Đức cùng Đan Mạch, Hà Lan, Áo và Hy Lạp đang chuẩn bị thỏa thuận với Rwanda về việc tiếp nhận những người bị từ chối tị nạn tại châu Âu nhưng không thể trở về quê hương. Kế hoạch dự kiến được công bố ngày 16/11/2026, đánh dấu bước tiến mới trong chính sách đưa người không có quyền cư trú ra khỏi Liên minh châu Âu (EU).
Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Năm quốc gia châu Âu cùng tham gia kế hoạch
Đề xuất hiện có sự tham gia của năm thành viên EU, gồm Đức, Đan Mạch, Hà Lan, Áo và Hy Lạp. Các nước đang tiến gần đến thỏa thuận với Rwanda, quốc gia nằm ở khu vực Đông Phi, để xây dựng một trung tâm tiếp nhận người thuộc diện phải rời khỏi châu Âu.
Đây là mô hình trung tâm hồi hương đặt bên ngoài lãnh thổ EU. Thay vì tiếp tục lưu trú tại các quốc gia châu Âu, một số người không còn quyền cư trú có thể được chuyển đến quốc gia thứ ba để chờ giải quyết việc rời đi.
Rwanda được lựa chọn làm đối tác tiềm năng sau quá trình trao đổi giữa các chính phủ. Nếu kế hoạch được triển khai, quốc gia châu Phi này có thể trở thành địa điểm đầu tiên tiếp nhận người bị từ chối tị nạn theo mô hình hợp tác mới giữa các nước châu Âu.
Việc năm quốc gia cùng tham gia cho thấy sáng kiến không chỉ là chính sách riêng của Đức hay một thỏa thuận song phương. Các chính phủ muốn phối hợp để xây dựng cơ chế xử lý những trường hợp mà hệ thống hồi hương hiện tại gặp khó khăn.
Những ai có thể bị chuyển đến Rwanda?
Đối tượng được nhắm tới là những người đã bị bác đơn xin tị nạn tại một quốc gia châu Âu nhưng không thể bị đưa trở lại quê hương. Đây là nhóm người không còn cơ sở được bảo vệ theo quyết định tị nạn, đồng thời gặp trở ngại trong quá trình hồi hương.
Thông thường, khi đơn xin tị nạn bị bác, người nước ngoài có thể phải rời khỏi quốc gia tiếp nhận. Tuy nhiên, quyết định từ chối tị nạn không đồng nghĩa quá trình hồi hương luôn diễn ra ngay lập tức.
Một số quốc gia quê hương có thể không hợp tác tiếp nhận công dân. Những khó khăn liên quan đến giấy tờ, xác minh danh tính hoặc thủ tục ngoại giao cũng có thể khiến quá trình đưa người trở về kéo dài.
Trong những trường hợp như vậy, người bị từ chối tị nạn có thể tiếp tục ở lại châu Âu dù không còn quyền cư trú. Các trung tâm hồi hương bên ngoài EU được đề xuất nhằm xử lý chính nhóm trường hợp này.
Một điểm đáng chú ý là người được chuyển đến Rwanda không nhất thiết phải từng sinh sống, làm việc hoặc có bất kỳ mối liên hệ nào với quốc gia này. Rwanda có thể tiếp nhận họ theo thỏa thuận giữa các chính phủ, dù đây không phải quê hương của những người liên quan.
Ngày 16/11 có thể là mốc công bố thỏa thuận
Theo thông tin được công bố ngày 14/11/2026, năm quốc gia đang tiến gần đến một thỏa thuận chung. Đưa tin ngày 16/11 là thời điểm dự kiến công bố kế hoạch.
Tuy nhiên, công bố thỏa thuận không đồng nghĩa trung tâm sẽ lập tức hoạt động. Hiện chưa có xác nhận chính thức về thời điểm cơ sở tại Rwanda bắt đầu tiếp nhận người hoặc thời điểm những chuyến chuyển giao đầu tiên diễn ra.
Các chi tiết quan trọng vẫn cần được làm rõ, trong đó có quy mô trung tâm, số người được tiếp nhận, điều kiện lưu trú và cơ chế giám sát. Những vấn đề này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến cách thức thực hiện thỏa thuận.
Về phía các nước châu Âu, mục tiêu là tìm một phương án chung cho những trường hợp không thể hồi hương. Tuy nhiên, để kế hoạch trở thành hoạt động thực tế, các bên vẫn phải giải quyết những yêu cầu pháp lý và hành chính liên quan.
Cơ sở pháp lý và những tranh cãi về quyền con người
Mô hình trung tâm hồi hương bên ngoài EU đang trở thành một hướng đi gây tranh luận trong chính sách di cư châu Âu. Các quy định mới của EU tạo cơ sở để những quốc gia thành viên hợp tác với nước thứ ba trong việc tổ chức các trung tâm như vậy.
Tuy nhiên, việc có cơ sở pháp lý không đồng nghĩa mọi hình thức chuyển người đều mặc nhiên hợp pháp. Quốc gia tiếp nhận vẫn phải tôn trọng các tiêu chuẩn và nguyên tắc nhân quyền quốc tế, phù hợp với luật pháp quốc tế.
Đây cũng là điểm khiến kế hoạch với Rwanda vấp phải nhiều ý kiến phản đối. Các tổ chức nhân quyền lo ngại người được chuyển đi có thể phải sống trong điều kiện không bảo đảm, khó tiếp cận luật sư hoặc gặp trở ngại khi thực hiện quyền khiếu nại.
Nguy cơ giam giữ kéo dài cũng là vấn đề được đặt ra. Những người bị chuyển đến một quốc gia ngoài EU có thể rơi vào tình trạng chờ đợi lâu mà chưa biết rõ thời điểm được giải quyết hồ sơ.
Khoảng cách địa lý còn khiến hoạt động giám sát trở nên phức tạp. Các cơ quan và tổ chức bảo vệ quyền lợi tại châu Âu có thể gặp khó khăn khi theo dõi điều kiện sinh hoạt, việc tiếp cận hỗ trợ pháp lý và cách đối xử với người được chuyển giao.
Vì vậy, thỏa thuận cần làm rõ trách nhiệm của từng bên. Những vấn đề như quyền tiếp cận luật sư, điều kiện lưu trú và cơ chế kiểm tra độc lập sẽ quyết định mức độ bảo đảm quyền lợi cho người liên quan.
Kế hoạch của châu Âu khác với mô hình Anh từng áp dụng
Đề xuất đưa người di cư sang Rwanda cũng gợi lại kế hoạch tương tự của Anh trước đây. Chính phủ Anh từng muốn chuyển những người nhập cảnh trái phép đến Rwanda để xử lý hồ sơ tị nạn bên ngoài lãnh thổ nước này.
Tuy nhiên, kế hoạch của Anh gặp trở ngại pháp lý nghiêm trọng. Tòa án tối cao Anh từng kết luận phương án này trái pháp luật, trước khi chính phủ kế nhiệm quyết định chấm dứt chương trình.
Đề xuất hiện nay của năm nước EU có điểm khác biệt về đối tượng. Người được chuyển đến Rwanda đã bị từ chối đơn xin tị nạn tại châu Âu, thay vì được đưa sang đó để tiến hành thủ tục xét duyệt lần đầu.
Dù có sự khác biệt, vấn đề bảo vệ quyền con người vẫn chưa được giải quyết hoàn toàn. Việc chuyển người đến một quốc gia ngoài EU không thể loại bỏ trách nhiệm của các nước châu Âu đối với những người thuộc diện hồi hương.
Người Việt tại Đức có bị ảnh hưởng?
Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống tại Đức, cần phân biệt rõ đối tượng của kế hoạch này. Đây không phải quy định cho phép đưa tất cả người nước ngoài tại Đức sang Rwanda.
Người Việt có giấy phép cư trú hợp pháp, đang làm việc, học tập hoặc sinh sống tại Đức không thuộc diện bị chuyển đi chỉ vì họ mang quốc tịch nước ngoài. Những người có quyền cư trú hợp lệ không phải đối tượng mà sáng kiến này hướng tới.
Phạm vi kế hoạch tập trung vào những người đã bị từ chối tị nạn và thuộc diện phải rời khỏi châu Âu, nhưng chưa thể hồi hương về quốc gia xuất xứ. Tình trạng pháp lý của từng cá nhân vẫn là yếu tố quyết định.
Đối với người đang làm thủ tục xin tị nạn, quyết định của cơ quan có thẩm quyền và tình trạng pháp lý cụ thể cần được xem xét riêng. Không thể đánh đồng người đang chờ kết quả, người có quyền cư trú hợp pháp và người đã nhận quyết định buộc rời khỏi Đức.
Ngày 16/11/2026 là mốc dự kiến công bố thỏa thuận giữa năm quốc gia. Thời điểm trung tâm tại Rwanda đi vào hoạt động và việc chuyển giao những người đầu tiên hiện vẫn chưa được xác nhận.
Thu Hà - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: Deutschlandfunk
