Tổng thống Mỹ Donald Trump đang dùng thuế quan để gây sức ép mạnh lên Canada. Đáp lại, Thủ tướng Canada Mark Carney không lùi bước. Ông tuyên bố Ottawa sẵn sàng trả đũa bằng các mức thuế tương ứng nếu Washington tiếp tục siết thương mại.
Cuộc đối đầu này không chỉ là tranh chấp kinh tế. Nó chạm tới câu hỏi nhạy cảm hơn nhiều: Canada sẽ bảo vệ chủ quyền và vị thế của mình trước sức ép từ người láng giềng lớn nhất ra sao.
Một cuộc thăm dò mới cho thấy 76% người dân Canada cho rằng quyết định của Thủ tướng Carney là đúng. Con số này cho thấy ông không đơn độc trong lựa chọn đối đầu với Tổng thống Trump, dù cái giá kinh tế trước mắt có thể không nhỏ.
Thương mại tự do đã là chuyện của quá khứ. (Ảnh: REUTERS)
Sự ủng hộ đến từ tâm lý bất bình với Tổng thống Trump
Ở Canada, làn sóng ủng hộ Thủ tướng Carney gắn chặt với thái độ không hài lòng của nhiều người dân đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Sự khó chịu này tích tụ sau nhiều phát ngôn gây tranh cãi, đặc biệt là việc ông Trump nhiều lần nhắc tới ý tưởng biến Canada thành tiểu bang thứ 51 của Mỹ.
Với nhiều người Canada, đó không còn là lời nói đùa chính trị. Nó bị nhìn như sự coi nhẹ chủ quyền quốc gia. Vì vậy, khi ông Carney chọn cách đáp trả cứng rắn, quyết định này được nhiều cử tri xem là hành động cần thiết.
Trong một cuộc trao đổi với báo chí, một phóng viên hỏi vì sao bầu không khí hiện nay giống như Thủ tướng Mark Carney đang chuẩn bị bước vào một cuộc chiến. Ông Carney trả lời ngắn gọn: “Người ta ở trong chiến tranh khi bị tấn công.” Theo ông, Canada đang bị tấn công về kinh tế.
Đàm phán thương mại đổ vỡ vào phút chót
Các cuộc đàm phán thương mại giữa Mỹ và Canada đã thất bại vào thời điểm cuối cùng. Theo cách nhìn của Thủ tướng Carney, nguyên nhân nằm ở việc chính quyền Trump bất ngờ đưa thêm hàng loạt điều kiện mới.
Ottawa đặc biệt không chấp nhận các yêu cầu liên quan tới ngành ô tô, một lĩnh vực then chốt của kinh tế Canada. Canada cũng phản đối đòi hỏi từ phía Mỹ về việc hạn chế quan hệ thương mại của nước này với các quốc gia khác.
Thông điệp của ông Carney được đưa ra rất rõ: Canada không thể chấp nhận đề xuất đó và sẽ không đáp ứng yêu cầu đó. Đây là điểm rạn nứt khiến tiến trình thương lượng rơi vào bế tắc.
Mỹ áp thuế 50% lên nhiều mặt hàng Canada
Sau khi đàm phán đổ vỡ, Washington áp thuế 50% đối với một loạt hàng hóa Canada. Danh sách này gồm sản phẩm sữa, đồ nội thất, gậy khúc côn cầu, xi măng, quần áo và cả gỗ.
Gỗ là một trong những nguyên liệu xuất khẩu quan trọng nhất của Canada. Việc mặt hàng này bị đưa vào diện chịu thuế cao khiến tác động lan rộng tới nhiều tỉnh bang, doanh nghiệp và người lao động.
Chưa dừng lại ở đó, Tổng thống Donald Trump còn thông báo trên nền tảng Truth Social về các mức thuế mới. Từ tháng 1, ô tô, xe tải lớn và nhỏ, linh kiện ô tô và thép từ Canada cũng sẽ bị áp thuế 50%.
Đây là đòn đánh trực tiếp vào các ngành công nghiệp chủ lực của Canada. Ngành ô tô, thép và sản xuất phụ trợ vốn phụ thuộc sâu vào chuỗi cung ứng xuyên biên giới với Mỹ.
Lập trường cứng rắn của Thủ tướng Carney
Câu hỏi lớn đặt ra là người dân Canada phản ứng ra sao trước đường lối cứng rắn của Thủ tướng Carney. Theo cố vấn chính trị Canada Diamond Isinger, phần lớn người dân nước này vẫn muốn có thỏa thuận với Mỹ, nhưng chỉ khi đó là một thỏa thuận có lợi.
Trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera, bà Isinger nói rằng tại Canada đang có sự ủng hộ rộng rãi, vượt qua ranh giới đảng phái, dành cho các biện pháp trả đũa. Bà thừa nhận những biện pháp này có thể gây khó khăn kinh tế trong ngắn hạn, nhưng cho rằng tâm lý chung hiện nay vẫn nghiêng về việc đáp trả.
Sự ủng hộ dành cho ông Carney không chỉ đến từ các cử tri cùng phe. Một số chính trị gia đối lập ở các tỉnh bang cũng đứng về phía ông trong vấn đề này.
Đáng chú ý nhất là Doug Ford, Thủ hiến Ontario. Đây là tỉnh bang được xem là trái tim công nghiệp của Canada và cũng là một trong những nơi chịu ảnh hưởng nặng nhất từ thuế quan của Mỹ.
Dù Ontario có thể tổn thất lớn, ông Ford vẫn ủng hộ đường lối của Thủ tướng Carney. Ông nói Carney có sự ủng hộ hoàn toàn của mình trong việc đáp trả bằng thuế đối ứng.
Doug Ford tuyên bố Canada sẽ làm mọi điều cần thiết để bảo vệ chủ quyền. Ông nhấn mạnh người Canada tự hào về đất nước của họ và sẽ vượt qua hai năm khó khăn nếu phía Mỹ tiếp tục duy trì sức ép.
Canada chuẩn bị áp thuế trả đũa
Ottawa đã công bố kế hoạch áp thuế đối ứng lên hàng hóa Mỹ. Các mặt hàng nằm trong diện này gồm sản phẩm sữa, giấy, thép và thiết bị điện.
Các mức thuế của Canada dự kiến có hiệu lực từ đầu tháng 9. Tổng quy mô thương mại bị ảnh hưởng tương đương với các mức thuế mà Mỹ áp lên Canada, vào khoảng 20 tỷ USD.
Đây là chiến lược mà Thủ tướng Carney theo đuổi ngay từ đầu: đáp trả tương xứng, từng USD một. Cách tiếp cận này nhằm gửi thông điệp rằng Canada không tìm kiếm leo thang, nhưng cũng không chấp nhận chịu thiệt một chiều.
Giới doanh nghiệp lo ngại chiến tranh thuế kéo dài
Dù dư luận ủng hộ lập trường cứng rắn, các hiệp hội kinh tế Canada lại phát đi cảnh báo. Họ lo ngại một cuộc chiến thuế quan kéo dài sẽ gây tổn hại nặng cho doanh nghiệp nhỏ.
Nhiều doanh nghiệp Canada phụ thuộc vào thị trường Mỹ, cả ở đầu vào lẫn đầu ra. Khi thuế tăng, chi phí đội lên, đơn hàng giảm và khả năng duy trì việc làm bị đe dọa.
Các đại diện doanh nghiệp cảnh báo hàng chục nghìn việc làm có thể gặp rủi ro nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài. Họ kêu gọi Thủ tướng Carney sớm quay lại bàn đàm phán để tìm lối ra.
Áp lực với chính phủ Canada vì thế không nhỏ. Một mặt, Ottawa phải chứng minh họ bảo vệ được lợi ích quốc gia. Mặt khác, chính phủ cũng phải hạn chế thiệt hại cho các ngành sản xuất, nông nghiệp và xuất khẩu.
Điều kiện để Canada trở lại bàn đàm phán
Thủ tướng Carney không đóng cửa đối thoại. Tuy nhiên, ông đặt ra điều kiện rõ ràng: phía Mỹ phải là bên trở lại bàn đàm phán trước, với thái độ đúng mực đối với các ngành công nghiệp Canada và tinh thần đối tác thực chất.
Nếu điều đó xảy ra, Canada sẽ quay lại thương lượng. Nhưng ông Carney cũng nhấn mạnh Ottawa sẽ không chấp nhận cách hành xử coi Canada như một công ty con của Mỹ.
Theo ông, bất kỳ thỏa thuận nào khiến kinh tế Canada bị đặt vào thế bất lợi đều không thể được chấp nhận. Đây là lằn ranh chính trị mà chính phủ Canada đang muốn giữ vững.
Cuộc thử sức vượt ngoài chuyện thuế quan
Cuộc đối đầu giữa Mỹ và Canada hiện đã vượt khỏi phạm vi của một tranh chấp thuế quan thông thường. Nó trở thành phép thử đối với khả năng tự chủ kinh tế, sức chịu đựng chính trị và tinh thần đoàn kết của Canada.
Với Tổng thống Trump, thuế quan là công cụ gây sức ép trực tiếp. Với Thủ tướng Carney, đáp trả bằng biện pháp tương xứng là cách chứng minh Canada không để mình bị ép vào thế yếu.
Rủi ro kinh tế vẫn rất rõ. Doanh nghiệp nhỏ, người lao động và các tỉnh bang công nghiệp có thể phải chịu tác động trước tiên. Nhưng ở thời điểm này, phần lớn người dân Canada dường như chấp nhận cái giá đó nếu đổi lại là một lập trường cứng rắn hơn trước Washington.
Điểm kết của cuộc khủng hoảng vẫn chưa xuất hiện. Nếu hai bên không sớm nối lại đàm phán, chiến tranh thuế quan có thể kéo dài và gây tổn thất cho cả hai nền kinh tế. Nhưng với Ottawa, thông điệp hiện nay đã rõ: Canada muốn thương mại công bằng, không phải một thỏa thuận được ký dưới sức ép.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
