Theo luật sư, nếu được xác định đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể đối diện hình phạt thế nào; trường hợp có thêm sai phạm kế toán, trách nhiệm pháp lý có thể nghiêm khắc hơn.
Hải Sapa TV và vợ bị khởi tố, bắt tạm giam
Ngày 24/8, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Lào Cai đã khởi tố vụ án về các tội “Lừa dối khách hàng” và “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, đồng thời khởi tố, bắt tạm giam 3 bị can để điều tra.
Trong đó, Vũ Hoàng Hải (hay còn gọi là Hải Sapa TV) bị khởi tố về tội Lừa dối khách hàng. Hai bị can còn lại gồm Phạm Văn Hà, Giám đốc Công ty CP Sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam, và Bùi Thị Kim Tuyên (vợ Hải) bị khởi tố về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.
Hải Sapa TV (Vũ Hoàng Hải), 40 tuổi, từng làm tài xế du lịch tại Sa Pa. Từ năm 2011, Hải bắt đầu sản xuất các video về ẩm thực, đời sống vùng cao và xây dựng kênh YouTube Sapa TV với hơn 1,9 triệu lượt người đăng ký. Ảnh: Công an Lào Cai.
Theo kết quả điều tra ban đầu, năm 2022, Vũ Hoàng Hải đã sử dụng sức ảnh hưởng trên các nền tảng mạng xã hội để quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Hải được xác định đã chỉ đạo vợ là Bùi Thị Kim Tuyên ký hợp đồng tiêu thụ sản phẩm “thịt trâu sấy khô tê cay” do Công ty CP Sản xuất và Thương mại tổng hợp Hoàng Nam sản xuất.
Cơ quan điều tra xác định nguyên liệu sản xuất sản phẩm này là thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ. Tuy nhiên, trong quá trình quảng bá, giới thiệu đến người tiêu dùng, sản phẩm lại được gắn với tên gọi “thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc”.
Theo Công an tỉnh Lào Cai, việc thay đổi cách giới thiệu, quảng cáo sản phẩm có dấu hiệu khiến người tiêu dùng hiểu không đúng về nguồn gốc, xuất xứ và đặc tính của hàng hóa.
Hiện vụ án đang được Công an tỉnh Lào Cai phối hợp với Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường tiếp tục điều tra, làm rõ vai trò của các cá nhân, tổ chức liên quan để xử lý theo quy định pháp luật.
Hải Sapa TV đối mặt mức án nào nếu bị xác định lừa dối khách hàng, gian lận kế toán?
Trao đổi với PV Dân Việt, Tiến sĩ luật Đặng Văn Cường cho biết, với kết quả xác minh bước đầu, rõ ràng hành vi của Hải Sapa TV không chỉ vi phạm đạo đức kinh doanh mà còn có dấu hiệu của tội Lừa dối khách hàng quy định tại Điều 198 Bộ luật Hình sự.
Đây là hành vi gian dối trong hoạt động kinh doanh, gây thiệt hại cho khách hàng và khiến những người thực hiện hành vi thu lợi bất chính.
Đối với tội Lừa dối khách hàng, Điều 198 Bộ luật Hình sự quy định, người nào thực hiện hành vi gian dối trong việc mua bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ, nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm trong trường hợp thu lợi bất chính từ 5 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng.
Trường hợp phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 1 năm đến 5 năm.
Như vậy, mức hình phạt tù cao nhất đối với tội danh này là 5 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định.
Các bị can Vũ Hoàng Hải (tức Hải Sapa TV), Bùi Thị Kim Tuyên và Phạm Văn Hà trong vụ án đang được Công an tỉnh Lào Cai điều tra. Ảnh: Công an Lào Cai.
Theo ông Cường, hành vi quảng cáo sai sự thật là nguyên nhân khiến khách hàng tin tưởng, lựa chọn và mua sản phẩm. Tuy nhiên, loại hàng hóa mà các đối tượng kinh doanh không có công dụng như nội dung quảng cáo.
"Hành vi này không đơn thuần là vi phạm quy định về quảng cáo mà có dấu hiệu của hành vi lừa dối khách hàng, bởi các đối tượng không chỉ quảng cáo sai sự thật mà còn tổ chức bán hàng, thu lợi và gây thiệt hại cho người tiêu dùng" - ông Cường phân tích.
Theo vị chuyên gia, ngoài những người đã bị khởi tố, cơ quan điều tra sẽ tiếp tục làm rõ vai trò, hành vi của các cá nhân liên quan khác. Những người tham gia vào quá trình bán hàng, gây thiệt hại cho khách hàng và thu lợi bất chính đều có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự với vai trò đồng phạm nếu đủ căn cứ.
Trường hợp kết quả điều tra xác định những người này cùng biết sản phẩm không đúng như quảng cáo nhưng vẫn thống nhất phương thức quảng bá, phân phối, bán hàng và cùng hưởng lợi, thì vấn đề pháp lý không chỉ dừng lại ở việc "ai là người trực tiếp đưa ra thông tin quảng cáo sai", mà cần xem xét trách nhiệm đồng phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Trong đồng phạm, mỗi người không nhất thiết phải trực tiếp thực hiện toàn bộ hành vi phạm tội. Người tổ chức, người thực hành, người xúi giục hoặc người giúp sức đều có thể phải chịu trách nhiệm hình sự nếu có sự cố ý cùng tham gia thực hiện tội phạm và hành vi đáp ứng các điều kiện luật định.
"Điều đáng phê phán trong những vụ án như thế này không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn là sự đảo ngược chuẩn mực đạo đức kinh doanh: thay vì tạo ra sản phẩm có chất lượng để xây dựng lợi nhuận bền vững, một số người lại tìm cách tạo dựng câu chuyện hấp dẫn để bán sản phẩm.
Đặc biệt, việc người nổi tiếng tham gia quảng bá có thể khiến thủ đoạn gian dối trở nên tinh vi hơn, bởi họ sử dụng chính uy tín xã hội và sức ảnh hưởng trên mạng xã hội như một công cụ thuyết phục khách hàng" - ông Cường nhấn mạnh.
Ngoài ra, Tiến sĩ Đặng Văn Cường cho biết, đối với tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, Điều 221 Bộ luật Hình sự quy định nhiều hành vi như: giả mạo, khai man, tẩy xóa tài liệu kế toán; cung cấp, xác nhận số liệu kế toán sai sự thật; để ngoài sổ kế toán tài sản, nguồn vốn hoặc các hành vi khác được quy định trong điều luật, nếu gây thiệt hại đến mức luật định.
Đáng chú ý, khoản 3 Điều 221 Bộ luật Hình sự quy định, trường hợp gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.
Như vậy, về mặt lý thuyết pháp lý, người phạm tội thuộc trường hợp này có thể phải đối mặt với mức hình phạt cao nhất lên tới 20 năm tù nếu gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng trở lên.
Tuy nhiên, không thể mặc nhiên cho rằng các bị can trong vụ án này sẽ phải chịu khung hình phạt nêu trên. Cơ quan tiến hành tố tụng sẽ phải chứng minh đầy đủ các yếu tố gồm: hành vi phạm tội, lỗi, hậu quả, mức độ thiệt hại và vai trò của từng cá nhân trong vụ án trước khi đưa ra kết luận xử lý.
