Tổng thống Ukraine Zelensky bác bỏ khả năng rút quân khỏi Donbas để đổi lấy cơ hội gia nhập NATO, sau khi Mỹ lần đầu đặt câu hỏi về phương án này trong các cuộc trao đổi với Kyiv. Ông đồng thời khẳng định Ukraine không chấp nhận quy chế trung lập và sẽ không từ bỏ mục tiêu gia nhập liên minh quân sự Bắc Đại Tây Dương.
Phát biểu của ông Zelensky cho thấy vấn đề lãnh thổ vẫn là giới hạn cứng trong các cuộc đàm phán an ninh của Ukraine. Trong khi Kyiv tiếp tục tìm kiếm những bảo đảm lâu dài từ các đối tác phương Tây, Nga vẫn yêu cầu Ukraine từ bỏ tham vọng gia nhập NATO và chấp nhận vị thế trung lập.
Mỹ lần đầu đặt vấn đề đổi Donbas lấy tư cách thành viên NATO
Ông Zelensky tiết lộ phía Mỹ lần đầu tiên trực tiếp đặt câu hỏi về khả năng Ukraine rời khỏi Donbas nếu được gia nhập NATO. Đây là một trong những vấn đề nhạy cảm nhất liên quan đến tương lai lãnh thổ và an ninh của Ukraine.
Trong cuộc trao đổi được Interfax-Ukraine dẫn lại, nhà lãnh đạo Ukraine cho biết ông đã trả lời ngay rằng Kyiv không có ý định rút lui hoặc trao lãnh thổ cho Nga. Ukraine cũng không công nhận những vùng đất đang bị chiếm đóng là lãnh thổ thuộc chủ quyền Nga.
Ông Zelensky nhấn mạnh Ukraine không rút lui và không trao đất cho lực lượng mà ông gọi là khủng bố.
Theo ông, câu hỏi của phía Mỹ về mối liên hệ giữa tư cách thành viên NATO và khả năng rút khỏi Donbas là điều chưa từng được đặt ra trước đó trong các cuộc trao đổi như vậy.
Donbas nằm ở miền Đông Ukraine, gồm hai tỉnh Donetsk và Luhansk. Khu vực này giữ vị trí quan trọng trong cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine, đồng thời là một trong những trọng tâm của các yêu sách lãnh thổ từ Moskva.
Vì vậy, bất kỳ đề xuất nào liên quan đến việc Ukraine rút khỏi khu vực này đều có ý nghĩa vượt xa một thỏa thuận quân sự thông thường. Nó trực tiếp tác động đến chủ quyền quốc gia, quyền kiểm soát lãnh thổ và triển vọng của một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
Tổng thống Ukraine Zelenskiy vẫy tay chào Tổng thống Mỹ Donald Trump ở Palm Beach, Florida, Mỹ, ngày 28 tháng 12 năm 2025. © Jonathan Ernst, Reuters
Kyiv không chấp nhận quy chế trung lập theo yêu cầu của Nga
Bên cạnh vấn đề Donbas, ông Zelensky tiếp tục bác bỏ yêu cầu Ukraine phải trở thành một quốc gia trung lập. Nhà lãnh đạo Ukraine khẳng định Kyiv không có kế hoạch từ bỏ định hướng gia nhập NATO.
Ông cũng loại trừ khả năng đưa quy chế trung lập vào Hiến pháp Ukraine. Theo tuyên bố được Interfax-Ukraine dẫn lại, nếu Tổng thống Nga Vladimir Putin cho rằng tình trạng trung lập của Ukraine sẽ được ghi nhận trong luật pháp, điều đó sẽ không xảy ra.
Yêu cầu trung lập là một trong những điều kiện mà Moskva nhiều lần đưa ra liên quan đến việc chấm dứt chiến tranh. Nga cho rằng việc ngăn Ukraine gia nhập NATO là một mục tiêu quan trọng của chiến dịch quân sự. Tổng thống Putin cũng nhiều lần cảnh báo về khả năng Ukraine tiến gần hơn tới liên minh này.
Ngược lại, Kyiv coi quyền lựa chọn các liên minh an ninh là một phần trong chủ quyền quốc gia. Ukraine cho rằng việc tự quyết định định hướng đối ngoại không thể phụ thuộc vào yêu cầu đơn phương của Moskva.
Hai lập trường đối lập khiến vấn đề NATO tiếp tục là trở ngại lớn trong mọi nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận. Nga muốn Ukraine từ bỏ con đường hội nhập quân sự với phương Tây, trong khi Kyiv xem đây là một trong những lựa chọn bảo đảm an ninh lâu dài.
Tư cách thành viên NATO không phải bảo đảm có thể thực hiện ngay
Đề xuất liên kết việc rút khỏi Donbas với khả năng gia nhập NATO cũng đặt ra câu hỏi về tính khả thi của một thỏa thuận như vậy. Quá trình kết nạp thành viên mới vào NATO không diễn ra tự động sau khi một quốc gia đáp ứng một số điều kiện riêng lẻ.
Các nước thành viên phải đạt đồng thuận chính trị về việc mời một quốc gia gia nhập. Điều này đồng nghĩa Ukraine không thể tự quyết định thời điểm trở thành thành viên, ngay cả khi đạt được thỏa thuận với Washington.
Mỹ có ảnh hưởng lớn trong NATO, nhưng không thể một mình quyết định việc kết nạp Ukraine. Các thành viên khác cũng có quyền tham gia quyết định và phải thống nhất về vấn đề này.
Do đó, nếu Kyiv chấp nhận rút khỏi Donbas trước, nhưng tiến trình gia nhập NATO sau đó kéo dài hoặc không đạt đồng thuận, Ukraine có thể phải đối mặt với một thực tế bất lợi. Lãnh thổ đã nhượng lại khó có thể trở thành điều kiện bảo đảm rằng tư cách thành viên NATO sẽ được thực hiện.
Khoảng cách giữa một cam kết chính trị và quyết định kết nạp chính thức cũng là vấn đề cần được tính đến. Một lời hứa về triển vọng an ninh trong tương lai không đồng nghĩa với sự bảo đảm pháp lý và quân sự có hiệu lực ngay lập tức.
Vấn đề lãnh thổ tiếp tục là giới hạn trong đàm phán
Quan điểm của ông Zelensky phản ánh sự khác biệt giữa hai loại cam kết đang được đặt lên bàn đàm phán. Một bên là khả năng gia nhập NATO trong tương lai, phụ thuộc vào quyết định tập thể của nhiều quốc gia. Bên còn lại là việc rút khỏi một vùng lãnh thổ cụ thể, có thể tạo ra thay đổi trực tiếp trên thực địa.
Đối với Ukraine, Donbas không đơn thuần là một khu vực có giá trị quân sự.
Đây còn là vấn đề chủ quyền và tính toàn vẹn lãnh thổ. Việc công nhận các vùng đất bị chiếm đóng thuộc Nga có thể tạo ra tiền lệ lớn đối với trật tự lãnh thổ của quốc gia này.
Trong khi đó, Kyiv vẫn đang đàm phán với các đối tác về một gói bảo đảm an ninh toàn diện. Mục tiêu là tìm kiếm những cam kết đủ sức bảo vệ Ukraine trước nguy cơ xung đột tái diễn, thay vì chỉ dựa vào những triển vọng chính trị chưa được xác định thời hạn.
Những cuộc trao đổi với Mỹ cho thấy phương án kết nối vấn đề lãnh thổ với tương lai NATO đã xuất hiện trong quá trình thảo luận. Tuy nhiên, ông Zelensky chưa chấp nhận đánh đổi Donbas để đổi lấy một triển vọng gia nhập liên minh chưa có sự bảo đảm về thời điểm và đồng thuận của toàn bộ thành viên.
Trong giai đoạn tiếp theo, Kyiv sẽ tiếp tục thương lượng với các đối tác về gói an ninh toàn diện, đồng thời giữ nguyên lập trường không nhượng Donbas và không cam kết trung lập trong Hiến pháp.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
