Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Quốc hội Đức ngày 12/11/2026 thông qua cuộc cải tổ sâu rộng ngành hải quan, trao thêm quyền cho lực lượng chức năng điều tra tài sản đáng ngờ và dòng tiền bất hợp pháp. Điểm thay đổi quan trọng là cơ quan hải quan có thể tiến hành thủ tục hành chính để làm rõ nguồn gốc tài sản ngay cả khi chưa xuất hiện đầy đủ căn cứ khởi tố hình sự.
Luật mới mang tên Đạo luật tăng cường công bằng thông qua củng cố ngành hải quan và chống tội phạm tài chính.
Đây được xem là một trong những đợt cải tổ lớn nhất của ngành hải quan Đức trong nhiều thập niên. Mục tiêu là tăng khả năng phát hiện hoạt động rửa tiền, truy tìm tài sản có nguồn gốc bất hợp pháp và phối hợp hiệu quả hơn giữa các cơ quan nhà nước.
Tái cấu trúc toàn diện bộ máy hải quan
Một trọng tâm của cải tổ là tổ chức lại Tổng cục Hải quan Liên bang (Generalzolldirektion). Cơ quan này sẽ được chia thành hai lĩnh vực chuyên môn chính, gồm thuế và hải quan, cùng an ninh và thực thi pháp luật.
Các đơn vị điều tra và thực thi nhiệm vụ sẽ được sắp xếp lại để giảm tình trạng chồng chéo thẩm quyền. Chính phủ Đức kỳ vọng cách tổ chức mới giúp rút ngắn quy trình xử lý, cải thiện trao đổi thông tin và sử dụng nhân lực linh hoạt hơn.
Ở cấp địa phương, 41 cơ quan hải quan chính (Hauptzollämter) và tám cơ quan điều tra hải quan sẽ được hợp nhất theo mô hình tổ chức mới. Thay vì duy trì 49 cơ quan với một số nhiệm vụ có thể trùng lặp, hệ thống sẽ hình thành 41 cơ quan hải quan khu vực với phạm vi trách nhiệm rõ ràng hơn.
Việc sắp xếp này nhằm tập trung năng lực chuyên môn, đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi phối hợp nhiều đơn vị. Hoạt động chống buôn lậu, trốn thuế, rửa tiền và tội phạm tài chính quốc tế sẽ được tổ chức thống nhất hơn.
Tăng quyền điều tra tài sản có giá trị lớn
Thay đổi đáng chú ý nhất liên quan đến khả năng xác minh nguồn gốc tài sản. Trước đây, việc xử lý tài sản nghi có nguồn gốc bất hợp pháp thường gặp khó khăn nếu cơ quan chức năng chưa chứng minh được đầy đủ dấu hiệu của một hành vi phạm tội cụ thể.
Luật mới bổ sung một thủ tục điều tra tài sản mang tính hành chính. Theo đó, hải quan có thể xem xét những tài sản có giá trị lớn khi xuất hiện nghi vấn có căn cứ về nguồn gốc hợp pháp. Thủ tục này không phụ thuộc hoàn toàn vào việc đã có một cuộc điều tra hình sự hay chưa.
Quy định đặc biệt hướng tới những tài sản có giá trị trên 100.000 euro.
Đây có thể là những tài sản có giá trị cao được phát hiện trong các hoạt động kiểm tra của hải quan, nhưng người sở hữu không thể hiện rõ nguồn tiền dùng để mua hoặc nguồn gốc hình thành.
Trong quá trình xác minh, người sở hữu có thể phải cung cấp thông tin và tài liệu chứng minh nguồn gốc hợp pháp. Chính phủ Đức cho rằng chủ sở hữu thường có điều kiện tiếp cận những chứng từ liên quan đến giao dịch và nguồn tiền của mình. Ngược lại, cơ quan nhà nước có thể gặp nhiều trở ngại khi tự chứng minh nguồn gốc bất hợp pháp bằng những phương thức điều tra thông thường.
Điều này không đồng nghĩa mọi tài sản có giá trị lớn đều mặc nhiên bị coi là bất hợp pháp. Cơ quan chức năng vẫn phải xác định những nghi vấn có căn cứ và tuân thủ các quy định pháp luật. Người sở hữu cũng có cơ hội cung cấp chứng cứ để giải thích nguồn gốc tài sản.
Tăng cường kiểm soát và thu giữ tài sản
Thủ tục mới tạo thêm cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng xử lý những trường hợp tài sản đáng ngờ chưa đủ điều kiện đưa vào một vụ án hình sự. Nếu có căn cứ pháp lý cần thiết, tài sản có thể bị thu giữ và đưa ra xem xét theo thủ tục hành chính.
Những quyết định liên quan đến việc tịch thu tài sản sẽ chịu sự kiểm soát của tòa án tài chính. Theo những điều chỉnh được Ủy ban Tài chính Quốc hội thông qua ngày 11/11, một hội đồng xét xử thay vì một thẩm phán duy nhất sẽ đưa ra quyết định.
Cơ quan lập pháp cũng bổ sung tiêu chí xem xét những thông tin sai lệch do người liên quan cung cấp. Những lời khai không đúng sự thật có thể được tính đến khi đánh giá liệu có tồn tại nghi vấn hợp lý về nguồn gốc hợp pháp của tài sản hay không.
Ngoài ra, việc tạm giữ tài sản có thể tiếp tục ngay cả khi vụ việc chuyển sang thủ tục hình sự. Quy định này nhằm tránh tình trạng tài sản bị giải phóng khỏi biện pháp bảo đảm chỉ vì quá trình xử lý chuyển từ thủ tục hành chính sang điều tra hình sự.
Lực lượng chống lao động bất hợp pháp tiếp tục được củng cố
Cơ quan Kiểm soát lao động bất hợp pháp (Finanzkontrolle Schwarzarbeit – FKS) cũng nằm trong kế hoạch cải tổ. Đây là lực lượng thuộc ngành hải quan, chuyên kiểm tra tình trạng làm việc không khai báo, sử dụng lao động trái phép và những vi phạm liên quan đến nghĩa vụ của người sử dụng lao động.
FKS sẽ tiếp tục hoạt động như một đơn vị chuyên môn độc lập trong cơ cấu hải quan. Chính phủ dự kiến tăng cường nhân lực và ngân sách, đồng thời mở rộng một số quyền điều tra của lực lượng này.
Nhiệm vụ cốt lõi của FKS vẫn là chống lao động chui và việc làm bất hợp pháp. Cuộc cải tổ không chuyển toàn bộ nhiệm vụ chống rửa tiền sang lực lượng này. Thay vào đó, các đơn vị chuyên trách mới sẽ tập trung điều tra những vụ rửa tiền quốc tế phức tạp tại các cơ quan hải quan địa phương.
Những thay đổi này có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp sử dụng lao động tại Đức. Các lĩnh vực như xây dựng, nhà hàng, khách sạn và vận tải thường nằm trong phạm vi kiểm tra về việc khai báo lao động, tiền lương và nghĩa vụ bảo hiểm xã hội.
Cải thiện chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan
Cuộc cải tổ cũng hướng tới tăng cường trao đổi thông tin giữa hải quan và các cơ quan có nhiệm vụ phát hiện giao dịch tài chính đáng ngờ. Một đơn vị trung tâm chuyên phân tích thông tin giao dịch tài chính sẽ được cải thiện khả năng phối hợp với những cơ quan liên quan.
Việc kết nối dữ liệu tốt hơn giúp cơ quan chức năng nhận diện những giao dịch bất thường và mối liên hệ giữa các tài sản, doanh nghiệp hoặc cá nhân. Những hoạt động tài chính được chia nhỏ qua nhiều giao dịch hoặc nhiều địa điểm có thể khó phát hiện nếu mỗi cơ quan chỉ nắm giữ một phần thông tin.
Đức cũng muốn củng cố cơ chế phối hợp liên ngành và hoạt động giám sát của các bang. Những điều chỉnh này gắn với các khuyến nghị quốc tế về chống rửa tiền và tài trợ cho những hoạt động bất hợp pháp.
Luật tiếp tục qua các bước lập pháp
Tại cuộc bỏ phiếu ngày 12/11, các nghị sĩ thuộc CDU/CSU, SPD và AfD ủng hộ dự luật. Đảng Cánh tả bỏ phiếu chống, trong khi đảng Xanh bỏ phiếu trắng. Trước đó một ngày, Ủy ban Tài chính đã thông qua phiên bản dự luật có một số điều chỉnh.
Quốc hội cũng bác bỏ hai đề xuất riêng của đảng Xanh và đảng Cánh tả. Các đề xuất này tập trung vào việc tăng cường xử lý tội phạm tài chính, trốn thuế có tổ chức và sử dụng tài sản bị tịch thu phục vụ lợi ích xã hội.
Việc Quốc hội thông qua chưa đồng nghĩa toàn bộ quy định lập tức có hiệu lực. Dự luật còn phải hoàn tất thủ tục tại Hội đồng Liên bang Đức (Bundesrat), do đây là đạo luật cần sự chấp thuận của cơ quan đại diện các bang.
Theo kế hoạch của Chính phủ Liên bang, đạo luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1. Sau khi hoàn tất thủ tục, ngành hải quan sẽ bắt đầu triển khai cơ cấu tổ chức mới và những thẩm quyền bổ sung trong cuộc chiến chống rửa tiền, tội phạm tài chính và tài sản có nguồn gốc không rõ ràng.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
