Chuyến thăm Moskva của hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner nhằm gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin không đạt được tiến triển đáng kể trong đàm phán chấm dứt chiến tranh Ukraine. Một nguồn tin thân cận với Điện Kremlin mô tả chuyến đi của các nhà đàm phán Mỹ như một hoạt động xã giao, cho thấy khoảng cách giữa các bên vẫn rất lớn.
Diễn biến này đặt ra nhiều nghi vấn về khả năng sớm đạt được thỏa thuận hòa bình. Trong khi Mỹ tìm cách thúc đẩy một khuôn khổ thương lượng mới với Moskva, Nga muốn đưa những yêu cầu rộng hơn về an ninh châu Âu vào bàn đàm phán. Ukraine và các nước châu Âu lại không chấp nhận những thỏa thuận có thể làm suy yếu chủ quyền hoặc quyền tự quyết của Kiev.
Chuyến công du Mỹ chưa tạo chuyển biến ngoại giao
Cuộc gặp giữa Vladimir Putin với hai đặc phái viên Mỹ diễn ra trong khuôn khổ nỗ lực ngoại giao nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc chiến tại Ukraine. Tuy nhiên, vòng tiếp xúc mới nhất giữa Nga, Ukraine và Mỹ chưa tạo ra kết quả đủ sức thay đổi cục diện thương lượng.
Một nguồn tin thân cận với Điện Kremlin đánh giá chuyến đi của Steve Witkoff và Jared Kushner là chuyến thăm mang tính xã giao. Cách mô tả này cho thấy cuộc tiếp xúc chưa đáp ứng kỳ vọng về một bước tiến thực chất trong việc thu hẹp bất đồng giữa Moskva và Washington.
Trong ngoại giao, những cuộc gặp cấp cao không đồng nghĩa với việc các bên đã tiến gần tới một thỏa thuận. Kết quả thực tế phụ thuộc vào khả năng thống nhất các điều kiện chính trị, lãnh thổ và an ninh. Nếu những khác biệt căn bản vẫn tồn tại, việc duy trì đối thoại khó có thể tự nó tạo ra đột phá.
Đối với Ukraine, vấn đề không chỉ nằm ở thời điểm ngừng giao tranh. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng liên quan trực tiếp đến chủ quyền, khả năng bảo vệ lãnh thổ và triển vọng tồn tại lâu dài của quốc gia này. Vì vậy, những điều kiện mà Moskva và Washington đưa ra đều có thể tác động sâu rộng đến tương lai của Kiev.
Mục tiêu của Moskva vượt ra ngoài vấn đề Donbas
Slawomir Debski, giáo sư quan hệ quốc tế tại Học viện châu Âu ở Natolin, nhận định chiến tranh Ukraine nhiều khả năng còn tiếp diễn. Theo ông, mục tiêu chiến lược của Nga rộng hơn việc giành quyền kiểm soát khu vực Donbas ở miền Đông Ukraine.
Nhà phân tích cho rằng Moskva còn hướng tới việc làm suy yếu NATO, đẩy Mỹ ra khỏi châu Âu và giành khả năng tác động đến những lựa chọn chủ quyền của các quốc gia láng giềng. Đây là những mục tiêu liên quan trực tiếp đến trật tự an ninh khu vực, chứ không chỉ giới hạn trong tranh chấp lãnh thổ giữa Nga và Ukraine.
Nhận định này giúp lý giải vì sao một thỏa thuận chỉ tập trung vào đường ranh kiểm soát lãnh thổ có thể chưa đủ để giải quyết những bất đồng giữa các bên. Nếu Nga tiếp tục đặt ra những yêu cầu liên quan đến vị thế của NATO và sự hiện diện của Mỹ tại châu Âu, phạm vi thương lượng sẽ vượt xa vấn đề ngừng bắn trên chiến trường Ukraine.
Những mục tiêu được Debski nêu ra cũng cho thấy lợi ích an ninh của Nga và các nước phương Tây đang đối lập nhau. Một sự điều chỉnh trong cấu trúc an ninh châu Âu có thể ảnh hưởng đến nhiều quốc gia, kể cả những nước không trực tiếp tham gia cuộc chiến.
Ukraine đứng trước bài toán tồn tại và chủ quyền
Ukraine cần hòa bình để có thể tiếp tục tồn tại. Tuy nhiên, hòa bình không đồng nghĩa với việc chấp nhận mọi điều kiện mà Nga đưa ra. Đối với Kiev, cái giá của việc tiếp tục kháng cự có thể rất lớn, nhưng đầu hàng cũng có nguy cơ dẫn đến những tổn thất nghiêm trọng hơn.
Nhà phân tích nhấn mạnh hai vấn đề cốt lõi đang bị đặt trước thách thức: sự tồn tại của một quốc gia Ukraine độc lập và khả năng người Ukraine tiếp tục duy trì bản sắc chính trị riêng biệt. Đây là những yếu tố khiến việc lựa chọn điều kiện hòa bình trở thành vấn đề đặc biệt nhạy cảm đối với chính quyền Kiev.
Sự khác biệt trong cách nhìn nhận mục tiêu chiến tranh khiến việc tìm kiếm thỏa hiệp trở nên phức tạp. Nga muốn mở rộng các yêu cầu sang cấu trúc an ninh châu Âu, trong khi Ukraine phải bảo vệ quyền quyết định tương lai của chính mình.
Vì vậy, một thỏa thuận được hình thành mà không bảo đảm tiếng nói của Ukraine có thể khó tạo ra nền tảng ổn định. Việc chấm dứt giao tranh trước mắt và bảo đảm an ninh lâu dài là hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.
Châu Âu bác bỏ việc để Nga quyết định an ninh khu vực
Phản ứng của châu Âu cho thấy các nước phương Tây không muốn những cuộc thương lượng giữa Washington và Moskva trở thành cơ sở để quyết định tương lai an ninh của toàn lục địa. Lãnh đạo 50 quốc gia châu Âu cùng Canada, Liên minh châu Âu và NATO tái khẳng định lập trường phản đối những thỏa thuận làm suy yếu chủ quyền Ukraine hoặc gây tổn hại đến an ninh châu Âu.
Các nhà lãnh đạo châu Âu đồng thời bác bỏ những yêu cầu an ninh của Tổng thống Nga Vladimir Putin. Họ nhấn mạnh Ukraine phải có mặt trong mọi cuộc đàm phán liên quan đến tương lai đất nước. Lập trường này phản ánh nguyên tắc rằng một quốc gia không thể bị loại khỏi quá trình quyết định những vấn đề trực tiếp ảnh hưởng đến chủ quyền của mình.
Đối với châu Âu, việc chấp nhận Nga có quyền quyết định cấu trúc an ninh của các quốc gia khác là điều không thể chấp nhận. Những yêu cầu liên quan đến NATO, vai trò của Mỹ và quyền lựa chọn chính sách đối ngoại của các nước láng giềng có thể tạo ra tiền lệ ảnh hưởng đến toàn bộ khu vực.
Sự tham gia của Canada, Liên minh châu Âu và NATO bên cạnh các quốc gia châu Âu cũng cho thấy vấn đề Ukraine không còn được nhìn nhận đơn thuần như một cuộc xung đột song phương. Những hệ quả của cuộc chiến gắn với an ninh tập thể, quan hệ xuyên Đại Tây Dương và nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia.
Khoảng cách giữa các bên tiếp tục cản trở hòa bình
Ba hướng lợi ích đang tạo nên thế khó cho tiến trình ngoại giao. Nga muốn thảo luận cả những vấn đề chiến lược liên quan đến an ninh châu Âu. Mỹ thúc đẩy một khuôn khổ thương lượng mới với Moskva. Trong khi đó, Ukraine và các nước châu Âu yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền tự quyết và lợi ích an ninh của Kiev.
Việc các đặc phái viên Mỹ tới Moskva nhưng không đạt kết quả đáng kể cho thấy đối thoại ngoại giao vẫn chưa giải quyết được những bất đồng nền tảng. Những cuộc gặp tiếp theo, nếu diễn ra, sẽ phải đối mặt với câu hỏi về phạm vi thỏa thuận và vai trò của Ukraine trong quá trình quyết định.
Cho đến khi các bên tìm được tiếng nói chung về những vấn đề này, triển vọng chấm dứt chiến tranh vẫn chưa rõ ràng. Lập trường của 50 quốc gia châu Âu, Canada, Liên minh châu Âu và NATO tiếp tục đặt ra giới hạn đối với mọi thỏa thuận có nguy cơ ảnh hưởng đến chủ quyền Ukraine và an ninh của châu Âu.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Bloomberg
