Các quan sát viên bầu cử của Đức cho biết chưa có báo cáo nào về các bất thường. | Clemens Bilan/EFE qua EPA
Bỏ phiếu qua bưu điện từ lâu không còn là lựa chọn bên lề trong các cuộc bầu cử ở Đức. Với hàng triệu cử tri, đây là cách bỏ phiếu quen thuộc, nhất là khi họ không thể hoặc không muốn đến điểm bầu cử trong ngày bỏ phiếu.
Tuy vậy, chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử bang Sachsen-Anhalt vào ngày 6/9, lãnh đạo đảng cực hữu Alternative für Deutschland (AfD) lại làm dấy lên nghi ngờ quanh hình thức này. Các quan chức phụ trách bầu cử bác bỏ cáo buộc, nhấn mạnh rằng hệ thống bỏ phiếu qua bưu điện được kiểm soát bằng nhiều tầng bảo vệ và không có bằng chứng về thao túng đáng kể.
Theo nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học chính trị, tỷ lệ cử tri Đức bỏ phiếu qua bưu điện đã tăng mạnh qua nhiều thập kỷ. Khi hình thức này được áp dụng trong cuộc bầu cử liên bang năm 1957, chỉ 4,9% cử tri sử dụng. Đến cuộc bầu cử Bundestag năm 2021, con số này đã lên 47,3%.
Điều đó có nghĩa gần một nửa cử tri Đức khi ấy chọn gửi lá phiếu qua đường bưu điện thay vì trực tiếp đến phòng phiếu. Sự phổ biến này cũng khiến mọi nghi vấn liên quan đến bỏ phiếu qua bưu điện lập tức trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm.
Những phát biểu gần đây của đồng lãnh đạo AfD Tino Chrupalla gợi nhớ đến cách Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần công kích bỏ phiếu qua thư tại Mỹ. Ông Trump từng không công nhận kết quả cuộc bầu cử tổng thống năm 2020 mà ông thất bại, và thường xuyên nêu nghi ngờ về các thủ tục bỏ phiếu tiêu chuẩn trước các kỳ bầu cử.
Tại Đức, câu hỏi chính cần được tách khỏi khẩu hiệu chính trị: bỏ phiếu qua bưu điện thực sự diễn ra như thế nào, và liệu có cơ sở nào để cho rằng quy trình này bị thao túng hay không.
Cáo buộc không mới trước các kỳ bầu cử
Những nghi vấn mà AfD nêu ra hiện nay không phải lần đầu xuất hiện. Tino Chrupalla từng đưa ra lập luận tương tự trước các cuộc bầu cử bang năm 2024 tại Sachsen và Thüringen.
Đáng chú ý, đó lại là hai cuộc bầu cử mà AfD gia tăng đáng kể tỷ lệ phiếu bầu. Vì vậy, các cáo buộc về một hệ thống bỏ phiếu bị bóp méo không đi kèm với kết quả bất lợi rõ ràng cho đảng này.
Gần đây, Ulrich Siegmund, ứng viên hàng đầu của AfD tại Sachsen-Anhalt, cũng cùng Chrupalla đặt nghi vấn về bỏ phiếu qua bưu điện. Ông đặc biệt nhắc đến các viện dưỡng lão, nơi cư trú của nhiều cử tri cao tuổi.
Cả Chrupalla lẫn Siegmund đều chưa đưa ra bằng chứng cho thấy có sai phạm trên diện rộng. Đây là điểm mấu chốt, bởi trong bầu cử, nghi ngờ chính trị và bằng chứng pháp lý là hai chuyện rất khác nhau.
Các nhà khoa học chính trị cho rằng việc gieo rắc hoài nghi về quy trình bầu cử có thể đem lại lợi ích cho những đảng như AfD. Thông điệp ngầm là cử tri của họ đang bị một hệ thống chính trị bất công tước đoạt tiếng nói.
Bỏ phiếu qua bưu điện ở Đức diễn ra thế nào?
Ủy viên bầu cử bang Christa Dieckmann đã bác bỏ dứt khoát các cáo buộc nhằm vào bỏ phiếu qua bưu điện. Theo bà, hình thức này tại Đức được “Hiến pháp bảo đảm, được luật quy định toàn diện, và được bảo vệ về mặt tổ chức bằng nhiều cơ chế an ninh”.
Các biện pháp kiểm soát bắt đầu từ trước khi lá phiếu được kiểm. Cơ quan bầu cử phải xác minh rằng tài liệu bỏ phiếu chỉ được gửi cho người có quyền bầu cử.
Nếu tài liệu bỏ phiếu được gửi đến một địa chỉ khác với nơi cư trú đã đăng ký của cử tri, một thông báo cũng sẽ được gửi về địa chỉ nhà đã đăng ký. Cách làm này nhằm ngăn việc người khác âm thầm yêu cầu tài liệu bầu cử thay cho cử tri.
Người nhận tài liệu bỏ phiếu thay cho người khác phải có giấy ủy quyền bằng văn bản. Một cá nhân cũng chỉ được xin tài liệu bỏ phiếu qua bưu điện cho tối đa bốn cử tri khác.
Khi lá phiếu đã được điền và gửi lại, cơ quan bầu cử ghi nhận việc tiếp nhận để ngăn bỏ phiếu hai lần. Các phong bì sau đó được lưu giữ trong tình trạng chưa mở.
Trước khi bất kỳ lá phiếu nào được kiểm, ủy ban phụ trách bỏ phiếu qua bưu điện kiểm tra hồ sơ đi kèm. Trong đó có bản tuyên bố do cử tri ký.
Chỉ sau bước kiểm tra này, phong bì chứa lá phiếu ẩn danh mới được tách khỏi thông tin cá nhân của cử tri. Phong bì phiếu sau đó được đưa vào thùng phiếu.
Quy trình kiểm phiếu có nhiều tầng giám sát
Quy trình bỏ phiếu qua bưu điện không phụ thuộc vào một cá nhân đơn lẻ. Các hội đồng bầu cử thường gồm từ năm đến chín thành viên, và các thành viên giám sát lẫn nhau trong quá trình xử lý phiếu.
Nếu có lá phiếu gây tranh cãi, quyết định liên quan phải được ghi chép lại. Các cơ quan bầu cử cấp cao hơn có thể xem xét lại những quyết định này.
Việc kiểm phiếu cũng được tiến hành công khai. Bất kỳ ai cũng có thể quan sát, miễn là không gây cản trở quá trình làm việc.
Đức từng ghi nhận một số vụ gian lận bầu cử riêng lẻ. Một vụ liên quan đến người điều hành viện dưỡng lão tại Niedersachsen, người sau đó bị phạt vì tác động đến cư dân trong một cuộc bầu cử địa phương.
Một vụ khác xảy ra tại Stendal năm 2014, liên quan đến việc làm giả giấy ủy quyền bỏ phiếu qua bưu điện. Vụ việc dẫn đến các bản án hình sự và cuộc bầu cử phải được tổ chức lại.
Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu bầu cử và tòa án nhìn nhận đây là những vụ phạm tội cá biệt. Chúng không chứng minh sự tồn tại của một cơ chế thao túng có hệ thống.
Nhà nghiên cứu bầu cử Eric Linhart nói với Tagesschau rằng “hoàn toàn không có bằng chứng về thao túng mang tính cấu trúc” trong bỏ phiếu qua bưu điện. Ông cho biết các vụ riêng lẻ không thể bị loại trừ tuyệt đối, nhưng gian lận quy mô lớn là điều “không thể hình dung” khi xét đến số lượng bước kiểm tra và cơ chế bảo vệ hiện có.
Vì sao AfD nhắm vào bỏ phiếu qua bưu điện lúc này?
Hành vi bỏ phiếu của cử tri qua bưu điện và cử tri đi bỏ phiếu trực tiếp không giống nhau. Khác biệt này có thật, nhưng không đồng nghĩa với gian lận.
Trong cuộc bầu cử liên bang năm 2025, khoảng 13,2% phiếu qua bưu điện thuộc về AfD. Trong khi đó, 25,2% cử tri bỏ phiếu trực tiếp tại điểm bầu cử chọn đảng cực hữu này.
Các nhà nghiên cứu đưa ra nhiều cách lý giải. Sự khác biệt có thể đến từ độ tuổi, khu vực cư trú, thói quen chính trị và đặc điểm xã hội của các nhóm cử tri.
AfD cũng đã nhiều năm cảnh báo người ủng hộ về những rủi ro bị cho là gắn với bỏ phiếu qua bưu điện. Đảng này thường khuyến khích cử tri của mình đến điểm bỏ phiếu trực tiếp.
Vì vậy, nếu tỷ lệ ủng hộ AfD trong nhóm bỏ phiếu qua bưu điện thấp hơn, một phần có thể phản ánh chính thông điệp vận động của đảng. Khi cử tri AfD được khuyến khích tránh bỏ phiếu qua bưu điện, kết quả trong nhóm phiếu này đương nhiên có thể khác.
Điểm nhạy cảm quanh các viện dưỡng lão
Việc Chrupalla và Siegmund đặc biệt nhắc đến viện dưỡng lão là chi tiết gây chú ý. Đây là nơi có nhiều cử tri cao tuổi, nhóm thường sử dụng hỗ trợ hành chính hoặc bỏ phiếu qua bưu điện nhiều hơn vì lý do sức khỏe và di chuyển.
Nhưng về mặt chính trị, nhóm cử tri cao tuổi lại không phải nền tảng mạnh nhất của AfD. Trong cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu năm 2024 tại Sachsen, nhóm trên 70 tuổi là nhóm có tỷ lệ ủng hộ AfD thấp nhất.
Điều này khiến các cáo buộc nhắm vào viện dưỡng lão càng cần được xem xét thận trọng. Nếu có hành vi ép buộc, tác động trái phép hoặc làm giả giấy tờ, đó là vấn đề hình sự và phải được điều tra cụ thể. Nhưng nếu chỉ dựa vào việc AfD có ít phiếu trong nhóm cử tri cao tuổi để nghi ngờ toàn bộ hệ thống, lập luận đó không đủ sức thuyết phục.
Niềm tin bầu cử cần bằng chứng, không phải ám chỉ
Bỏ phiếu qua bưu điện ở Đức không phải quy trình không có rủi ro. Không hệ thống bầu cử nào có thể bảo đảm tuyệt đối rằng mọi cá nhân đều hành xử đúng luật trong mọi tình huống.
Điểm khác biệt nằm ở khả năng phát hiện, xử lý và giới hạn thiệt hại. Các quy định về xác minh cử tri, giấy ủy quyền, lưu trữ phong bì, tách danh tính khỏi lá phiếu, hội đồng nhiều thành viên và kiểm phiếu công khai đều nhằm giảm nguy cơ gian lận.
Những vụ việc từng xảy ra cho thấy sai phạm cá nhân có thể bị phát hiện và trừng phạt. Chúng cũng cho thấy hệ thống có cơ chế sửa sai, kể cả việc tổ chức lại bầu cử khi cần thiết.
Đến nay, các cáo buộc về thao túng bỏ phiếu qua bưu điện tại Đức vẫn thiếu bằng chứng cho quy mô hệ thống. Trong một nền dân chủ, chất vấn quy trình bầu cử là quyền chính đáng. Nhưng biến nghi ngờ thành kết luận khi chưa có chứng cứ lại là cách dễ làm xói mòn niềm tin công chúng.
Cuộc bầu cử Sachsen-Anhalt vì thế không chỉ là cuộc đua giữa các đảng. Nó còn là phép thử đối với niềm tin vào những thủ tục dân chủ vốn được xây dựng bằng luật lệ, giám sát và trách nhiệm giải trình. Nếu có sai phạm, cần điều tra đến cùng.
Nếu không có bằng chứng, việc gieo nghi ngờ vào hòm phiếu chỉ làm nền chính trị thêm độc hại.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
