Những nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt chiến tranh Ukraine đang đặt Donald Trump trước khoảng cách ngày càng lớn giữa tham vọng chính trị và thực tế trên chiến trường. Trong khi Tổng thống Mỹ muốn đạt được một thỏa thuận có thể khẳng định vai trò của mình như người kiến tạo hòa bình, Putin vẫn bác bỏ những đề xuất không đáp ứng các yêu cầu của Moscow.
Phân tích của Fiona Hill, cựu quan chức cấp cao về an ninh quốc gia tại Nhà Trắng và chuyên gia hàng đầu của Mỹ về Nga, đưa ra một cách lý giải đáng lo ngại: tổn thương cái tôi và mong muốn giành chiến thắng chính trị có thể góp phần định hình cách Trump đối xử với Ukraine.
Trump và tham vọng trở thành người chấm dứt chiến tranh
Trump từng cam kết sẽ chấm dứt cuộc chiến ở Ukraine trong vòng 24 giờ. Lời hứa ấy gắn với hình ảnh mà ông muốn xây dựng về bản thân: một nhà lãnh đạo có khả năng giải quyết những cuộc xung đột lớn và tạo ra bước ngoặt ngoại giao mà những người tiền nhiệm chưa làm được.
Trong viễn cảnh mà Trump hướng tới, một thỏa thuận hòa bình nhanh chóng có thể đưa ông lên vị trí nổi bật trong lịch sử ngoại giao Mỹ. Việc được ca ngợi như một nhà hòa giải vĩ đại, thậm chí nhận Giải Nobel Hòa bình, cũng là một phần trong hình dung về thành công mà ông mong muốn đạt được.
Thế nhưng, thực tế không diễn ra theo kịch bản đó. Nhiều tháng đã trôi qua mà không có thỏa thuận hòa bình như kỳ vọng. Putin tiếp tục bác bỏ những đề xuất không đáp ứng các điều kiện của Nga, cho thấy nhà lãnh đạo Kremlin không sẵn sàng điều chỉnh lập trường chỉ để giúp Trump hoàn thành lời hứa chính trị của mình.
Khoảng cách giữa những tuyên bố ban đầu và kết quả thực tế đặt ra một vấn đề đối với Tổng thống Mỹ. Khi mục tiêu chấm dứt chiến tranh nhanh chóng chưa đạt được, ông phải đối mặt với nguy cơ những cam kết lớn lao của mình bị nhìn nhận như những lời hứa không thành hiện thực.
Vì sao Kyiv trở thành mục tiêu của sức ép chính trị?
Theo cách phân tích của Hill, một yếu tố cần được xem xét là phản ứng của Trump trước thất bại trong việc đạt được kết quả ngoại giao như mong muốn. Thay vì thừa nhận rằng cách tiếp cận của mình có thể chưa hiệu quả, ông có xu hướng tránh nhận trách nhiệm. Putin cũng không trở thành đối tượng bị Trump công khai quy trách nhiệm tương xứng với việc Nga tiếp tục cuộc chiến.
Trong cách nhìn này, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy trở thành mục tiêu thuận tiện hơn. Ông không chấp nhận đầu hàng, không sẵn sàng khuất phục trước Moscow và không muốn ký một thỏa thuận buộc Ukraine phải hy sinh chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ để đổi lấy lời tuyên bố chiến thắng từ Washington.
Sự đối đầu vì thế không chỉ xoay quanh những điều khoản có thể xuất hiện trên bàn đàm phán. Nó còn phản ánh sự khác biệt giữa mục tiêu chính trị của một nhà lãnh đạo muốn nhanh chóng ghi dấu ấn và yêu cầu sống còn của một quốc gia đang chống lại cuộc xâm lược.
Ukraine muốn bảo vệ quyền tự quyết của mình. Trump cần một kết quả đủ nổi bật để chứng minh rằng cam kết chấm dứt chiến tranh của ông có thể trở thành hiện thực. Khi hai mục tiêu này không trùng khớp, nguy cơ sức ép đổ dồn lên Kyiv thay vì Moscow trở thành vấn đề đáng quan tâm.
Sức ép đàm phán có thể khiến Ukraine phải trả giá
Phân tích của Hill gợi ra khả năng Washington tìm cách sử dụng ảnh hưởng của mình để thúc đẩy Ukraine chấp nhận một thỏa thuận có lợi cho mục tiêu ngoại giao của Trump. Những chính phủ châu Âu đã mệt mỏi vì chiến tranh cũng có thể góp phần tạo ra sức ép nhằm sớm chấm dứt xung đột.
Nếu kịch bản này xảy ra, Kyiv có thể phải đối mặt với lựa chọn khó khăn: chấp nhận những điều khoản không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về chủ quyền và an ninh, hoặc tiếp tục cuộc chiến trong khi chịu sức ép từ chính những đối tác mà Ukraine cần dựa vào.
Vấn đề nằm ở chỗ một thỏa thuận được công bố như thành tựu ngoại giao không đồng nghĩa với một nền hòa bình bền vững. Nếu các điều khoản chủ yếu phục vụ nhu cầu tạo ra chiến thắng chính trị trước mắt, những rủi ro mà Ukraine phải gánh chịu sau khi ký kết có thể không được giải quyết thỏa đáng.
Việc gây sức ép lên quốc gia bị xâm lược trong khi dành sự tôn trọng và vị thế đàm phán cho nhà lãnh đạo của nước phát động cuộc chiến cũng đặt ra câu hỏi về tính công bằng của tiến trình hòa bình. Ukraine không phải bên khởi đầu cuộc chiến, cũng không phải quốc gia đưa quân xâm lược Nga. Kyiv không chịu trách nhiệm cho tham vọng của Putin hay những cam kết chưa được thực hiện của Trump.
Cái giá của một thỏa thuận không chỉ nằm trên giấy
Những tranh luận về thành công ngoại giao thường tập trung vào tuyên bố của các nhà lãnh đạo, phản ứng của công chúng và vị trí của họ trong lịch sử. Nhưng đối với Ukraine, hậu quả của một thỏa thuận thiếu những bảo đảm cần thiết được thể hiện bằng những tổn thất rất cụ thể.
Đó là những binh sĩ đang bảo vệ đất nước trong các chiến hào lạnh giá, những dân thường thiệt mạng vì tên lửa và máy bay không người lái của Nga, những ngôi nhà bị phá hủy và những gia đình bị chia cắt. Những đứa trẻ bị bắt cóc cùng các thành phố bị biến thành đống đổ nát cũng là một phần trong cái giá mà người Ukraine phải gánh chịu.
Những tổn thất ấy không thể được quy đổi thành tỷ suất người xem truyền hình, những dòng tiêu đề tích cực hay triển vọng nhận một giải thưởng quốc tế. Chúng cũng không thể trở thành cái giá mà một quốc gia phải chấp nhận chỉ để giúp một nhà lãnh đạo khác bảo vệ hình ảnh chính trị của mình.
Hòa bình cho Ukraine cần đi cùng chủ quyền và an ninh
Ukraine đang chống lại một cuộc xâm lược nhằm vào nền độc lập của mình. Trong khi phải đối phó với Nga, nước này còn phải tính đến khả năng một số đối tác có thể ưu tiên việc nhanh chóng đạt được thỏa thuận hơn những yêu cầu an ninh lâu dài của Kyiv.
Điều khiến tình thế trở nên đáng lo ngại là một thỏa thuận có thể được ca ngợi như thắng lợi ngoại giao ngay cả khi Ukraine phải nhượng bộ quá mức và không có đủ khả năng tự bảo vệ trong tương lai. Nếu hành động xâm lược đem lại lợi ích về lãnh thổ hoặc chiến lược cho bên phát động chiến tranh, kết quả đó có nguy cơ tạo ra tiền lệ nguy hiểm.
Một nền hòa bình bền vững không chỉ được đánh giá bằng tốc độ ký kết hay khả năng giúp các nhà lãnh đạo tuyên bố thành công. Nó còn phụ thuộc vào việc các điều khoản có tôn trọng chủ quyền của Ukraine hay không, liệu đất nước này có thể bảo vệ người dân và lãnh thổ của mình hay không, và liệu thỏa thuận có hạn chế nguy cơ chiến tranh tái diễn hay không.
Phân tích của Hill đặt ra câu hỏi về động cơ đứng sau cách Trump gây sức ép với Kyiv, nhưng cũng nhắc đến một vấn đề rộng hơn: mục tiêu chính trị của các nhà lãnh đạo không nên được đánh đồng với lợi ích an ninh của những quốc gia chịu ảnh hưởng từ quyết định của họ. Ukraine không nên bị buộc phải đánh đổi tự do, lãnh thổ và sinh mạng của người dân để bù đắp cho những lời hứa chưa thành hiện thực của bất kỳ ai. Nếu một thỏa thuận hòa bình để lại đất nước này trong tình trạng dễ bị tổn thương và biến sự xâm lược thành con đường dẫn đến lợi ích, đó khó có thể được xem là một chiến thắng ngoại giao thực sự.
Fiona Hill
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC - biên dịch
