Nỗi lo tái diễn từ quá khứ
Trong bối cảnh quốc tế đầy biến động, Đức đang có những bước đi mạnh mẽ để tái vũ trang. Tuy nhiên, điều này không khỏi gợi lại những lo ngại sâu sắc từ các nước láng giềng, đặc biệt là Ba Lan và Pháp.
Lịch sử cho thấy, sự trỗi dậy quân sự của Đức từng là nguyên nhân gây ra nhiều bất ổn cho châu Âu. Sau ba thập kỷ kể từ khi Bức tường Berlin sụp đổ, nước Đức thống nhất đã tự định vị mình là một 'cường quốc dân sự', ưu tiên sức mạnh kinh tế và sự kiềm chế quân sự.
Tuy nhiên, sự thay đổi chính sách quốc phòng hiện tại, cùng với những bất ổn địa chính trị, đang khiến các nước láng giềng cảm thấy bất an.
Thủ tướng Đức Friedrich Merz tại cuộc họp báo sau chuyến thăm Đoàn hợp tác Đức-Hà Lan ở Münster, ngày 1 tháng 10 năm 2026. Ảnh: ANP/Shutterstock
Sự trỗi dậy của Đức và những 'ảo tưởng' tan vỡ
Bà Liana Fix, một nhà sử học và chuyên gia tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, đã chỉ ra trong cuốn sách mới 'Germany Rearmed: The Return of War and the End of Illusions' rằng, châu Âu đã sống dựa trên những 'ảo tưởng'.
Một trong số đó là niềm tin rằng sự phụ thuộc kinh tế sẽ khiến Nga trở thành đối tác ôn hòa, một niềm tin đã sụp đổ hoàn toàn sau cuộc xâm lược toàn diện Ukraine. Một 'ảo tưởng' khác mà bà đề cập là sự tan rã của 'trật tự phương Tây' do Mỹ dẫn đầu, vốn là nền tảng cho bản sắc và chính sách đối ngoại của Đức từ năm 1945 đến nay.
Bà Fix nhận định: “Không phải Đức muốn rời bỏ phương Tây, mà chính phương Tây dường như đang bỏ rơi Đức, đặc biệt là trật tự phương Tây do Mỹ dẫn đầu.”
Chính sách quốc phòng mới và những bất đồng nội bộ
Thủ tướng Đức Friedrich Merz, người nhậm chức với lời hứa đưa Đức trở thành quân đội chính quy mạnh nhất châu Âu vào năm 2039, đang đối mặt với nhiều thách thức.
Chiến lược quốc phòng đầu tiên của ông, công bố vào tháng 4, đã vấp phải sự hoài nghi từ các đối tác châu Âu. Thay vì thúc đẩy hợp tác quốc phòng chung, chính phủ của ông Merz đã loại trừ việc phát hành eurobonds để tài trợ cho các dự án phòng thủ chung của châu Âu.
Hai dự án hợp tác vũ khí lớn với Pháp về máy bay chiến đấu thế hệ mới và xe tăng cũng đã bị hủy bỏ. Các kế hoạch mua sắm vũ khí trị giá 123,3 tỷ euro, vừa được thông báo với quốc hội, chủ yếu tập trung vào các ngành công nghiệp trong nước và của Mỹ, với rất ít ưu tiên cho các đối tác châu Âu.
Nỗ lực tái khẳng định vị thế và những dè dặt
Mặc dù có những bước đi thiên về chủ nghĩa dân tộc trong công nghiệp quốc phòng, Đức vẫn cam kết mạnh mẽ với NATO. Lực lượng vũ trang Đức đã tham gia chương trình Lá chắn Bầu trời Châu Âu (European Sky Shield) và cam kết hỗ trợ Ukraine về tài chính cũng như quân sự.
Đức cũng đang hợp tác với Anh trong việc phát triển vũ khí tấn công chính xác tầm xa, và đã triển khai một lữ đoàn quân đội tại Lithuania, đánh dấu lần đầu tiên có sự hiện diện quân sự thường trực bên ngoài lãnh thổ kể từ năm 1945. Tuy nhiên, sự dè dặt trong hợp tác quốc phòng với các nước châu Âu khác, đặc biệt là Pháp, đang làm dấy lên lo ngại về một nước Đức có xu hướng tự chủ và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Chủ nghĩa dân tộc trong công nghiệp quốc phòng và bài học lịch sử
Thực tế, chủ nghĩa dân tộc trong lĩnh vực công nghiệp quốc phòng không chỉ là vấn đề của riêng Đức. Pháp và Anh cũng rất bảo vệ các nhà sản xuất vũ khí trong nước.
Ủy viên Quốc phòng của EU, Andrius Kubilius, đã bày tỏ sự tiếc nuối khi tới 80% các hợp đồng mua sắm quốc phòng của châu Âu được trao trực tiếp cho các nhà thầu chính của quốc gia mà không qua đấu thầu cạnh tranh, tận dụng kẽ hở trong Hiệp ước EU.
Việc Đức tái vũ trang diễn ra trong bối cảnh các ngành công nghiệp sản xuất cốt lõi như ô tô, hóa chất và máy móc đang suy thoái. Điều này càng làm tăng thêm lý do để 'mua sắm trong nước'. Tuy nhiên, Đức, từng nằm ở tuyến đầu của cuộc đối đầu Đông-Tây, giờ đây được bảo vệ bởi một vùng đệm gồm các đồng minh Trung Âu.
Quốc gia này lẽ ra nên quan tâm đến việc giúp đỡ các nước láng giềng đầu tư vào quốc phòng của chính họ. Về mặt thực tế, việc trang bị cho bạn bè và láng giềng khả năng đánh chặn máy bay không người lái và tên lửa trước khi chúng đến Đức sẽ hiệu quả hơn là chờ đợi để bắn hạ chúng trên bầu trời Berlin và Frankfurt.
Tái vũ trang cần đi đôi với sự trấn an và hội nhập
Bà Fix hoàn toàn có lý khi cho rằng, do lịch sử đen tối và vị thế trung tâm ở châu Âu, Đức cần phải làm nhiều hơn các quốc gia khác để trấn an các nước láng giềng. Việc tái vũ trang của Đức cần được tích hợp sâu vào các cấu trúc công nghiệp, chính trị và quân sự chung của châu Âu.
Giống như cách Helmut Kohl đã neo giữ sự thống nhất nước Đức vào một đồng tiền chung châu Âu một thế hệ trước, Đức ngày nay cần tìm cách tương tự để đảm bảo sự ổn định và tin cậy trong khu vực.
Câu chuyện về sức mạnh của Đức và cách sử dụng nó chắc chắn sẽ còn quay trở lại. Đặc biệt, nếu đảng Alternative für Deutschland (AfD) thân Nga, vốn phản đối viện trợ cho Ukraine và chủ trương rút khỏi EU, tiếp tục giành được nhiều phiếu bầu trong các cuộc bầu cử sắp tới.
“Câu hỏi nước Đức vẫn chưa kết thúc,” bà Fix nói. “Nó kết thúc theo nghĩa là một nước Đức hiếu chiến sẽ không tái xuất hiện dưới một chính phủ tập trung. Nhưng câu hỏi nước Đức cũng có thể đơn giản là một câu hỏi về sự thống trị và cán cân quyền lực. Và đây là suy nghĩ mà chúng ta không may phải khơi dậy lại.”
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Foreign Affairs, Council on Foreign Relations
