Liên minh châu Âu (EU) đã cố gắng giữ vẻ bình tĩnh trước kết quả bỏ phiếu của Iceland, một cuộc bỏ phiếu phản đối việc nối lại các cuộc đàm phán gia nhập liên minh. Tuy nhiên, không thể phủ nhận đây là một cú đánh mạnh vào Brussels và là một chiến thắng đáng kể cho phe hoài nghi châu Âu.
Một tấm biểu ngữ mang dòng chữ 'Đất nước của chúng ta, Quyết định của chúng ta' cùng lá cờ Iceland được nhìn thấy tại trụ sở của Afram Island, một chiến dịch phản đối việc nối lại đàm phán gia nhập Liên minh châu Âu, ở Reykjavik vào ngày 28 tháng 8 năm 2026. Ảnh: Halldor KOLBEINS / AFP
Ngay sau khi kết quả trưng cầu dân ý được công bố, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã khẳng định với Thủ tướng Iceland Kristrún Frostadóttir rằng EU 'hoàn toàn tôn trọng lựa chọn dân chủ' của người dân Iceland.
Iceland, một quốc đảo Bắc Đại Tây Dương, hiện đã có mối liên kết chặt chẽ với EU thông qua tư cách thành viên của Khu vực Kinh tế châu Âu (EEA) và Khu vực Schengen. Hai nhà lãnh đạo cam kết sẽ 'tiếp tục củng cố mối quan hệ này'.
Dù vậy, sự thất vọng vẫn hiện rõ tại Brussels. Bà Saskia Bricmont, một nghị sĩ đảng Xanh tại Nghị viện châu Âu, nhận định: 'Thông điệp rất rõ ràng: EU ngày nay không còn truyền cảm hứng cho những giấc mơ'.
Trong khi đó, nghị sĩ trung dung Sandro Gozi gọi kết quả này là 'một lời cảnh báo mà châu Âu phải nghiêm túc nhìn nhận'. Ông nhấn mạnh rằng 'sức hút' của EU không thể 'được coi là hiển nhiên' và liên minh phải 'tiếp tục giành được lòng tin', đặc biệt là thông qua việc giảm bớt các thủ tục hành chính rườm rà.
Lần mở rộng gần đây nhất của EU là vào năm 2013 với việc Croatia gia nhập. Mặc dù vấn đề mở rộng đã trở lại vị trí ưu tiên chiến lược kể từ khi Nga tấn công Ukraine vào năm 2022, những thành tựu đạt được từ đó đến nay vẫn còn khá khiêm tốn.
ứng viên kiểu mẫu
Những năm gần đây chứng kiến sự tiến bộ chậm chạp của các ứng cử viên Tây Balkan, với Montenegro và Albania là những nước gần nhất với việc gia nhập. Bên cạnh đó, EU cũng đã mở ra một quy trình gia nhập rộng lớn và phức tạp với Ukraine.
Brussels đã cẩn trọng để không tạo ấn tượng can thiệp vào cuộc bỏ phiếu cuối tuần qua của Iceland. Tuy nhiên, liên minh cũng không giấu giếm sự hào hứng trước viễn cảnh chào đón quốc đảo giàu có và có vị trí chiến lược này vào EU.
Đối với nhiều thủ đô châu Âu, Iceland dường như là một ứng cử viên kiểu mẫu. Brussels thậm chí đã bày tỏ sẵn sàng nhượng bộ về các vấn đề nhạy cảm, như quyền đánh bắt cá, để tạo điều kiện thuận lợi cho việc hội nhập của Iceland.
Dường như thông điệp này không mấy gây tiếng vang với khoảng 400.000 người dân Iceland. Họ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 52,8% phản đối và 47,2% ủng hộ việc nối lại các cuộc đàm phán gia nhập đã bị đình chỉ 13 năm trước, thực tế là đã chôn vùi vấn đề này trong tương lai gần.
Phe hoài nghi châu Âu đã hân hoan trước kết quả này. Bà Marine Le Pen, lãnh đạo đảng cực hữu Pháp, tuyên bố rằng điều này cho thấy sức hấp dẫn của một châu Âu gồm 'các quốc gia tự do và có chủ quyền' so với một sự hội nhập sâu sắc hơn.
Ông Nigel Farage, lãnh đạo đảng Cải cách Anh, đã chúc mừng người dân Iceland vì đã 'bỏ phiếu để bảo vệ nền độc lập của họ'.
áp lực địa chính trị
Theo nhóm ECR ở cánh hữu của Nghị viện châu Âu, việc Iceland nói 'không', bất chấp bối cảnh an ninh quốc tế 'bất ổn', 'nên khiến Brussels phải suy nghĩ'. Đồng chủ tịch nhóm, ông Nicola Procaccini, cho rằng Brussels nên tự hỏi tại sao 'một quốc gia châu Âu thịnh vượng, dân chủ và cởi mở với thế giới' lại chọn không khởi động lại các cuộc đàm phán gia nhập.
Áp lực địa chính trị đã ảnh hưởng nặng nề đến cuộc trưng cầu dân ý. Những lời đe dọa của Tổng thống Mỹ Trump về việc kiểm soát Greenland đã gây tiếng vang ở Iceland láng giềng, một quốc gia mà an ninh phụ thuộc vào NATO.
Tuy nhiên, cuối cùng, cuộc tranh luận lại tập trung vào các vấn đề nội bộ như quyền đánh bắt cá và sự biến động của đồng tiền Iceland. Cuộc bỏ phiếu của Iceland rõ ràng là một trở ngại trong nỗ lực của EU nhằm tăng cường sự hiện diện của mình tại khu vực Bắc Cực.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen dự kiến sẽ thăm Greenland vào tháng 9. Bà Kathleen Van Brempt, nghị sĩ từ nhóm Xã hội và Dân chủ, khẳng định hợp tác an ninh Bắc Cực với Iceland vẫn 'quan trọng hơn bao giờ hết', hứa hẹn công việc sẽ tiếp tục 'một cách cởi mở và tôn trọng'.
Đồng nghiệp xã hội của bà, Andreas Schieder, nhấn mạnh rằng Iceland 'đã và vẫn là một thành viên của gia đình châu Âu'. Ông nói: 'Giờ đây, vấn đề là cùng nhau chống lại các áp lực địa chính trị'.
Bộ trưởng Pháp phụ trách châu Âu, Benjamin Haddad, tuyên bố rằng việc Iceland nói 'không' là 'một lựa chọn có chủ quyền mà chúng tôi tôn trọng'.
Ông nói thêm: 'Không giống như các đế chế săn mồi xung quanh chúng ta, châu Âu của chúng ta tôn trọng chủ quyền của các dân tộc muốn gia nhập hoặc rời bỏ. Đó chính là sức mạnh của nó'.
Quyết định của Iceland không chỉ là một tín hiệu cho Brussels mà còn là một lời nhắc nhở rằng con đường mở rộng của EU không hề dễ dàng, đặc biệt khi các quốc gia thành viên tiềm năng ưu tiên lợi ích quốc gia và chủ quyền của mình.
Liên minh sẽ cần phải xem xét lại chiến lược và cách tiếp cận của mình để đảm bảo rằng sức hấp dẫn của khối vẫn còn nguyên vẹn trong một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
