Cả hai bên tuyên bố chiến thắng, tìm lối thoát
Sau hơn 100 ngày giao tranh, Mỹ và Iran đều tuyên bố chiến thắng, một dấu hiệu cho thấy cả hai đều mong muốn chấm dứt xung đột.
Thỏa thuận đã chính thức chấm dứt giao tranh, nhưng các cuộc đàm phán thực chất mới chỉ bắt đầu.
Trước công chúng, mỗi chính quyền đều cố gắng quảng bá thỏa thuận như một thắng lợi, dù các nhà phân tích cho rằng chưa bên nào thực sự thuyết phục được dư luận. Những tiếng nói chỉ trích trong nước ở cả hai phía đều cho rằng đã có quá nhiều nhượng bộ.
Iran: Sống sót và mạnh mẽ hơn
Đối với Iran, thỏa thuận với Mỹ mang lại điều quan trọng: khẳng định rằng họ không chỉ sống sót qua cuộc chiến mà không đầu hàng, mà còn trở nên mạnh mẽ hơn sau xung đột.
Anadolu/ Getty Images - Theo bản ghi nhớ, Washington sẽ bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân
Mục tiêu cốt lõi của Tehran không phải là đánh bại Mỹ và Israel về quân sự, mà là bảo toàn nền Cộng hòa Hồi giáo, duy trì bộ máy lãnh đạo và tránh để vị thế đàm phán bị suy yếu hoàn toàn. Biên bản Ghi nhớ (MoU) cho phép Iran tuyên bố đã đạt được mục tiêu này.
Nội dung chính của MoU
Văn kiện, do Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ký riêng, thiết lập khuôn khổ đàm phán 60 ngày về chương trình hạt nhân Iran. Đồng thời, văn kiện này xác nhận việc chấm dứt ngay lập tức các hoạt động quân sự, tôn trọng chủ quyền lẫn nhau, mở lại Eo biển Hormuz và Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với hoạt động vận tải biển của Iran.
Nghĩa vụ của Iran:
- Hỗ trợ đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải thương mại qua Eo biển Hormuz.
- Tái khẳng định sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân.
- Tham gia đàm phán về tương lai của kho uranium làm giàu ở mức cao và chương trình làm giàu uranium.
Cam kết của Mỹ:
- Bắt đầu dỡ bỏ phong tỏa hải quân.
- Cấp miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran.
- Cho phép tiếp cận những tài sản bị phong tỏa hoặc hạn chế.
- Từng bước nới lỏng trừng phạt.
- Phối hợp với các đối tác khu vực để triển khai kế hoạch tái thiết và phát triển kinh tế cho Iran trị giá ít nhất 300 tỷ USD.
Phản ứng dè dặt và những thách thức phía trước
Phản ứng chỉ trích từ phía Iran đến nay tương đối dè dặt, bởi MoU mang lại cho giới lãnh đạo cơ sở để trình bày thỏa thuận như một chiến thắng: chủ quyền được công nhận, phong tỏa dự kiến được dỡ bỏ, triển vọng giảm nhẹ trừng phạt và nguồn vốn tái thiết được nêu rõ. Tuy nhiên, sự im lặng này khó có thể kéo dài.
Những vấn đề khó khăn nhất như tương lai của lượng uranium đã làm giàu, quy mô ngành công nghiệp làm giàu uranium và việc khôi phục các cơ sở hạt nhân bị hư hại sẽ tiếp tục được đàm phán dưới áp lực lớn.
Điều này tạo ra vấn đề cho giới lãnh đạo Tehran, khi truyền thông nhà nước và các nhân vật cứng rắn đã tuyên bố Iran đã đánh bại Mỹ và Israel, khiến kỳ vọng của công chúng rất cao. Bất kỳ sự nhượng bộ nào liên quan đến uranium làm giàu đều có thể bị chỉ trích là thất bại.
Ngược lại, việc không thỏa hiệp cũng nguy hiểm không kém. Nếu Tehran từ chối nhượng bộ, tiến trình đàm phán có thể đổ vỡ, đẩy hai bên quay trở lại chiến tranh. Điều này sẽ củng cố lập luận rằng Iran chỉ đang lợi dụng MoU để câu giờ.
Phía Mỹ: Tìm kiếm chiến thắng chính trị và kinh tế
Tổng thống Mỹ Donald Trump ca ngợi thỏa thuận là một "thắng lợi lớn", cho rằng nó đạt được mục tiêu ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Quan trọng hơn trong ngắn hạn là việc nền kinh tế toàn cầu được mở lại nhờ Eo biển Hormuz được khai thông.
Sự bất mãn của người dân Mỹ về giá xăng tăng cao và tác động của cuộc chiến là một gánh nặng chính trị đối với ông Trump.
Thỏa thuận này mang lại cho ông Trump không gian để xoay xở, xây dựng hình ảnh là người nhanh chóng chấm dứt xung đột và tránh can dự quân sự kéo dài. Tuy nhiên, những người chỉ trích, bao gồm cả một số thành viên Đảng Cộng hòa, cáo buộc ông Trump nhượng bộ quá nhiều, đặc biệt là cam kết Iran sẽ hưởng lợi từ quỹ tái thiết 300 tỷ USD.
Dù chính quyền Mỹ khẳng định số tiền này không đến trực tiếp từ Mỹ, nhưng thông tin này vẫn gây lo ngại. Một số nhà bình luận bảo thủ cho rằng đây là một "thất bại nhục nhã" của Mỹ.
Chính quyền Mỹ cũng thừa nhận một số mục tiêu chiến tranh trước đây không còn là ưu tiên và không được đề cập trong MoU, như việc "phá hủy tên lửa" hay "xóa sổ hoàn toàn ngành công nghiệp tên lửa" của Iran, cũng như mối quan hệ của Iran với các lực lượng ủy nhiệm.
Kết luận
Iran đã giành được thời gian, giảm bớt áp lực quân sự trước mắt và mở ra triển vọng nhận được nhượng bộ kinh tế. Nước này tránh được kết cục đầu hàng hoàn toàn và bước ra khỏi chương đầu tiên của cuộc chiến với vị thế mạnh mẽ hơn dự đoán.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là duy trì sự ủng hộ của lực lượng chính trị trong nước đối với tiến trình đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng, mà không để những thỏa hiệp bị coi là nhượng bộ hay thất bại.
Phía Mỹ, dù đạt được một số lợi ích kinh tế và chính trị ngắn hạn, cũng đối mặt với sự chỉ trích từ nội bộ về những nhượng bộ được cho là quá lớn, và nguy cơ chiến tranh tái diễn nếu các cuộc đàm phán không đi đến kết quả.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc