Diễn biến vụ bắt giữ
Hôm 2 tháng 9, chính quyền Na Uy thu giữ tàu "Giáo sư Molchanov" ngay tại cảng Barentsburg trên quần đảo Svalbard. Chiếc tàu thuộc sở hữu nhà nước Nga, chuyên chở khách du lịch và phục vụ các chuyến thám hiểm thương mại quanh vùng biển Bắc Cực.
Quyết định bắt giữ dựa trên phán quyết của Tòa án quận Nord-Trondelag và Sor-Trondelag ngày 31 tháng 8. Đây là động thái thực thi phán quyết trọng tài quốc tế mà Ukraine giành được trước đó.
Lý do đằng sau
Vụ việc bắt nguồn từ việc Nga sáp nhập bán đảo Crimea vào năm 2014. Khi đó, Moscow tịch thu tài sản của công ty dầu khí quốc gia Ukraine Naftogaz tại khu vực này mà không bồi thường.
Năm 2023, Tòa trọng tài Hague ra phán quyết yêu cầu Nga trả cho Naftogaz 4,22 tỷ USD, cộng thêm lãi suất. Nga từ chối thực hiện. Vì vậy, Ukraine và các đồng minh chuyển sang chiến lược thu hồi nợ bằng cách tịch thu tài sản nhà nước Nga ở nước ngoài.
Phản ứng từ Ukraine
Quyền giám đốc điều hành Naftogaz, ông Serhii Fedorenko, gọi đây là "bước quan trọng để khôi phục công lý" cho thiệt hại mà công ty phải gánh chịu ở Crimea.
Ông nói: "Nga không thể trốn tránh trách nhiệm chỉ bằng cách từ chối tuân thủ phán quyết trọng tài quốc tế. Chúng tôi sẽ tiếp tục theo đuổi tài sản của Nga trên toàn thế giới cho đến khi khoản bồi thường được thanh toán đầy đủ cho Naftogaz và các công ty thành viên."
Việc bắt giữ con tàu nói trên không phải là sự kiện đơn lẻ. Ukraine đã phối hợp với nhiều quốc gia để truy tìm và phong tỏa tài sản Nga ở châu Âu, châu Mỹ và châu Á. Mỗi vụ thu giữ đều nhằm gây sức ép tài chính lên Moscow.
Sức ép chính trị
Không chỉ riêng Na Uy. Nhiều nước châu Âu đã tịch thu du thuyền, bất động sản và tài khoản ngân hàng của giới tài phiệt Nga sau chiến dịch quân sự ở Ukraine. Tuy nhiên, việc động đến tàu nghiên cứu dân sự có thể khiến căng thẳng leo thang.
Tổng thống Nga Vladimir Putin từng đe dọa sẽ "phản ứng trực tiếp" nếu châu Âu bắt giữ tàu thương mại của Nga. Tuyên bố được đưa ra hôm 12 tháng 8, chưa đầy ba tuần trước khi con tàu bị tịch thu.
Giới phân tích cho rằng Moscow có thể trả đũa bằng cách thu giữ tài sản của các công ty châu Âu đang hoạt động tại Nga. Một số hãng hàng không và tập đoàn năng lượng đã nằm trong tầm ngắm.
Ý nghĩa pháp lý
Vụ bắt giữ "Giáo sư Molchanov" cho thấy các phán quyết trọng tài có thể được thực thi bằng biện pháp cưỡng chế thực tế, không chỉ trên giấy tờ. Na Uy, dù không phải thành viên Liên minh châu Âu, vẫn phối hợp chặt chẽ với Kiev trong các nỗ lực pháp lý.
Quyết định của tòa án Na Uy còn tạo tiền lệ cho những vụ tịch thu tương tự ở Bắc Âu. Các quốc gia khác có thể dựa vào đó để xử lý tài sản Nga đang nằm trong lãnh thổ của họ.
Dù vậy, vẫn còn nhiều rào cản. Nga khó có thể chấp nhận phán quyết, và quá trình kháng cáo có thể kéo dài. Nhưng ở thời điểm hiện tại, Ukraine đã ghi thêm một điểm vào bảng tổng kết trong cuộc chiến pháp lý kéo dài gần một thập kỷ.
Bài học rút ra
Câu chuyện lần này nhắc lại một thực tế: tài sản nhà nước không còn nằm ngoài tầm với nếu quốc gia sở hữu vi phạm luật pháp quốc tế. Với Naftogaz, mỗi con tàu bị giữ là mỗi bước tiến gần hơn đến khoản bồi thường 4,22 tỷ USD.
Với Na Uy, việc thực thi phán quyết vì một đồng minh cũng là cách bảo vệ trật tự pháp lý toàn cầu. Và với Nga, thông điệp ngày càng rõ: không dễ để trốn nợ khi cả thế giới cùng siết chặt vòng vây.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
