Hệ thống tị nạn chung mới của Liên minh châu Âu (GEAS) bắt đầu có hiệu lực từ thứ Sáu, ngày 12.6. Đây là bước ngoặt trong chính sách di cư của khối. Thay đổi lớn nhất nằm ở nguyên tắc “giả định chưa nhập cảnh” áp dụng tại các biên giới ngoài.
Quy trình nghiêm ngặt tại biên giới ngoài
Người xin tị nạn khi đến biên giới Liên minh châu Âu sẽ trải qua quy trình sàng lọc ngay tại chỗ. Về mặt pháp lý, họ được xem là chưa chính thức nhập cảnh vào lãnh thổ khối dù đang có mặt tại trạm kiểm soát. Quy định này tạo ra một vùng đệm pháp lý để xử lý hồ sơ nhanh chóng.
Nếu cá nhân không đủ điều kiện nhận bảo hộ, cơ quan chức năng sẽ thực hiện lệnh trục xuất ngay lập tức. Mục tiêu là giảm tải cho hệ thống an sinh nội địa và ngăn chặn dòng người di cư không chính đáng. Các quốc gia tuyến đầu như Hy Lạp hay Ý sẽ chịu trách nhiệm chính trong khâu vận hành này.
Ảnh NTV DE
Cơ chế đoàn kết và chia sẻ trách nhiệm
GEAS thiết lập một hệ thống hỗ trợ lẫn nhau giữa 27 quốc gia thành viên. Những nước chịu áp lực di cư lớn sẽ nhận được sự trợ giúp từ các nước còn lại. Sự hỗ trợ này có thể thực hiện bằng hai cách: tiếp nhận một phần người xin tị nạn hoặc đóng góp tài chính vào quỹ chung.
Chuyên gia di cư Susan Fratzke nhận định cải cách này nhằm khôi phục lòng tin đã rạn nứt giữa các quốc gia. Nếu vận hành tốt, các rào cản kiểm soát biên giới nội khối hiện nay có khả năng được dỡ bỏ. Lộ trình kỳ vọng đạt được kết quả này trong vòng một đến hai năm tới.
Đức chậm trễ trong công tác chuẩn bị
Dù thường dẫn đầu trong các chính sách của Liên minh châu Âu, Đức lại đang tụt hậu trong việc triển khai GEAS. Ủy ban châu Âu đã gửi thông điệp yêu cầu chính quyền Berlin khẩn trương hành động. Hai vấn đề lớn nhất là năng lực xử lý tại sân bay và hệ thống dữ liệu sinh trắc học Eurodac.
Nguyên nhân xuất phát từ cấu trúc liên bang phức tạp. Các bang tại Đức nắm quyền thực thi nhiều quy định, dẫn đến sự thiếu đồng bộ khi trao đổi dữ liệu với chính phủ liên bang. Eurodac là một thách thức mới vì Đức không có biên giới ngoài trên biển hay đất liền với các nước ngoài khối, khiến kinh nghiệm xử lý thực địa còn hạn chế.
Thách thức về hạ tầng và nhân quyền
Việc xây dựng các khu vực xử lý tị nạn tại sân bay đòi hỏi nguồn vốn lớn và quỹ đất gần đường băng. Đây là bài toán khó giải quyết trong ngắn hạn. Bên cạnh đó, tổ chức Amnesty International lên tiếng cảnh báo về rủi ro bạo lực. Họ lo ngại quy định mới dẫn đến các vụ đẩy lùi người di cư trái phép mà không xem xét kỹ lưỡng quyền con người.
Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz khẳng định sẽ giữ vững các biện pháp kiểm soát biên giới hiện tại. Bộ trưởng Alexander Dobrindt cho biết chỉ khi biên giới ngoài của Liên minh châu Âu thực sự an toàn, Đức mới tính đến chuyện mở cửa trở lại các trạm kiểm soát nội khối. Sự an toàn của quốc gia và khu vực được đặt lên hàng đầu trong bối cảnh địa chính trị mới.
Tương lai của khu vực Schengen
Thành công của hệ thống tị nạn mới phụ thuộc hoàn toàn vào sự phối hợp giữa các thành viên. Nếu các quốc gia như Đức sớm hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật và Eurodac, áp lực tại biên giới sẽ giảm bớt. Điều này mở ra cơ hội khôi phục hoàn toàn tinh thần tự do di chuyển của hiệp ước Schengen.
Việc siết chặt quy trình tị nạn không chỉ là biện pháp kỹ thuật mà còn là cam kết chính trị để duy trì sự ổn định của Liên minh châu Âu. Trong những tháng tới, sự thay đổi tại các cửa ngõ biên giới sẽ là thước đo chính xác nhất cho hiệu quả của GEAS. Người dân châu Âu kỳ vọng một hệ thống minh bạch, an toàn và công bằng hơn cho tất cả các bên liên quan.
Lê Hải Yến - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Ý kiến bạn đọc