Tổng thống Ukraine Zelensky ngày 20/10 cho biết Mỹ tiếp tục nhấn mạnh rằng mọi bảo đảm an ninh dành cho Ukraine phải đủ mạnh để mang lại sự bảo vệ thực chất. Tuyên bố được ông đưa ra tại Oslo sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, trong bối cảnh hai bên đang xem xét nhiều phương án nhằm xác định khuôn khổ an ninh cho Ukraine.
Các lựa chọn được đề cập trải dài từ mô hình bảo vệ theo NATO, dựa trên Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương, đến một cơ chế có mức cam kết thấp hơn, được gọi là "Điều 5 phiên bản nhẹ".
Những phương án này nằm trong nội dung của một văn bản mà ông Witkoff dự kiến chuyển tới phía Nga, cho thấy vấn đề bảo đảm an ninh tiếp tục là một phần trong các cuộc trao đổi ngoại giao liên quan đến cuộc xung đột.
Cùng ngày, ông Zelensky cũng thông báo hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo của Ukraine đã hoạt động trở lại sau một giai đoạn Kyiv không nhận được cảnh báo từ các đồng minh.
Bên cạnh những trao đổi về an ninh, Tổng thống Ukraine xác nhận ông đã thảo luận với Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio về Starlink, tên lửa đánh chặn và hoạt động chia sẻ tình báo. Hai bên thống nhất sẽ tiếp tục liên lạc trong khoảng 48 giờ tiếp theo.
Các phương án bảo đảm an ninh cho Ukraine vẫn đang được xem xét
Phát biểu tại Oslo, ông Zelensky cho biết phía Mỹ đã tái khẳng định yêu cầu về một cơ chế bảo đảm an ninh đủ mạnh cho Ukraine. Theo thông tin được nhà lãnh đạo Ukraine công bố, các cuộc trao đổi hiện chưa chỉ giới hạn ở một mô hình duy nhất mà bao gồm nhiều phương án có mức độ cam kết khác nhau.
Một trong những lựa chọn được nhắc đến là mô hình NATO gắn với Điều 5 của Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương. Điều khoản này quy định nguyên tắc phòng thủ tập thể, theo đó một cuộc tấn công vũ trang nhằm vào một hoặc nhiều thành viên được xem là cuộc tấn công nhằm vào toàn bộ liên minh. Các thành viên sẽ hỗ trợ bên bị tấn công bằng những hành động mà họ cho là cần thiết, bao gồm khả năng sử dụng lực lượng vũ trang.
Vì vậy, Điều 5 thường được xem là nền tảng quan trọng trong cơ chế răn đe và bảo vệ an ninh của NATO. Tuy nhiên, nội dung cụ thể của từng cam kết vẫn phụ thuộc vào khuôn khổ pháp lý và những thỏa thuận được các bên chấp nhận.
Bên cạnh mô hình này, các bên cũng đề cập đến phương án được gọi là "Điều 5 phiên bản nhẹ". Cách gọi này cho thấy một lựa chọn khác đang được cân nhắc, nhưng thông tin được công bố chưa làm rõ phạm vi nghĩa vụ, mức độ hỗ trợ quân sự hay cơ chế phản ứng nếu Ukraine bị tấn công. Do đó, chưa thể xác định phương án này sẽ khác biệt cụ thể như thế nào so với cơ chế phòng thủ tập thể của NATO.
Điểm được ông Zelensky nhấn mạnh là yêu cầu về tính thực chất của các bảo đảm an ninh. Đối với Kyiv, vấn đề không chỉ nằm ở việc đạt được một tuyên bố chính trị, mà còn ở mức độ bảo vệ mà các cam kết có thể mang lại. Tuy nhiên, những điều khoản cuối cùng vẫn cần được xác định thông qua các cuộc đàm phán giữa những bên liên quan.
Văn bản dự kiến được chuyển tới phía Nga
Theo thông tin ông Zelensky công bố, những phương án bảo đảm an ninh đang được thảo luận nằm trong một văn bản mà đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff sẽ chuyển tới phía Nga. Chi tiết này cho thấy nội dung trao đổi không chỉ giới hạn trong các cuộc tiếp xúc giữa Washington và Kyiv, mà còn gắn với hoạt động ngoại giao hướng tới Moscow.
Việc đưa các phương án an ninh vào văn bản chuyển giao có thể tạo cơ sở để các bên tiếp tục trao đổi về những điều kiện liên quan đến tương lai của Ukraine. Dù vậy, thông tin hiện có chưa cho biết văn bản bao gồm đầy đủ những điều khoản nào, phía Nga sẽ phản hồi ra sao hoặc liệu các phương án được nêu có nhận được sự đồng thuận hay không.
Chưa có chi tiết cụ thể về thời điểm hoàn tất các cuộc thảo luận hoặc khả năng đạt được một thỏa thuận cuối cùng. Những vấn đề như phạm vi bảo vệ, trách nhiệm của các bên tham gia và cách thức thực thi cam kết vẫn là những nội dung cần được làm rõ.
Trong khi các cuộc trao đổi tiếp tục diễn ra, yêu cầu về bảo đảm an ninh vẫn là một trong những vấn đề then chốt đối với Kyiv. Một cơ chế có ý nghĩa thực tế sẽ phụ thuộc không chỉ vào nội dung được ghi trong văn bản, mà còn vào mức độ sẵn sàng thực hiện các cam kết của những bên liên quan.
Hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo hoạt động trở lại
Bên cạnh các cuộc thảo luận ngoại giao, ông Zelensky xác nhận hệ thống cảnh báo sớm tên lửa đạn đạo của Ukraine đã được khôi phục hoạt động. Trước đó, Kyiv từng trải qua một giai đoạn không nhận được cảnh báo từ các đồng minh, khiến vấn đề trao đổi thông tin phục vụ phòng thủ trở thành một nội dung đáng quan tâm.
Hệ thống cảnh báo sớm có nhiệm vụ giúp phát hiện nguy cơ tấn công bằng tên lửa và cung cấp thông tin để các cơ quan chức năng kịp thời đánh giá tình hình. Trong môi trường an ninh có nguy cơ bị tập kích bằng tên lửa đạn đạo, khả năng nhận cảnh báo đúng lúc có thể giúp rút ngắn thời gian phản ứng và hỗ trợ triển khai các biện pháp phòng vệ.
Tuy nhiên, việc hệ thống hoạt động trở lại không đồng nghĩa mọi nguy cơ đã được loại bỏ. Hiệu quả cảnh báo còn phụ thuộc vào khả năng phát hiện mục tiêu, tốc độ truyền dữ liệu, mức độ phối hợp giữa các hệ thống và năng lực xử lý thông tin của các đơn vị liên quan. Thông tin ông Zelensky đưa ra chưa nêu rõ nguyên nhân khiến cảnh báo bị gián đoạn trước đó hoặc phạm vi hỗ trợ đã được khôi phục.
Việc nối lại hoạt động của hệ thống là một diễn biến đáng chú ý trong quan hệ hợp tác an ninh giữa Ukraine và các đồng minh. Nó cũng cho thấy các vấn đề kỹ thuật và chia sẻ thông tin có thể gắn trực tiếp với khả năng phòng thủ của Kyiv, bên cạnh những cam kết chính trị được thảo luận ở cấp cao.
Starlink, tên lửa đánh chặn và tình báo trong cuộc trao đổi với Mỹ
Ông Zelensky cho biết buổi sáng ngày 20/10 bắt đầu với những tín hiệu tích cực từ phía Mỹ. Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Marco Rubio, hai bên đã trao đổi về ba nhóm vấn đề gồm Starlink, tên lửa đánh chặn và tình báo. Họ cũng thống nhất duy trì liên lạc trong khoảng 48 giờ tiếp theo.
Starlink là hệ thống internet vệ tinh có khả năng cung cấp kết nối tại những khu vực mà hạ tầng viễn thông mặt đất bị hạn chế hoặc gián đoạn. Trong điều kiện chiến sự, thông tin liên lạc ổn định có thể hỗ trợ hoạt động điều phối, trao đổi dữ liệu và duy trì kết nối giữa các đơn vị. Tuy nhiên, nội dung công bố chưa cho biết hai bên đã thảo luận những thay đổi cụ thể nào liên quan đến dịch vụ này.
Đối với tên lửa đánh chặn, vấn đề được nêu ra liên quan đến năng lực đối phó các mối đe dọa trên không. Khả năng phòng không phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có số lượng đạn đánh chặn, hệ thống phát hiện mục tiêu, năng lực chỉ huy và mức độ phối hợp giữa các đơn vị. Thông tin hiện có không xác nhận một quyết định viện trợ mới hoặc số lượng vũ khí cụ thể được thống nhất trong cuộc điện đàm.
Trao đổi tình báo cũng là một nội dung trong cuộc thảo luận. Dữ liệu cảnh báo và thông tin về các mối đe dọa có thể hỗ trợ việc đánh giá tình hình, xác định nguy cơ và tổ chức phòng thủ. Dù vậy, ông Zelensky chưa công bố chi tiết về loại thông tin được trao đổi, phạm vi hợp tác hay những quyết định đã đạt được.
Cuộc trao đổi tiếp theo sẽ làm rõ những nội dung nào?
Việc hai bên dự kiến liên lạc lại trong khoảng 48 giờ cho thấy các kênh trao đổi vẫn đang được duy trì. Tuy nhiên, thời điểm liên lạc tiếp theo không đồng nghĩa một thỏa thuận mới sẽ được công bố ngay sau đó. Các vấn đề được đề cập bao gồm cả hợp tác kỹ thuật, hỗ trợ quân sự và những cam kết an ninh dài hạn, vốn có phạm vi và yêu cầu thực hiện khác nhau.
Trong thời gian tới, những điểm cần theo dõi là nội dung chính thức của văn bản được chuyển tới phía Nga, phản hồi của Moscow và mức độ cụ thể hóa các phương án bảo đảm an ninh cho Ukraine. Diễn biến liên quan đến hệ thống cảnh báo tên lửa, Starlink, tên lửa đánh chặn và chia sẻ tình báo cũng sẽ cho thấy phạm vi hợp tác thực tế giữa Kyiv và Washington.
Thông điệp mà ông Zelensky đưa ra tại Oslo tập trung vào yêu cầu Ukraine cần được bảo vệ bằng những cam kết đủ mạnh, thay vì chỉ dựa vào các tuyên bố chung. Dù nhiều phương án đang được xem xét và một số hoạt động hỗ trợ đã được khôi phục, hiệu quả của các bước đi này vẫn phụ thuộc vào những thỏa thuận cụ thể, khả năng thực thi và phản ứng của các bên liên quan.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
