Chi tiêu xã hội dành cho công dân Romania tại thành phố Magdeburg, bang Sachsen-Anhalt, đã tăng gấp 20 lần so với năm 2013. Con số này được nêu trong phóng sự điều tra của đài truyền hình MDR, phát sóng ngày 4/11/2026, về tình trạng di cư do nghèo đói và những sức ép đối với hệ thống phúc lợi Đức.
Phóng sự đặt ra nghi vấn về khả năng một số người lợi dụng quy định tự do đi lại của Liên minh châu Âu (EU) để tiếp cận trợ cấp xã hội. Tuy nhiên, cách phản ánh vấn đề cũng gây tranh luận, đặc biệt liên quan đến việc chứng minh những trường hợp bị nghi ngờ thực sự nhận trợ cấp trái pháp luật.
ảnh của đài truyền hình Tây Đức WDR
Chi tiêu xã hội tại Magdeburg tăng mạnh
Trong chương trình điều tra mang tên "Di cư nghèo đói trong EU: Nhà nước phúc lợi đang đi vào ngõ cụt?", phóng viên Jana Gareis đã khảo sát tình hình tại Magdeburg, Halle, Hagen và một số địa phương ở Romania.
Cuộc điều tra tập trung vào mối liên hệ giữa tình trạng nghèo đói tại một số nước thành viên EU, dòng người di chuyển đến Đức và khả năng tiếp cận các khoản hỗ trợ xã hội. Magdeburg là một trong những địa phương được chú ý vì mức chi cho công dân Romania tăng đáng kể trong hơn một thập kỷ.
Mức tăng gấp 20 lần so với năm 2013 khiến chính quyền địa phương phải xem xét lại áp lực đối với ngân sách. Tuy nhiên, con số tổng chi tiêu không tự chứng minh có hành vi gian lận. Muốn xác định nguyên nhân, cần phân biệt số người đủ điều kiện nhận trợ cấp, mức hỗ trợ và những trường hợp vi phạm quy định.
Đây cũng là vấn đề khó đối với các thành phố có nguồn lực ngân sách hạn chế. Họ vừa phải thực hiện nghĩa vụ bảo đảm an sinh, vừa phải kiểm tra tính hợp pháp của các hồ sơ xin trợ cấp.
Minijob và hoạt động kinh doanh bị nghi bị lợi dụng
Một trọng tâm khác của cuộc điều tra là cách một số người có thể sử dụng việc làm quy mô nhỏ hoặc hoạt động tự kinh doanh để thiết lập tư cách người lao động EU.
Minijob là hình thức việc làm có thu nhập giới hạn, được áp dụng những quy định riêng về thuế và bảo hiểm xã hội tại Đức. Người lao động vẫn có quan hệ việc làm hợp pháp nếu công việc thực sự tồn tại và đáp ứng các điều kiện luật định.
Tuy nhiên, phóng sự đề cập đến nghi vấn một số trường hợp tạo ra công việc hoặc hoạt động kinh doanh không thực chất. Mục đích bị nghi ngờ là có được tư cách người lao động, từ đó tiếp cận các khoản hỗ trợ bổ sung và tiền trợ cấp trẻ em (Kindergeld).
Vấn đề nằm ở ranh giới giữa hoạt động kinh tế thực sự và những giao dịch chỉ tồn tại trên giấy tờ. Cơ quan chức năng cần xem xét hợp đồng, thời gian làm việc, tiền lương, hoạt động kinh doanh và các chứng từ liên quan.
Không thể kết luận một người gian lận chỉ vì họ làm Minijob, có thu nhập thấp hoặc đồng thời nhận trợ cấp. Pháp luật Đức và EU cho phép người đáp ứng điều kiện được hưởng những quyền lợi tương ứng.
Nhà ở giá rẻ trở thành lĩnh vực gây tranh cãi
Phóng sự cũng phản ánh tình trạng một số chủ nhà khai thác nhu cầu thuê nhà giá rẻ của những người có hoàn cảnh khó khăn. Những căn nhà xuống cấp được cho nhiều người thuê cùng lúc, trong khi chủ sở hữu vẫn thu được khoản lợi nhuận đáng kể.
Đối với người mới đến Đức hoặc có thu nhập thấp, khả năng tìm được nhà ở phù hợp thường bị hạn chế. Khi không có nhiều lựa chọn, họ dễ phải chấp nhận những căn hộ chật chội, điều kiện sinh hoạt không bảo đảm hoặc mức giá không tương xứng với chất lượng.
Tình trạng cho thuê quá đông người cũng có thể tạo ra sức ép lên hạ tầng khu dân cư. Những vấn đề như vệ sinh, an toàn phòng cháy và điều kiện sử dụng nhà ở cần được cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.
Trách nhiệm không thể chỉ đặt lên người thuê nhà. Nếu chủ sở hữu cố tình khai thác hoàn cảnh khó khăn của người nhập cư, cho thuê nhà không bảo đảm tiêu chuẩn hoặc có hành vi vi phạm, họ cũng phải chịu trách nhiệm theo quy định.
Chính quyền địa phương muốn EU xem xét lại quy định
Đại diện chính quyền Magdeburg và Hiệp hội các thành phố, đô thị Đức cho rằng cần xem xét những quy định liên quan đến tư cách người lao động EU. Họ cũng yêu cầu tăng cường kiểm tra để phát hiện các hình thức gian lận trợ cấp.
Trọng tâm của đề xuất là làm rõ điều kiện xác định một người thực sự tham gia thị trường lao động. Những hoạt động làm thuê hoặc tự kinh doanh chỉ mang tính hình thức cần được kiểm tra kỹ hơn.
Đối với các thành phố, vấn đề không chỉ nằm ở ngân sách trợ cấp. Họ còn phải xử lý những hệ quả liên quan đến nhà ở, dịch vụ xã hội và khả năng hòa nhập của người dân có hoàn cảnh khó khăn.
Tuy nhiên, việc thay đổi quy định không thể chỉ dựa trên những trường hợp bị nghi ngờ. Quyền tự do đi lại của công dân EU được bảo vệ bởi các hiệp ước châu Âu. Quyền tiếp cận phúc lợi cũng phụ thuộc vào tình trạng cư trú, việc làm và những điều kiện cụ thể của từng loại trợ cấp.
Phóng sự MDR vấp phải chỉ trích
Sau khi chương trình phát sóng, cách MDR lựa chọn và trình bày các trường hợp điều tra đã gây tranh luận. Ngày 9/11/2026, Deutsche Welle đưa tin về những chỉ trích cho rằng phóng sự có góc nhìn phiến diện.
Một trong những vấn đề được đặt ra là liệu những cá nhân xuất hiện trong chương trình có thực sự nhận trợ cấp trái pháp luật hay không. Những nghi vấn về việc làm hình thức hoặc kinh doanh không thực chất chưa đồng nghĩa với bằng chứng xác nhận hành vi gian lận.
Để đưa ra kết luận, cần có thông tin cụ thể từ hồ sơ trợ cấp, cơ quan quản lý và các bên liên quan. Nếu thiếu những bằng chứng này, việc gắn một cá nhân hoặc cộng đồng với hành vi trục lợi có thể dẫn đến nhận định thiếu công bằng.
Đặc biệt, công dân Romania là một bộ phận trong cộng đồng công dân EU đang sinh sống tại Đức. Không thể lấy hành vi bị nghi ngờ của một số cá nhân để đánh đồng toàn bộ người nhập cư, cũng như những người đang nhận trợ cấp hợp pháp.
Bài toán cân bằng giữa quyền lợi và kiểm soát
Tranh luận tại Đức cho thấy hai yêu cầu cần được giải quyết đồng thời. Nhà nước phải bảo vệ những người thực sự cần hỗ trợ, đồng thời ngăn chặn hành vi gian lận làm thất thoát tiền thuế.
Điều này đòi hỏi cơ quan chức năng phân biệt rõ giữa nghèo đói, sử dụng hợp pháp các quyền lợi xã hội và hành vi cố tình khai báo sai. Kiểm tra chặt chẽ hơn không đồng nghĩa với việc hạn chế quyền lợi của tất cả người nhập cư.
Với người Việt sinh sống và làm việc tại Đức, những tranh luận này cũng có ý nghĩa thực tế. Người lao động làm Minijob, người tự kinh doanh hoặc gia đình nhận Kindergeld cần được xem xét theo đúng điều kiện pháp luật áp dụng cho từng trường hợp.
Hiện những yêu cầu cải cách từ chính quyền địa phương vẫn tập trung vào việc rà soát tư cách người lao động EU và tăng cường kiểm soát các trường hợp có dấu hiệu gian lận. Cuộc tranh luận về giới hạn của hệ thống phúc lợi Đức vì thế tiếp tục đặt ra yêu cầu bảo đảm cả tính công bằng lẫn quyền tự do đi lại trong EU.
Thu Phương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: MDR, Deutsche Welle (DW)
