Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Nỗ lực trung gian hòa giải giữa Mỹ và Iran vừa gặp trở ngại lớn từ phía Tehran. Các quan chức Iran đã thông báo với Thống tướng Asim Munir, Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan, rằng Iran sẽ không nối lại đàm phán với Washington cho đến khi các yêu cầu của mình được đáp ứng.
Thông điệp được đưa ra trong chuyến thăm Tehran của vị tướng Pakistan, người đang đóng vai trò trung gian giữa hai bên. Đây là tín hiệu cho thấy lập trường của Iran hiện nay cứng rắn hơn nhiều so với giai đoạn đàm phán trước đó.
Việc Tehran từ chối ngay cả trước mặt Thống tướng Asim Munir cũng mang ý nghĩa đặc biệt. Pakistan là một trong những quốc gia có quan hệ đủ gần với cả Washington lẫn Tehran để có thể làm cầu nối. Lời khẳng định của Iran vì thế không chỉ nhằm vào Mỹ, mà còn gửi thông điệp rõ ràng tới các bên trung gian.
Iran cho biết sẽ không quay lại bàn đàm phán khi các yêu cầu của mình chưa được chấp nhận. Tehran không công bố đầy đủ nội dung các điều kiện này, nhưng những phát biểu sau đó của giới chức nước này cho thấy phạm vi đòi hỏi rất rộng.
Hãng tin bán chính thức Nournews của Iran dẫn thông tin cho biết Tehran đặt ra điều kiện từ chối mọi cuộc đàm phán hạt nhân và từ chối chuyển giao bất kỳ vật liệu hạt nhân nào ra nước ngoài. Điều này chỉ có thể thay đổi khi bảy điều kiện mà Iran đưa ra được đáp ứng.
Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran Mohsen Rezaei tuyên bố rằng không một gram uranium làm giàu ở mức độ cao nào sẽ rời khỏi đất nước. Đây là lời khẳng định mạnh mẽ về quyền kiểm soát tài sản hạt nhân của Tehran.
Đáng chú ý hơn, giới chức Iran còn cho rằng việc dỡ bỏ phong tỏa và giải phóng tài sản bị đóng băng không còn được xem là nhượng bộ có ý nghĩa. Nói cách khác, những gì trước đây có thể được coi là bước nhượng bộ từ phía Mỹ nay đã không còn đủ để Tehran quay lại bàn đàm phán.
Điều đó cho thấy cái giá mà Iran yêu cầu cho việc nối lại đối thoại đang tăng lên. Với Tehran, vấn đề không chỉ dừng ở các biện pháp kinh tế hay phong tỏa. Nó liên quan đến quyền lợi chiến lược, an ninh và vị thế của nước này trong cuộc đối đầu với Washington.
Pakistan từ lâu giữ vai trò quan trọng trong các nỗ lực kết nối Mỹ và Iran. Chính Islamabad đã góp phần dàn xếp Bản ghi nhớ tạm thời vào tháng 6. Tuy nhiên, thỏa thuận này sụp đổ chỉ sau vài tuần khi giao tranh bùng phát trở lại.
Sự thất bại nhanh chóng của Bản ghi nhớ tạm thời khiến nhiệm vụ của các nhà trung gian trở nên khó khăn hơn. Pakistan, cùng với Qatar, vẫn tiếp tục vận động để hai bên quay lại đối thoại. Nhưng đến nay, những nỗ lực này chưa thu hẹp được khoảng cách giữa Washington và Tehran.
Trong khi ngoại giao con thoi chưa mang lại kết quả, tình hình trên thực địa vẫn căng thẳng. Tàu chiến Mỹ tiếp tục duy trì phong tỏa chặt chẽ. Các tàu hàng vẫn bốc cháy ở eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải có ý nghĩa sống còn với vận tải dầu mỏ và thương mại khu vực.
Đồng thời, ba nhóm tác chiến tàu sân bay Mỹ đang tiến về khu vực. Sự hiện diện quân sự này làm tăng áp lực lên Tehran, nhưng cũng làm tăng nguy cơ một sự cố nhỏ có thể khiến căng thẳng leo thang ngoài kiểm soát.
Bức tranh hiện tại cho thấy hai bên đang nói chuyện bằng ngôn ngữ của sức mạnh quân sự nhiều hơn là ngôn từ ngoại giao. Mỹ duy trì áp lực quân sự và phong tỏa. Iran thì giữ lập trường cứng rắn, đặt điều kiện trước khi xem xét bất kỳ cuộc đàm phán nào.
Đối với các nhà trung gian như Pakistan và Qatar, nhiệm vụ không chỉ là chuyển thông điệp. Họ phải tìm cách tạo ra không gian tin cậy đủ để cả hai bên tin rằng việc ngồi lại bàn đàm phán không đồng nghĩa với việc từ bỏ lợi ích của mình.
Đó là bài toán khó. Iran muốn bảo đảm các yêu cầu của mình được đáp ứng trước khi đàm phán. Mỹ, ngược lại, thường muốn thấy tiến trình đối thoại diễn ra trước khi xem xét giảm áp lực. Hai logic này đang va chạm trực tiếp.
Kết quả là vòng xoáy căng thẳng tiếp tục quay. Áp lực quân sự khiến Tehran càng thêm cảnh giác. Lập trường cứng rắn của Tehran lại khiến Washington khó có lý do để nới lỏng biện pháp. Các nhà trung gian vì thế bị kẹt giữa hai phía, dù vẫn nỗ lực tìm lối thoát.
Thông điệp của Iran với Thống tướng Asim Munir vì thế không đơn thuần là một tuyên bố ngoại giao. Nó là lời cảnh báo rằng Tehran chưa sẵn sàng nhượng bộ, và mọi cuộc đàm phán trong tương lai sẽ phải bắt đầu từ các điều kiện do Iran đặt ra.
Cho đến khi có dấu hiệu một trong hai bên thay đổi cách tiếp cận, triển vọng hòa giải vẫn mờ mịt. Các cuộc vận động của Pakistan và Qatar có thể giúp tránh leo thang, nhưng chưa đủ để mở lại con đường đối thoại. Giữa áp lực quân sự và các điều kiện chính trị cứng rắn, Mỹ và Iran vẫn đang đứng ở hai đầu của một bế tắc khó giải.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Reuters và Nournews
