Chính phủ Đức đang chuẩn bị cho một kế hoạch chi tiêu khổng lồ vào năm 2027, với con số dự kiến lên tới 555,4 tỷ euro. Mức chi này tăng khoảng 30,9 tỷ euro, tương đương 5,9% so với ngân sách năm 2026 là 524,5 tỷ euro. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là nguồn để tài trợ cho khoản chi tiêu này: Đức có thể phải vay mới hơn 200 tỷ euro.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Cụ thể, dự thảo ngân sách liên bang thông thường cho thấy mức vay mới là 118,7 tỷ euro. Nếu tính thêm các khoản vay thông qua những quỹ đặc biệt dành cho cơ sở hạ tầng, khí hậu và quốc phòng, tổng số nợ mới của nước Đức có thể chạm mốc 203,7 tỷ euro.
Chi tiêu quốc phòng tăng kỷ lục
Quốc phòng là một trong những lĩnh vực chứng kiến sự gia tăng ngân sách mạnh mẽ nhất. Dự kiến, Bộ Quốc phòng sẽ nhận khoảng 109,75 tỷ euro vào năm 2027, tăng khoảng 32,7% so với 82,69 tỷ euro của năm 2026.
Khi cộng thêm khoảng 30 tỷ euro từ quỹ đặc biệt dành cho quân đội (Sondervermögen Bundeswehr), tổng nguồn lực dành cho quốc phòng trong năm 2027 sẽ lên gần 140 tỷ euro. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất trong chính sách chi tiêu của Đức.
Berlin giải thích rằng cuộc xung đột tại Ukraine, những cuộc khủng hoảng quốc tế và yêu cầu tăng cường năng lực phòng thủ của châu Âu đòi hỏi Đức phải đầu tư mạnh mẽ hơn. Theo kế hoạch tài chính hiện tại, chi tiêu quốc phòng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tiếp theo, dự kiến đạt khoảng 183,7 tỷ euro chỉ riêng ngân sách Bộ Quốc phòng vào năm 2030.
Đầu tư cho tương lai, nhưng nợ chồng chất
Bên cạnh quốc phòng, chính phủ cũng dự kiến dành khoảng 117,5 tỷ euro cho các dự án đầu tư trong năm 2027. Số tiền này sẽ được phân bổ cho nhiều lĩnh vực thiết yếu, bao gồm:
- Đường sắt và giao thông
- Cầu đường và cơ sở hạ tầng
- Trường học, nhà trẻ
- Nhà ở
- Chuyển đổi số
- Cơ sở y tế
- Chuyển đổi năng lượng và khí hậu
Bộ Tài chính Đức cho biết, nếu tính cả các quỹ đặc biệt, tổng nguồn lực đầu tư cho năm 2027 sẽ còn cao hơn nữa. Điều này cho thấy chính phủ đang nỗ lực sử dụng việc vay nợ để vừa tăng cường khả năng phòng thủ, vừa hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và thúc đẩy nền kinh tế.
Tuy nhiên, gánh nặng nợ nần không bao giờ “miễn phí”. Vào năm 2027, chính phủ Đức dự kiến phải chi khoảng 41,9 tỷ euro chỉ riêng cho tiền lãi của các khoản nợ. Con số này được dự báo sẽ tăng lên khoảng 80,7 tỷ euro vào năm 2030, đồng nghĩa với việc một phần ngày càng lớn ngân sách sẽ phải dành để trả lãi cho những khoản tiền đã vay trước đó.
Tình hình càng trở nên phức tạp khi triển vọng kinh tế Đức vẫn chưa thực sự mạnh mẽ. Chính phủ hiện dự kiến tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực của Đức chỉ tăng khoảng 0,9% vào năm 2027.
Tăng trưởng kinh tế yếu sẽ khiến nguồn thu thuế khó tăng mạnh, trong khi chi tiêu cho quốc phòng, cơ sở hạ tầng, an sinh xã hội và lãi vay lại tiếp tục phình to. Thậm chí, cơ quan việc làm liên bang (Bundesagentur für Arbeit) cũng dự kiến cần thêm khoảng 5,2 tỷ euro vào năm 2027 do tình hình thị trường lao động khó khăn.
Áp lực cân đối ngân sách và những tranh cãi
Để cố gắng cân đối ngân sách, các bộ ngành tiếp tục phải thực hiện các mục tiêu tiết kiệm. Chính phủ đồng thời kỳ vọng tăng nguồn thu từ việc chống gian lận và trốn thuế, tăng thuế đối với rượu, thuốc lá và một loại thuế liên quan đến nhựa. Tuy nhiên, những biện pháp này cũng đang gây ra nhiều tranh cãi.
Các tổ chức xã hội và công đoàn lo ngại việc cắt giảm chi tiêu có thể tạo thêm áp lực cho những người có thu nhập thấp. Một vấn đề khác là kế hoạch chuyển khoảng 3 tỷ euro từ quỹ khí hậu và chuyển đổi (Klima und Transformationsfonds - KTF) vào ngân sách thông thường.
Các tổ chức môi trường và đảng Xanh phản đối, cho rằng cách sử dụng này làm sai lệch mục đích ban đầu của quỹ. Phía liên minh chính phủ lại lập luận rằng số tiền này vẫn có thể được sử dụng cho các mục tiêu liên quan đến khí hậu, như chuyển đổi hệ thống sưởi và thúc đẩy xe điện.
Một điểm ít được chú ý hơn là ngân sách dành cho hợp tác kinh tế và phát triển dự kiến giảm gần 6%, xuống khoảng 9,47 tỷ euro.
Trong khi đó, Bộ Lao động và Xã hội tiếp tục là bộ có ngân sách lớn nhất, khoảng 201,46 tỷ euro, phần lớn liên quan đến chi phí lương hưu và các khoản chi xã hội.
Lời cảnh báo từ cơ quan kiểm toán
Bundesrechnungshof, Cơ quan Kiểm toán Liên bang Đức, đã lên tiếng cảnh báo về xu hướng vay nợ ngày càng mở rộng. Lập luận của cơ quan này rất rõ ràng: vay nhiều hơn sẽ dẫn đến lãi suất phải trả cao hơn, làm bó hẹp ngân sách trong tương lai và giảm dư địa cho chính phủ để ứng phó với những cuộc khủng hoảng mới.
Điều đáng chú ý là kế hoạch tài chính hiện tại vẫn còn những khoảng thiếu hụt lớn trong các năm tiếp theo. Theo Tagesschau, tổng “Handlungsbedarf” – nhu cầu cần tiếp tục xử lý để cân đối ngân sách – trong các năm sau có thể lên tới khoảng 107 tỷ euro.
Vậy, Đức đang “vung tiền” hay đang đầu tư cho tương lai?
Câu trả lời phụ thuộc vào cách nhìn nhận. Chính phủ Đức cho rằng trong bối cảnh an ninh châu Âu thay đổi, cơ sở hạ tầng xuống cấp và nền kinh tế cần động lực mới, việc đầu tư mạnh là cần thiết.
Tuy nhiên, những người chỉ trích lại đặt câu hỏi: Nếu Đức tiếp tục vay hàng trăm tỷ euro mỗi năm, trong khi tăng trưởng kinh tế vẫn yếu và chi phí lãi vay ngày càng lớn, thì ai sẽ phải trả cái giá này trong tương lai? Đó có thể là một phần ngân sách ít hơn dành cho các lĩnh vực khác, những đợt cắt giảm chi tiêu mới, hoặc áp lực phải tăng nguồn thu từ thuế và phí.
Cần lưu ý rằng con số 555,4 tỷ euro chi tiêu và khoảng 203,7 tỷ euro nợ mới hiện vẫn chỉ là dự thảo ngân sách (Haushaltsentwurf). Ngày 08/09/2026, Bundestag mới tiến hành phiên thảo luận đầu tiên về dự thảo ngân sách 2027.
Các ủy ban và Quốc hội Đức vẫn còn phải tiếp tục xem xét, sửa đổi trước khi ngân sách chính thức được thông qua, dự kiến vào cuối năm. Vì vậy, chưa thể khẳng định Đức chắc chắn sẽ vay đúng 203,7 tỷ euro.
Tuy nhiên, xu hướng thì đã rất rõ ràng: chi tiêu tăng, đầu tư tăng, quốc phòng tăng rất mạnh, nợ mới tăng và tiền lãi cũng tăng, trong khi tăng trưởng kinh tế vẫn khá yếu. Đây chắc chắn sẽ là một trong những bài toán tài chính lớn nhất mà nước Đức phải giải quyết trong những năm tới.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
