Tại Đức, việc đi học không chỉ là quyền mà còn là nghĩa vụ pháp lý. "Schulpflicht" quy định rõ trách nhiệm của cha mẹ và nhà trường, với các chế tài nghiêm khắc nếu vi phạm.
Ở Đức, quyền được đi học đi kèm với một nghĩa vụ pháp lý chặt chẽ, được gọi là Schulpflicht. Nghĩa vụ này thường bắt đầu khi trẻ tròn 6 tuổi, kéo dài từ 9 đến 10 năm học toàn thời gian tùy theo quy định của từng bang. Sau đó, nghĩa vụ này có thể tiếp tục dưới hình thức học nghề.
Cha mẹ có trách nhiệm đảm bảo con em mình tuân thủ, trong khi nhà trường có vai trò giám sát và xử lý các trường hợp vắng mặt trái phép.
Schulpflicht là gì?
Schulpflicht là nghĩa vụ pháp lý về việc đi học, được quy định trong luật giáo dục của mỗi bang tại Đức.
Quốc gia này không có một luật giáo dục thống nhất trên toàn liên bang, mà các bang tự chủ trong lĩnh vực này. Tuy nhiên, nguyên tắc chung là trẻ em đến một độ tuổi nhất định phải được đăng ký học và tham gia đầy đủ các buổi học cũng như các hoạt động bắt buộc khác do nhà trường tổ chức.
Theo Hội nghị Bộ trưởng Giáo dục các Bang (KMK), nghĩa vụ đi học thường bắt đầu vào năm trẻ tròn 6 tuổi.
Thời gian học bắt buộc kéo dài bao lâu?
Phần lớn các bang yêu cầu 9 năm học bắt buộc toàn thời gian (Vollzeitschulpflicht).
Một số bang như Berlin, Brandenburg, Bremen và Thüringen quy định thời gian này là 10 năm. Bang Nordrhein-Westfalen có thể áp dụng 9 hoặc 10 năm tùy thuộc vào lộ trình học của học sinh.
Sau giai đoạn học toàn thời gian bắt buộc, nhiều thanh thiếu niên vẫn phải tuân thủ Berufsschulpflicht (nghĩa vụ học nghề) hoặc Teilzeitschulpflicht (nghĩa vụ học bán thời gian) nếu họ không tiếp tục học ở trường phổ thông hoặc trường nghề toàn thời gian. Nghĩa vụ này thường kéo dài khoảng ba năm, gắn liền với quá trình đào tạo nghề.
Trách nhiệm của cha mẹ
Trách nhiệm của cha mẹ không chỉ dừng lại ở việc đăng ký trường cho con. Luật pháp các bang yêu cầu người giám hộ phải đảm bảo con em mình đi học đều đặn và tuân thủ đúng các quy trình khi có trường hợp vắng mặt:
- Đăng ký con em vào trường đúng thời hạn quy định.
- Đảm bảo trẻ đến trường và tham gia đầy đủ các hoạt động bắt buộc.
- Thông báo cho nhà trường về lý do vắng mặt của trẻ theo đúng quy định.
- Cung cấp giấy xác nhận của bác sĩ nếu nhà trường yêu cầu, tùy thuộc vào hoàn cảnh.
- Không tự ý cho trẻ nghỉ học để kéo dài kỳ nghỉ hoặc đi du lịch sớm hơn lịch nghỉ phép chính thức (Ferien).
- Hợp tác với giáo viên và nhà trường nếu tình trạng vắng mặt diễn ra thường xuyên.
Ví dụ, tại bang Sachsen, điều §31 của Luật Giáo dục Sachsen (Sächsisches Schulgesetz) quy định rõ cha mẹ phải đăng ký trẻ thuộc diện Schulpflicht và đảm bảo trẻ tham gia các giờ học cũng như các hoạt động bắt buộc khác của trường.
Trách nhiệm của nhà trường khi học sinh vắng mặt
Nhà trường không chỉ đơn thuần ghi nhận số buổi học sinh vắng mặt. Họ có trách nhiệm giám sát việc thực hiện Schulpflicht, liên lạc với gia đình và có thể chuyển vụ việc lên cơ quan có thẩm quyền nếu tình trạng nghỉ học không phép kéo dài mà không có lý do chính đáng.
Tại Sachsen, các trường công lập và tư thục có nghĩa vụ cung cấp dữ liệu cần thiết cho chính quyền địa phương để phục vụ công tác giám sát Schulpflicht, đồng thời phải thông báo các trường hợp vi phạm nghĩa vụ đi học.
Gần 8.000 thủ tục xử phạt tại Sachsen cho thấy mức độ nghiêm khắc của quy định
Theo thông tin công bố ngày 29 tháng 8 năm 2026, dựa trên số liệu từ Bộ Giáo dục Sachsen, trong năm học 2024–2025, bang này đã khởi động 7.924 thủ tục xử lý vi phạm hành chính liên quan đến học sinh nghỉ học không phép.
Cơ quan giáo dục Sachsen cho biết các thủ tục này được tiến hành sau khi học sinh vắng mặt không phép 5 ngày và các cuộc trao đổi với học sinh cùng người giám hộ không mang lại kết quả.
Các trường trung học cơ sở (Oberschule) và trường nghề (Berufsschule) ghi nhận số vụ việc nhiều nhất, trong khi trường trung học phổ thông (Gymnasium) có số vụ ít hơn.
Nghỉ học không phép có thể bị phạt tiền
Vi phạm Schulpflicht có thể bị xử lý như một hành vi vi phạm hành chính (Ordnungswidrigkeit). Mức phạt cụ thể sẽ tùy thuộc vào luật của từng bang và hoàn cảnh của từng vụ việc.
Tại Sachsen, luật cho phép áp dụng mức phạt tiền tối đa lên tới 1.250 euro đối với hành vi vi phạm nghĩa vụ đi học. Trách nhiệm pháp lý có thể thuộc về cha mẹ, người giám hộ hoặc chính học sinh đó, tùy thuộc vào quy định áp dụng.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mỗi ngày nghỉ không phép sẽ bị phạt tiền tối đa. Cơ quan chức năng thường xem xét kỹ lưỡng diễn biến sự việc, số ngày vắng mặt, các nỗ lực liên lạc của nhà trường với gia đình và mức độ hợp tác của các bên.
Có thể xin nghỉ học vì lý do cá nhân không?
Có, nhưng chỉ trong những trường hợp đặc biệt được nhà trường chấp thuận. Việc xin nghỉ phép (Beurlaubung) thường yêu cầu lý do quan trọng và phải được xin phép trước theo quy định của bang hoặc của trường.
Tại Sachsen, Bộ Giáo dục cho biết việc cho học sinh nghỉ học chỉ được xem xét trong các trường hợp ngoại lệ đặc biệt.
Đối với thời gian nghỉ tối đa hai ngày, giáo viên chủ nhiệm có thẩm quyền quyết định; những trường hợp nghỉ dài hơn thuộc thẩm quyền của hiệu trưởng. Việc xin nghỉ để đi nghỉ mát sớm hơn hoặc kéo dài kỳ nghỉ chính thức sẽ không được coi là lý do hợp lệ.
Xử lý trường hợp trẻ bị ốm
Nghỉ học do ốm không bị coi là trốn học. Tuy nhiên, gia đình vẫn phải tuân thủ quy trình báo nghỉ của nhà trường, có thể bằng cách gọi điện, gửi email, sử dụng cổng thông tin của trường (Schulportal) hoặc nộp giấy xin phép theo quy định nội bộ.
Việc có cần giấy chứng nhận y tế (ärztliches Attest) ngay từ ngày đầu hay chỉ trong một số trường hợp cụ thể phụ thuộc vào quy định của bang, trường và hoàn cảnh. Nếu trẻ nghỉ học dài ngày hoặc thường xuyên vắng mặt vào những thời điểm đáng ngờ, nhà trường có thể yêu cầu bằng chứng bổ sung dựa trên cơ sở pháp lý hiện hành.
Khi trẻ thường xuyên không muốn đi học, chỉ phạt tiền chưa chắc giải quyết được vấn đề
Việc trẻ thường xuyên không muốn đến trường (Schulverweigerung) có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, bao gồm khó khăn trong học tập, bị bắt nạt, xung đột trong lớp, các vấn đề gia đình hoặc áp lực khác. Do đó, bên cạnh việc thực thi Schulpflicht, sự phối hợp sớm giữa gia đình, giáo viên, nhân viên công tác xã hội của trường (Schulsozialarbeit) và các cơ quan hỗ trợ khác là vô cùng quan trọng.
Nếu trẻ liên tục tỏ ra không muốn đến trường, cha mẹ nên chủ động trao đổi sớm thay vì để tình trạng vắng mặt kéo dài.
Việc nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm (Klassenlehrer), ban giám hiệu (Schulleitung) hoặc nhân viên công tác xã hội của trường có thể giúp xác định nguyên nhân gốc rễ trước khi vụ việc leo thang thành các thủ tục hành chính.
Những điểm cha mẹ cần ghi nhớ
- Schulpflicht là nghĩa vụ pháp lý, không chỉ là quy định nội bộ của trường.
- Thời điểm bắt đầu và thời gian kéo dài của nghĩa vụ đi học có sự khác biệt giữa các bang.
- Cha mẹ có trách nhiệm đảm bảo con em đi học đều đặn và thông báo vắng mặt đúng quy trình.
- Nhà trường có nhiệm vụ theo dõi, liên hệ với gia đình và báo cáo vi phạm khi cần thiết.
- Tự ý cho trẻ nghỉ để đi du lịch trước hoặc sau kỳ nghỉ chính thức có thể bị xem là vi phạm quy định.
- Nghỉ học không phép kéo dài có thể dẫn đến các thủ tục hành chính và phạt tiền.
Việc tuân thủ Schulpflicht là nền tảng quan trọng cho sự phát triển học vấn và hội nhập xã hội của trẻ em tại Đức.
Nguyễn Minh Anh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
