyền kiểm soát của chính quyền đối với hoạt động báo chí tại Nhà Trắng.
Việc các phóng viên bị loại khỏi khuôn viên Nhà Trắng cũng ảnh hưởng đến hoạt động của nhóm báo chí luân phiên, thường được gọi là White House press pool. Đây là cơ chế cho phép một nhóm nhỏ phóng viên ghi nhận các sự kiện của tổng thống và chia sẻ hình ảnh, âm thanh hoặc thông tin với các cơ quan truyền thông khác khi không phải tất cả đều có thể trực tiếp có mặt.
Các hãng truyền thông khác lên tiếng
Quyết định cấm CNN, MS NOW và Politico cũng gây phản ứng trong giới truyền thông Mỹ. Một số mạng truyền hình lớn đã tạm dừng hoặc giảm hoạt động đưa tin bằng hình ảnh về các sự kiện của Trump để thể hiện sự đoàn kết với những cơ quan bị cấm.
Đáng chú ý, sự phản ứng không chỉ đến từ những cơ quan thường có quan điểm đưa tin khác với Trump. Fox News, một mạng truyền hình thường dành nhiều thời lượng cho tổng thống, cũng tham gia vào phản ứng chung của nhóm báo chí truyền hình trong cuộc tranh chấp về hoạt động của press pool.
Điều này cho thấy vụ việc không còn chỉ là cuộc đối đầu giữa chính quyền Trump với ba cơ quan truyền thông cụ thể. Tranh chấp đã đặt ra câu hỏi rộng hơn về cách Nhà Trắng quản lý quyền tiếp cận của báo chí và liệu quyền tiếp cận đó có thể bị sử dụng như một công cụ để gây sức ép lên các cơ quan truyền thông hay không.
Thẩm phán Kelly từng được Trump đề cử
Timothy Kelly được Donald Trump đề cử vào vị trí thẩm phán liên bang năm 2017. Chính chi tiết này đã trở thành một điểm đáng chú ý khi Trump công khai chỉ trích thẩm phán sau khi vụ kiện được giao cho ông.
Kelly từng xử lý một vụ tranh chấp khác liên quan đến quyền tiếp cận Nhà Trắng của phóng viên CNN Jim Acosta vào năm 2018. Khi đó, tòa cũng từng yêu cầu chính quyền khôi phục thẻ báo chí cho phóng viên này.
Trong vụ kiện hiện nay, việc Kelly được Trump đề cử không làm thay đổi cách tòa áp dụng các tiền lệ pháp lý mà ông cho rằng có liên quan. Phán quyết mới nhất chỉ giải quyết biện pháp khẩn cấp trong thời gian ngắn, chưa phải phán quyết cuối cùng về toàn bộ vụ kiện.
Tranh chấp chưa kết thúc
Lệnh tạm thời của Thẩm phán Kelly giúp các phóng viên CNN, MS NOW và Politico trở lại Nhà Trắng trong thời gian 14 ngày, nhưng không đồng nghĩa với việc cuộc tranh chấp pháp lý đã được giải quyết dứt điểm. Tòa vẫn phải xem xét sâu hơn các lập luận của hai bên về quyền tự do báo chí, quy trình tố tụng và lý do chính quyền đưa ra để biện minh cho lệnh cấm.
Với chính quyền Trump, vụ việc tiếp tục là một cuộc đối đầu pháp lý về quyền kiểm soát hoạt động báo chí trong khuôn viên Nhà Trắng. Với các cơ quan truyền thông, vấn đề đặt ra là liệu chính phủ có thể hạn chế quyền tiếp cận của phóng viên dựa trên nội dung đưa tin hay không.
Trong thời gian tới, những diễn biến tiếp theo của vụ kiện sẽ quyết định phạm vi quyền hạn của Nhà Trắng đối với hệ thống thẻ báo chí và hoạt động của các phóng viên thường trực. Lệnh khôi phục hiện tại chỉ là bước tạm thời, nhưng nó đã đưa tranh luận về tự do báo chí và quyền tiếp cận Nhà Trắng trở lại trung tâm của cuộc tranh chấp pháp lý giữa chính quyền Donald Trump và giới truyền thông Mỹ.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
