Xã hội nào cũng có những người ngu dốt. Nhưng trong xã hội an hoà, người ngu dốt “không biết thì dựa cột mà nghe”, hoặc có hành động bản năng tức giận, họ chỉ đập phá, chứ không lên mặt dạy đời, tỏ ra mình là “Bố thiên hạ”, “đỉnh cao trí tuệ”!... Khi cái ngu cộng với lưu manh được dung dưỡng mới sinh ra muôn kiểu ác độc!
CẦN HIỂU ĐÚNG VỀ GIÁO DỤC KHAI PHÓNG
Có bạn gửi cho tôi cái này:
Trung Can Phan giới thiệu trên Facebook của mình: “KHAI PHÓNG: Tâm tư của Cô Lê Bình, giáo viên Văn sau đêm trắng”)
“Khai” là chúng nó mở ra
“Phóng” là bắn mạnh xoà xoà từ trên
Vội vàng tay kéo xéc lên
Amoniac vang rền mùi khai”...
(Đêm trắng 20/6/2026)
Đọc mà kinh tởm.
Điều ghê sợ là, bài “thơ” của cô giáo Văn được 4,2k likes, 708 bình luận, 395 chia sẻ, chưa kể trên FB Trung Can Phan và các FB khác lan toả mùi “khai” từ óc cô giáo “phóng” ra kinh khủng thế nào?
Xã hội nào cũng có những người ngu dốt. Nhưng trong xã hội an hoà, người ngu dốt “không biết thì dựa cột mà nghe”, hoặc có hành động bản năng tức giận, họ chỉ đập phá, chứ không lên mặt dạy đời, tỏ ra mình là “Bố thiên hạ”, “đỉnh cao trí tuệ”!... Khi cái ngu + lưu manh được dung dưỡng mới sinh ra muôn kiểu ác độc!
Triết lý giáo dục Khai phóng (liberal education) là quan niệm giáo dục nhằm phát triển con người toàn diện, giúp người học có khả năng tư duy độc lập, biết phản biện, có trách nhiệm với xã hội và học tập suốt đời, chứ không chỉ đào tạo hướng vào một số ngành nghề cụ thể, một kiểu người công cụ chỉ biết phục tùng.
Tên gọi “Khai phóng” có nghĩa là mở mang trí tuệ, giải phóng tư duy khỏi sự hạn hẹp, định kiến và học hành máy móc, hướng người học sớm có tư duy độc lập, biết tự học, tìm tòi sáng tạo...
Trong Thư gửi học sinh nhân ngày Khai trường năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: …“Ngày nay các em được cái may mắn hơn cha anh là được hấp thụ một nền giáo dục của một nước độc lập, một nền giáo dục nó sẽ đào tạo các em nên những người công dân hữu ích cho nước Việt Nam, một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em”...(1)
“Một nền giáo dục làm phát triển hoàn toàn những năng lực sẵn có của các em” là tư tưởng giáo dục Khai phóng và Nhân bản của Hồ Chí Minh. Người cho rằng mỗi học sinh đều có “NHỮNG NĂNG LỰC SẴN CÓ” rất khác nhau, nền giáo dục không được giới hạn, định hướng hạn hẹp mà phải “LÀM PHÁT TRIỂN HOÀN TOÀN NHỮNG NĂNG LỰC SẴN CÓ” của mỗi em. Rất Khai phóng và rất Nhân bản.
Tư tưởng giáo dục Khai phóng, Nhân bản của Hồ Chí Minh rất trùng hợp với kết quả nghiên cứu của Thuyết đa trí tuệ được Howard Gardner, giáo sư Đại học Harvard nghiên cứu, giới thiệu lần đầu vào năm 1983. Theo ông, trí thông minh không phải là một khối thống nhất mà bao gồm nhiều loại hình khác nhau, mỗi loại phản ánh một cách thức riêng biệt mà con người tiếp nhận và xử lý thông tin.
Điểm nổi bật của học thuyết này là:
- Mỗi cá nhân đều có tất cả các loại trí thông minh, nhưng mức độ nổi trội mỗi loại khác nhau ở mỗi cá nhân.
- Trí thông minh có thể rèn luyện và phát triển thông qua giáo dục khai mở và trải nghiệm cá nhân.
- Mỗi học sinh đều có những thế mạnh riêng, và việc cá nhân hóa giáo dục sẽ giúp phát huy tối đa tiềm năng của mỗi em.
Howard Gardner đã phân ra 8 nhóm Trí thông minh khác nhau và hướng giáo dục vào phát triển từng loại trí tuệ đó (2).
Chí có giáo dục Nhân bản và Khai phóng mới tôn trọng sự khác biệt cá nhân và tìm ra phương thức giáo dục tự do lựa chọn phù hợp với “năng lực sẵn có” của mỗi em, trên nền tảng chung cơ bản.
Giáo dục Khai phóng coi học sinh là trung tâm, mọi tác động giáo dục đều nhằm phát huy “những năng lực sẵn có” của mỗi em, do đó kích thích sự hứng thú, say mê sáng tạo, phát triển năng lực, sở trường của mình. Và khi cái tiềm năng “sẵn có” của mình được tôn trọng, phát triển tự nhiên, mình trở nên là chính mình thì học sinh sẽ rất thích thú, hạnh phúc, càng say mê, sáng tạo, càng thấy giá trị của mình.
Giáo dục Khai phóng trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI) càng cấp thiết, vì khuyến khích học sinh tự do suy nghĩ, tự do biểu đạt theo ý mình.
Từ đó phát triển tư duy độc lập, óc phản biện, biết nêu vấn đề, tìm luận điểm, luận cứ, luận chứng để bảo vệ quan điểm của mình và tranh luận với quan điểm khác biệt, một cách văn minh. để tiếp cận chân lý (Chứ không phải cái gì trái ý mình là đấu tố, quy chụp “đấu tranh một mất một còn”!).
Phát biểu trong Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội (16/5/1906 - 16/5/2026) và đón nhận Huân chương Lao động hạng Nhất, TBT, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh:
“Tôi đồng ý với mục tiêu mà đồng chí Giám đốc Đại học quốc gia Hà Nội đặt ra là: đến năm 2030 Trường ta nằm trong nhóm 100 đại học hàng đầu Châu Á và đến 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới. Tôi đề nghị một số ngành mũi nhọn sẽ đứng vào nhóm 100 toàn cầu”...
“Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, Nhà trường cần có triết lý giáo dục hiện đại, quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng”... (3)
Quan điểm này của ông Tô Lâm rất đúng với Tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh và kế thừa, phát triển những giá trị giáo dục tinh tuý trên toàn cõi Việt Nam từ xưa đến nay.
TÓM LẠI
Giáo dục Khai phóng là thành tựu khoa học giáo dục của nhân loại tiến bộ văn minh. Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tiến bộ đó, và nêu lên, ít nhất từ 1945. Tư tưởng giáo dục Khai phóng được Tổng Bí Thư, Chủ tịch Tô Lâm nhấn mạnh gần đây là hoàn toàn hợp lý, hợp tình, hợp xu thế tiến bộ của nhân loại.
Trong kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo (AI) giáo dục không bắt học sinh thuộc lắm, nhớ nhiều mà phải phát triển bản tính người, “năng lực sẵn có” của mỗi người để vươn lên làm chủ AI; những công việc có tính máy móc, “con người công cụ” sẽ được thay dần bằng các Robot rất chăm chỉ, khéo léo, và “làm ngày không thủ, tranh thủ làm đêm”, không cần phải phát động thi đua!
Hơn bao giờ hết, giáo dục Khai phóng mới giúp con người Việt Nam vươn mình trong kỷ nguyên mới thành công.
===
Tham khảo:
(1)https://hochiminh.vn/.../hai-buc-thu-bac-ho-gui-nganh...).
(2)https://truongsydney.edu.vn/thuyet-da-tri-tue-la-gi-tim.../
(3)https://baochinhphu.vn/phat-bieu-cua-tong-bi-thu-chu-tich...
28/7/2026
PGS Tâm lý học Mạc Văn Trang
Ý kiến bạn đọc