Hai cuộc bầu cử tại Brazil và Serbia trong ngày 25/10/2026 đã tạo ra tín hiệu rõ rệt: những chính trị gia theo đuổi quyền lực theo lối độc đoán không phải bất khả chiến bại. Tại Brazil, Tổng thống Luiz Inácio Lula da Silva thắng đối thủ cánh hữu Flavio Bolsonaro trong vòng bỏ phiếu thứ hai. Tại Serbia, Danh sách sinh viên (Student List) giành ưu thế lớn trước liên minh do cựu Tổng thống Aleksandar Vucic dẫn dắt.
Cả hai kết quả đều đến từ những cuộc đua căng thẳng và xã hội chia rẽ sâu sắc. Chúng không chỉ quyết định chính quyền ở hai nước, mà còn tác động đến tham vọng mở rộng ảnh hưởng của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Mỹ Latinh và của Tổng thống Nga Vladimir Putin tại châu Âu.
Kết thúc một kỷ nguyên: Tấm áp phích tranh cử bị phá hủy ở Belgrade có hình ảnh của Aleksandar Vucic.Ảnh: Armin Durgut/AP Photo/dpa/picture alliance
Brazil: Lula lật ngược thế trận
Tại Brazil, ông Lula đánh bại Thượng nghị sĩ Flavio Bolsonaro, con trai cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Kết quả này đến sau khi ứng viên cánh hữu từng dẫn trước trong vòng đầu, khiến nhiều dự báo đặt ông Lula vào thế bất lợi trước vòng bỏ phiếu quyết định.
Thắng lợi của ông Lula là một bước lùi cho tham vọng của Tổng thống Trump tại Mỹ Latinh. Trong giai đoạn trước bầu cử, ông Trump tìm cách xây dựng quan hệ với các chính quyền bảo thủ trong khu vực và được cho là ủng hộ ông Flavio Bolsonaro. Kết quả Brazil khiến kế hoạch hình thành một khối các quốc gia bảo thủ trung thành với Washington gặp trở ngại.
Tuy nhiên, chiến thắng không đồng nghĩa với sự đoàn kết. Brazil vẫn đối mặt với chia rẽ chính trị mạnh, trong khi ông Flavio Bolsonaro không công nhận kết quả và tuyên bố sẽ yêu cầu hủy kết quả bầu cử. Đây là tình huống gây lo ngại, bởi bốn năm trước, những người ủng hộ Jair Bolsonaro từng xông vào khu trụ sở các cơ quan chính phủ sau thất bại bầu cử của ông này.
Serbia: Phong trào sinh viên thắng thế
Những người dân hân hoan và ăn mừng; ở phía trước, bạn có thể thấy lá cờ Serbia và những bàn tay giơ lên tạo thành kiểu chào ba ngón tay yêu nước của người Serbia với ngón cái, ngón trỏ và ngón giữa; ở phía sau bên trái bức ảnh là một ngọn đuốc.
Thủ đô Belgrade của Serbia vào đêm ngày 25 tháng 10 năm 2026: Người dân ăn mừng sự lật đổ Aleksandar Vucuc và đảng Tiến bộ Serbia (SNS) của ông.
Cuộc biểu tình ở Belgrade ngày 15 tháng 3 năm 2025, do sự sụp đổ của mái che nhà ga xe lửa ở Novi Sad.Ảnh: Mitar Mitrovic/REUTERS
Tại Serbia, Danh sách sinh viên đã đánh bại liên minh United Serbia do ông Vucic lãnh đạo trong cuộc bầu cử quốc hội sớm. Ông Vucic thừa nhận thất bại sau gần 14 năm nắm quyền, khi đảng Tiến bộ Serbia (SNS) của ông chỉ đạt khoảng 105 ghế, trong khi danh sách sinh viên được dự báo giành từ 135 đến 140 ghế trong Quốc hội 250 ghế.
Phong trào này khởi nguồn từ các cuộc phản đối chống tham nhũng do sinh viên dẫn dắt, kéo dài gần hai năm. Động lực ban đầu là vụ sập mái nhà ga ở Novi Sad khiến 16 người thiệt mạng; nhiều người dân đổ lỗi cho sự cẩu thả và tham nhũng trong quản lý công trình.
Danh sách tranh cử quy tụ bác sĩ, giáo viên, nông dân, nghệ sĩ và nhà hoạt động, nhiều người chưa từng có kinh nghiệm chính trị. Thành công của họ cho thấy một phong trào xuất phát từ cơ sở có thể chuyển hóa thành lực lượng bầu cử có sức cạnh tranh thực sự.
Tín hiệu với Trump và Putin
Kết quả tại hai nước tạo áp lực trực tiếp lên hai trục ảnh hưởng lớn. Với ông Trump, thất bại của ông Flavio Bolsonaro làm suy giảm khả năng Brazil tham gia vào một trục chính trị bảo thủ tại Mỹ Latinh. Với ông Putin, việc ông Vucic mất quyền lực làm suy yếu một đối tác quan trọng ở Balkan, nơi Nga từ lâu duy trì ảnh hưởng chính trị và truyền thông.
Nhưng bài học quan trọng hơn nằm ở chỗ: cử tri không phải công cụ phục vụ các dự án địa chính trị của bên ngoài. Ở Brazil lẫn Serbia, người dân đã dùng lá phiếu để phản đối tham nhũng, lạm dụng quyền lực và cách cai trị áp đặt. Đó là cơ chế cốt lõi của nền dân chủ đại diện.
Chưa phải lúc yên tâm
Những thắng lợi này không nên được xem đơn giản là chiến thắng của chủ nghĩa tự do phương Tây. Nhiều cử tri bỏ phiếu chống tham nhũng và chống lạm quyền, nhưng không nhất thiết chia sẻ quan điểm tự do về các vấn đề xã hội. Sự khác biệt đó sẽ ảnh hưởng đến khả năng liên minh và định hướng chính sách sau bầu cử.
Tại Brazil, thách thức trước mắt là làm dịu căng thẳng và bảo vệ tính chính danh của kết quả bầu cử. Việc ứng viên thất bại từ chối thừa nhận kết quả có thể kéo dài bất ổn, nhất là khi quá khứ chính trị của đất nước từng chứng kiến bạo lực sau bầu cử.
Tại Serbia, Danh sách sinh viên chưa có chương trình hành động và đội ngũ quản trị đã được kiểm chứng. Câu hỏi then chốt là chính phủ mới có thể củng cố nhà nước pháp quyền, xử lý tham nhũng và khôi phục niềm tin vào thiết chế công hay không. Thành công bầu cử chỉ là bước khởi đầu; kết quả lâu dài phụ thuộc vào năng lực cầm quyền.
Điều kiện để dân chủ bền vững
Kết quả Brazil và Serbia khẳng định một nguyên tắc cơ bản: cử tri có thể loại bỏ cả những lãnh đạo nắm quyền lâu năm hoặc có hậu thuẫn mạnh từ bên ngoài. Đây là thế mạnh quan trọng của nền dân chủ, nơi quyền lực phải thông qua sự chấp thuận định kỳ của người dân.
Để nền dân chủ hoạt động bền vững, bên thua cuộc cần chấp nhận kết quả, còn bên thắng cuộc phải chịu trách nhiệm trước cả cử tri đã ủng hộ lẫn những người không bỏ phiếu cho mình. Hai cuộc bầu cử vừa qua cho thấy điều đó khả thi, nhưng cũng nhắc rằng thành quả dân chủ có thể bị thử thách ngay sau ngày bỏ phiếu.
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
