Thời gian thử việc (Probezeit) vừa mở ra cơ hội hòa nhập môi trường làm việc mới tại Đức, vừa tiềm ẩn rủi ro chấm dứt hợp đồng nhanh chóng chỉ trong 2 tuần mà không cần giải thích lý do.
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
1. Thời hạn thử việc tối đa và bản chất pháp lý theo luật Đức
Theo Khoản 3 Điều 622 Bộ luật Dân sự Đức (BGB), thời gian thử việc tối đa được pháp luật cho phép là 6 tháng.
Giai đoạn Probezeit được thiết kế để cả người sử dụng lao động (Arbeitgeber) và người lao động (Arbeitnehmer) cùng đánh giá mức độ phù hợp về năng lực chuyên môn, tác phong văn hóa doanh nghiệp và yêu cầu thực tế của vị trí tuyển dụng.
Cần lưu ý hai hình thức thử việc phổ biến trong hợp đồng lao động:
- Thời gian thử việc trong hợp đồng không xác định thời hạn (Unbefristeter Arbeitsvertrag mit vorgeschalteter Probezeit): Hết thời gian thử việc, hợp đồng sẽ tự động chuyển tiếp thành hợp đồng chính thức dài hạn mà không cần ký thêm phụ lục.
- Hợp đồng thử việc có thời hạn riêng biệt (Befristeter Arbeitsvertrag zur Erprobung): Hợp đồng sẽ tự động chấm dứt khi hết thời hạn thỏa thuận nếu hai bên không ký hợp đồng mới tiếp theo.
Đối với người học nghề (Ausbildung), theo Luật Đào tạo Nghề (BBiG § 20), thời gian thử việc bắt buộc tối thiểu là 1 tháng và tối đa không quá 4 tháng.
2. Nguy cơ sa thải bất ngờ: Thời hạn báo trước (Kündigungsfrist) 2 tuần
Trong suốt giai đoạn thử việc, cả hai bên đều có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng với thời hạn báo trước chỉ 2 tuần (14 ngày) mà không cần nêu bất kỳ lý do cụ thể nào.
Điểm khác biệt mấu chốt giữa thời gian thử việc và hợp đồng chính thức nằm ở Luật Bảo vệ Chống Sa thải (Kündigungsschutzgesetz - KSchG). Luật KSchG chỉ bắt đầu có hiệu lực sau khi người lao động đã làm việc liên tục trên 6 tháng tại doanh nghiệp có trên 10 nhân sự.
Do đó, trong thời gian Probezeit:
- Không cần chứng minh lỗi: Doanh nghiệp có quyền sa thải mà không cần giải thích lý do về năng lực, thái độ hay tình hình kinh doanh của công ty.
- Tính thời điểm linh hoạt: Việc sa thải có thể diễn ra vào bất kỳ ngày nào trong tháng, không bắt buộc phải đợi đến ngày 15 hoặc cuối tháng.
- Quyền tự hủy hợp đồng của người lao động: Nếu bạn nhận thấy công việc độc hại hoặc tìm được cơ hội tốt hơn, bạn hoàn toàn có quyền nộp đơn xin nghỉ và chỉ cần làm thêm đúng 14 ngày.
Lưu ý đặc biệt: Dù thông báo sa thải được đưa ra vào ngày cuối cùng của tháng thứ 6 thử việc, thời hạn báo trước 2 tuần vẫn hoàn toàn hợp lệ và hợp đồng sẽ kết thúc 14 ngày sau đó.
3. Những quyền lợi người lao động vẫn được bảo đảm tuyệt đối trong Probezeit
Dù dễ bị chấm dứt hợp đồng, người lao động thử việc tại Đức vẫn được hưởng đầy đủ các quyền lợi pháp định như nhân viên chính thức.
- Mức lương và Thù lao: Phải được trả đầy đủ theo mức thỏa thuận và tuyệt đối không được thấp hơn mức lương tối thiểu chung theo luật MiLoG.
- Quyền nghỉ phép năm (Urlaubsanspruch): Người lao động vẫn được tích lũy ngày nghỉ phép theo tỷ lệ từng tháng làm việc (mỗi tháng tương đương 1/12 tổng số ngày phép năm).
- Tiền lương khi nghỉ ốm (Entgeltfortzahlung): Trong 4 tuần đầu tiên, bảo hiểm y tế (Krankenkasse) sẽ chi trả trợ cấp ốm đau (Krankengeld). Bắt đầu từ tuần thứ 5 trở đi, chủ doanh nghiệp có nghĩa vụ trả đủ 100% lương khi bạn ốm đau tối đa 6 tuần theo luật EntgFG.
- Quy định hình thức văn bản bắt buộc (BGB § 623): Thông báo sa thải bắt buộc phải được lập bằng văn bản giấy có chữ ký tươi của người có thẩm quyền. Mọi thông báo qua tin nhắn, email hay bằng miệng đều vô giá trị.
4. Ai được pháp luật bảo vệ không thể sa thải trong thời gian thử việc?
Phụ nữ mang thai và người khuyết tật nặng được luật pháp liên bang bảo vệ đặc biệt ngay từ ngày làm việc đầu tiên.
- Phụ nữ mang thai (MuSchG § 17): Tuyệt đối cấm sa thải người lao động đang mang thai và cho đến 4 tháng sau khi sinh con, kể cả khi đang trong giai đoạn Probezeit. Nếu bị sa thải mà chưa thông báo mang thai, bạn có 2 tuần để nộp giấy bác sĩ để vô hiệu hóa lệnh sa thải.
- Người khuyết tật nặng: Sau khi hoàn thành tháng làm việc thứ 6, việc sa thải người khuyết tật nặng bắt buộc phải có sự phê duyệt trước của Cơ quan Tích hợp (Integrationsamt).
5. Cần làm gì ngay lập tức nếu bị sa thải trong giai đoạn thử việc?
Hành động nhanh chóng và chuẩn xác là yếu tố quyết định để tránh bị phạt cắt trợ cấp thất nghiệp và gián đoạn visa cư trú.
- Đăng ký tìm việc với Sở Lao động (Arbeitsagentur): Bắt buộc phải đăng ký tình trạng tìm việc (Arbeitssuchend) trong vòng 3 ngày làm việc kể từ khi nhận được giấy báo sa thải để tránh bị phạt phong tỏa trợ cấp (Sperrzeit).
- Yêu cầu cấp giấy chứng nhận nhận xét công việc (Arbeitszeugnis): Doanh nghiệp có nghĩa vụ cấp giấy chứng nhận quá trình làm việc với lời nhận xét thiện chí, khách quan (Wohlwollendes Zeugnis).
- Kiểm tra ảnh hưởng tới Visa / Thẻ cư trú: Người có Thẻ Xanh EU, Visa tay nghề (§ 18a/b) hoặc Chancenkarte cần thông báo ngay cho Sở Ngoại kiều để được cấp thời gian gia hạn từ 3 đến 6 tháng tìm việc mới.
- Khởi kiện trong vòng 3 tuần: Nếu việc sa thải mang tính phân biệt đối xử (theo Luật Bình đẳng AGG) hoặc vi phạm luật thai sản, bạn có đúng 3 tuần (21 ngày) để nộp đơn kiện lên Tòa án Lao động (Arbeitsgericht).
Vũ Bình Minh - ©Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
