Tổng thống Séc Petr Pavel vừa đưa ra một cảnh báo đáng chú ý: Ukraine có thể chỉ còn khoảng hai tháng để tìm cách chấm dứt xung đột với Nga. Theo ông, sau thời điểm này, nhiều khả năng Tổng thống Vladimir Putin sẽ ra lệnh tổng động viên quy mô lớn, một động thái được dự đoán sẽ diễn ra sau cuộc bầu cử quốc hội Nga vào tháng 9 tới.
Quyết định tổng động viên vào năm 2022 từng khiến hàng trăm nghìn người Nga phải bỏ trốn, và với con số thương vong ước tính từ 30.000 đến 35.000 người mỗi tháng, giới phân tích nhận định một lệnh tổng động viên mới có thể đẩy chính quyền Putin vào tình thế cực kỳ bất lợi.
Áp lực thời gian và canh bạc chính trị của điện Kremlin
Ông Pavel nhấn mạnh rằng, nếu chiến tranh không kết thúc trong hai tháng tới, điện Kremlin có thể quyết định leo thang xung đột hơn nữa. Vị tổng thống Séc tin rằng ông Putin sẽ không xem xét việc huy động quy mô lớn trước cuộc bầu cử sắp tới.
Tuy nhiên, ngay khi cuộc bầu cử ngày 20 tháng 9 kết thúc, cơ hội để tránh một lệnh tổng động viên sẽ thu hẹp đáng kể. Ông Pavel bày tỏ: “Tôi tin rằng vẫn còn cơ hội để chúng ta tiếp tục thúc đẩy và gửi cho Nga một thông điệp rõ ràng rằng chúng ta sẵn sàng bắt đầu đàm phán”.
Bài học từ những nỗ lực huy động trước đây
Vào ngày 21 tháng 9 năm 2022, khi cuộc xung đột ở Ukraine không diễn ra như mong đợi, Tổng thống Putin đã ban hành lệnh “huy động một phần” lực lượng dự bị quân sự. Bộ trưởng Quốc phòng Sergei Shoigu khi đó tuyên bố Nga có một “lực lượng dự bị khổng lồ” và dự kiến huy động 300.000 người.
Thế nhưng, động thái này đã gây ra làn sóng di cư ồ ạt của hơn một phần tư triệu nam giới trong độ tuổi quân sự. Hàng trăm nghìn người Nga đã bỏ trốn khỏi đất nước vì lo sợ bị gọi nhập ngũ ngay lập tức.
Các quốc gia láng giềng như Kazakhstan, Georgia và Phần Lan chứng kiến những hàng dài người xếp hàng tại biên giới, trong khi giá vé máy bay một chiều tăng vọt. Cùng với đó là các cuộc biểu tình phản chiến lan rộng khắp nước Nga, dẫn đến sự đàn áp của cảnh sát và hàng nghìn người bị bắt giữ.
Gánh nặng thương vong và sự phản đối trong nước
Nếu ông Putin quyết định huy động quân đội thêm một lần nữa để xoay chuyển cục diện chiến tranh, hầu hết các nhà phân tích đều đồng ý rằng động thái này sẽ càng không được lòng dân hơn. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Nga đã chịu khoảng 1,4 triệu thương vong tính đến nay và đang mất từ 30.000 đến 35.000 binh sĩ mỗi tháng.
Số lượng thương vong hiện đang vượt quá khả năng tuyển quân mới của Nga, bất chấp việc Moscow đã đưa ra các khoản tiền thưởng hấp dẫn lên tới 80.000 đô la khi gia nhập quân đội. Hamish de Bretton-Gordon, một nhà bình luận quốc phòng, nhận định rằng viễn cảnh huy động quân đội quy mô lớn đang trở thành mối lo ngại thực sự ở Moscow.
Ông viết trên tờ The Telegraph: “Giới tinh hoa Nga cho đến nay vẫn hài lòng khi thấy các dân tộc thiểu số, tù nhân và lính đánh thuê gánh chịu gánh nặng chiến đấu. Sẽ là một vấn đề hoàn toàn khác nếu con trai và con gái của họ phải phục vụ trong quân đội”.
Ông Putin đã chủ động tránh việc gọi nhập ngũ hàng loạt ở các trung tâm dân cư lớn như Moscow và St. Petersburg để ngăn ngừa thiệt hại về uy tín trước các cuộc bầu cử quan trọng. Tổng thống Ukraine Zelenskyy từng phát biểu: “Nếu Putin muốn gửi thêm một triệu binh sĩ nữa để tiếp tục chiến đấu, thì một triệu người Nga chưa được huy động vào quân đội nên nghĩ về những gì đang chờ đợi họ”.
Tình hình càng thêm nghiêm trọng khi số liệu thương vong đạt mức thảm khốc: 1.298 thương vong trên mỗi km vuông trong tháng 6, so với 68 thương vong trên mỗi km vuông vào tháng 6 năm 2025 (theo đánh giá tình báo ngày 1 tháng 7 của Viện Nghiên cứu Chiến tranh - ISW).
Rủi ro chính trị khổng lồ cho ông Putin
Với phản ứng gay gắt từ nam giới Nga trong độ tuổi quân sự đối với nỗ lực huy động một phần trước đây, cùng với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hàng ngày vào Moscow và các thành phố lớn khác, việc tiếp tế khí đốt, dầu mỏ và quân sự cho lực lượng ở Crimea đang bị gián đoạn. Một cuộc tổng động viên mới có thể là một thảm họa chính trị đối với ông Putin.
Ông đã nỗ lực hết sức để bảo vệ giới tinh hoa Nga ở Moscow và St. Petersburg khỏi thực tế khốc liệt của chiến tranh. Hầu hết thương vong cho đến nay đều đến từ các vùng xa xôi, phía đông của đất nước.
Max Bergmann, một nhà phân tích tại CSIS, nhận định: “Nếu Nga kích hoạt tổng động viên quân sự, đó là dấu hiệu cho thấy chế độ đang chịu áp lực rất lớn và bị mắc kẹt về chính trị”. Ông bổ sung rằng việc huy động quân sự là một “canh bạc lớn đối với ông Putin, một canh bạc có thể đặt bản thân ông và chế độ của ông vào nguy hiểm”.
Mikhail Komin, nhà phân tích tại Trung tâm Phân tích Chính sách Châu Âu (CEPA), cũng đồng tình. Theo ông Bergmann, “ngày nay, phản ứng dữ dội sẽ còn lớn hơn so với năm 2022, khi sự mệt mỏi vì chiến tranh ngày càng gia tăng, trong khi điện Kremlin đã thất bại trong việc giải thích cho một bộ phận đáng kể dân chúng tại sao cuộc chiến này là cần thiết”.
Lời kêu gọi tăng cường áp lực từ phương Tây
Tổng thống Séc Petr Pavel cho rằng, một con đường để Ukraine đạt được thỏa thuận hòa bình công bằng là phương Tây phải gây áp lực lên Moscow để đàm phán. Điều này cần tận dụng bối cảnh công chúng Nga ngày càng phản đối chiến tranh giữa các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái hàng ngày vào nước này.
Ông Pavel khẳng định: “Nga đang đối mặt với rất nhiều vấn đề và thách thức nội bộ. Công chúng Nga ngày càng phản đối chiến tranh. Tổng thống Putin sẽ khó giữ được bình tĩnh trong nước”.
Ông kêu gọi: “Vì vậy, tôi tin rằng chúng ta phải thực sự tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ, cung cấp cho Ukraine những gì họ cần để thành công trong việc phòng thủ, và đồng thời sử dụng tất cả các kỹ năng ngoại giao để thuyết phục Nga rằng họ không còn lựa chọn nào khác ngoài đàm phán... rằng họ chỉ có thể đạt được điều gì đó từ đàm phán thay vì thua thiệt bằng cách tiếp tục chiến tranh”.
Thời gian đang trôi đi nhanh chóng đối với cả Ukraine và điện Kremlin. Quyết định tổng động viên sắp tới của ông Putin, nếu xảy ra, không chỉ định hình lại cục diện chiến trường mà còn thử thách sự ổn định nội bộ của nước Nga. Trong bối cảnh đó, vai trò của cộng đồng quốc tế trong việc duy trì áp lực và tìm kiếm giải pháp ngoại giao trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, nhằm tránh một cuộc leo thang không mong muốn và mở ra cánh cửa cho hòa bình bền vững.
Steve Balestrieri
Steve Balestrieri là một nhà bình luận về an ninh quốc gia với các bài viết của ông thường xuyên được đăng tải trên nhiều ấn phẩm quân sự.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC biên dịch
Ý kiến bạn đọc