Những cuộc tấn công của Nga nhằm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng Ukraine tiếp tục làm gia tăng sức ép quân sự lên Kiev, trong khi các nỗ lực ngoại giao chưa tạo được một cơ chế ngừng bắn có hiệu quả.
Tranh luận về việc Ukraine có nên tiếp tục tấn công các mục tiêu năng lượng của Nga cũng ngày càng gay gắt, đặc biệt trước sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Vấn đề đặt ra không chỉ là hiệu quả quân sự của những đòn tấn công bằng máy bay không người lái (UAV), mà còn là giới hạn của sự nhân nhượng trong một cuộc xung đột kéo dài. Khi một bên tiếp tục sử dụng vũ lực, còn bên kia phải cân nhắc những điều kiện để kiềm chế, triển vọng đạt được một thỏa thuận cân bằng trở nên phức tạp hơn.
Sức ép ngoại giao và những lựa chọn khó khăn của Kiev
Washington đã gây sức ép để Ukraine hạn chế các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu của Nga. Chính quyền Mỹ quan tâm đến tác động của chiến dịch này đối với thị trường năng lượng, đặc biệt khi giá nhiên liệu tại Mỹ trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm.
Thông tin được công bố ngày 30/10/2026 cho thấy quân đội Ukraine đã tạm dừng không chính thức các hoạt động tấn công nhà máy lọc dầu Nga từ giữa tháng 10. Theo thông tin được truyền thông quốc tế dẫn lại, các đơn vị thực hiện nhiệm vụ tầm xa nhận chỉ thị hoàn tất những chiến dịch đang tiến hành trước khi tạm ngừng các nhiệm vụ mới.
Đây không phải lệnh đình chỉ chính thức được chính phủ Ukraine công bố. Tổng thống Volodymyr Zelensky vẫn khẳng định quân đội có quyền lựa chọn mục tiêu và tiếp tục hoạt động khi cần thiết. Thời gian tạm dừng được cho là có thể kéo dài qua cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11.
Những diễn biến này cho thấy Kiev phải cân nhắc đồng thời nhiều yếu tố. Ukraine cần sự hỗ trợ quân sự, tình báo và công nghệ từ Washington, nhưng cũng phải duy trì khả năng đáp trả các cuộc tấn công của Nga.
Nhà máy lọc dầu trở thành mục tiêu chiến lược
Các cơ sở lọc dầu giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế và hệ thống hậu cần quân sự của Nga. Chúng cung cấp xăng, dầu diesel, nhiên liệu hàng không và nhiều sản phẩm phục vụ hoạt động công nghiệp.
Khác với những mục tiêu quân sự trực tiếp trên chiến trường, nhà máy lọc dầu nằm sâu trong lãnh thổ Nga. Các cơ sở này thường có quy mô lớn, hệ thống đường ống phức tạp và nhiều bộ phận kỹ thuật chuyên dụng.
Ukraine sử dụng UAV tầm xa để tiếp cận những mục tiêu như vậy. Chiến thuật này nhằm gây gián đoạn hoạt động sản xuất, tăng chi phí sửa chữa và tạo sức ép lên nguồn cung nhiên liệu của Nga.
Nhà máy lọc dầu Novokuibyshevsk thuộc vùng Samara là một trong những cơ sở lớn của Nga. Nhà máy nằm trong hệ thống doanh nghiệp năng lượng Rosneft, có công suất thiết kế khoảng 8,8 triệu tấn dầu thô mỗi năm.
Cơ sở này từng trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công trước đó. Một cuộc tập kích được ghi nhận ngày 22/8/2026 đã gây hỏa hoạn trong khuôn viên nhà máy. Các cơ quan Ukraine khi đó cho biết thiệt hại đang được đánh giá.
Những giới hạn của chiến lược nhân nhượng
Trong chiến tranh, những quyết định tạm ngừng tấn công thường gắn với mục tiêu tạo khoảng trống cho đàm phán. Tuy nhiên, hiệu quả của biện pháp này phụ thuộc vào việc các bên có cùng thực hiện những cam kết hay không.
Nếu chỉ một bên hạn chế hoạt động quân sự, trong khi bên còn lại tiếp tục sử dụng tên lửa và UAV, cán cân an ninh có thể thay đổi bất lợi. Bên kiềm chế phải đối mặt với nguy cơ suy giảm khả năng răn đe và tăng áp lực lên hệ thống phòng thủ.
Đối với Ukraine, vấn đề càng nghiêm trọng khi các cuộc tấn công của Nga thường xuyên nhắm vào hạ tầng năng lượng và các khu vực đô thị. Những mục tiêu này có liên quan trực tiếp đến đời sống dân thường, hoạt động kinh tế và khả năng duy trì các dịch vụ thiết yếu.
Trong những tháng mùa lạnh, nguy cơ hư hại nhà máy điện, trạm biến áp và hệ thống phân phối năng lượng có thể gây hậu quả đặc biệt lớn. Mất điện kéo dài ảnh hưởng đến sưởi ấm, cấp nước, giao thông và hoạt động của bệnh viện.
Vì vậy, Kiev muốn các cuộc đàm phán về kiềm chế tấn công phải tính đến an ninh năng lượng của cả hai phía. Một thỏa thuận chỉ có ý nghĩa khi các bên cùng tuân thủ và có cơ chế kiểm chứng phù hợp.
Patriot và bài toán bảo vệ dân thường
Khả năng phòng không là một trong những yếu tố quyết định sức chống chịu của Ukraine trước các cuộc tập kích đường không. Những hệ thống như Patriot có khả năng đánh chặn một số loại tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình.
Tuy nhiên, số lượng hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn luôn có giới hạn. Ukraine phải phân bổ nguồn lực để bảo vệ các thành phố, cơ sở năng lượng, căn cứ quân sự và những công trình thiết yếu.
Đây cũng là lý do Kiev nhiều lần đề nghị Washington tăng cường hỗ trợ phòng không. Ukraine muốn có thêm năng lực bảo vệ không phận, thay vì chỉ nhận những yêu cầu hạn chế hoạt động tấn công trên lãnh thổ Nga.
Việc cân bằng giữa ngoại giao và nhu cầu tự vệ vì thế trở thành thách thức lớn đối với chính quyền Zelensky. Một quyết định kiềm chế có thể giúp duy trì quan hệ với đồng minh, nhưng cũng có thể làm gia tăng rủi ro nếu Nga không thực hiện biện pháp tương ứng.
Công lý trong chiến tranh không đồng nghĩa với trả đũa vô giới hạn
Quan điểm cho rằng những hành vi vi phạm pháp luật phải chịu trách nhiệm là một nguyên tắc nền tảng của công lý. Tuy nhiên, trong chiến tranh, việc xác định trách nhiệm và cách thức đáp trả phải tuân thủ luật nhân đạo quốc tế.
Công ước Geneva và các quy tắc liên quan yêu cầu các bên phân biệt giữa mục tiêu quân sự với dân thường và các công trình dân sự. Nguyên tắc tương xứng cũng cấm những cuộc tấn công có nguy cơ gây thiệt hại dân sự quá mức so với lợi thế quân sự dự kiến.
Một cơ sở công nghiệp phục vụ hoạt động quân sự có thể trở thành mục tiêu hợp pháp trong những điều kiện nhất định. Tuy nhiên, việc một nhà máy có giá trị kinh tế hoặc nằm trong lãnh thổ đối phương không tự động khiến cơ sở đó trở thành mục tiêu quân sự hợp pháp.
Điều này cũng áp dụng đối với các cuộc tấn công của Nga nhằm vào Ukraine. Những hành vi gây tổn hại cho dân thường và các công trình dân sự phải được điều tra, xác định trách nhiệm theo những tiêu chuẩn pháp lý tương ứng.
Do đó, quyền tự vệ của Ukraine và yêu cầu bảo vệ dân thường không phải hai mục tiêu đối lập. Một quốc gia có quyền chống lại hành động xâm lược, nhưng phương thức sử dụng vũ lực vẫn phải nằm trong khuôn khổ pháp luật quốc tế.
Triển vọng của một thỏa thuận ngừng bắn thực chất
Những diễn biến cuối tháng 10 cho thấy quan hệ giữa Washington và Kiev đang chịu nhiều sức ép. Mỹ muốn hạn chế các cuộc tấn công vào hạ tầng năng lượng Nga, trong khi Ukraine yêu cầu những bảo đảm cụ thể cho hệ thống năng lượng và an ninh của mình.
Ông Zelensky từng đặt vấn đề về một thỏa thuận ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng giữa hai nước.
Theo hướng tiếp cận này, Ukraine có thể hạn chế các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng Nga nếu Moscow cũng chấm dứt những hoạt động tương tự nhằm vào Ukraine.
Nhưng một thỏa thuận như vậy cần có điều khoản rõ ràng, phạm vi áp dụng cụ thể và cơ chế giám sát. Nếu không, việc đình chỉ các hoạt động quân sự có thể chỉ tạo lợi thế tạm thời cho một bên.
Cuộc chiến vì thế tiếp tục đặt ra câu hỏi về khả năng kết hợp giữa sức ép quân sự, hỗ trợ quốc tế và đàm phán ngoại giao.
Mốc chính trị gần nhất là cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ ngày 3/11/2026, trong khi triển vọng khôi phục các cuộc tiếp xúc giữa Washington, Kiev và Moscow vẫn chưa có kết quả cụ thể.
