Một phóng sự truyền hình của Đức đặt câu hỏi về những gia đình nhập cư có mức lương thấp nhưng tổng thu nhập và trợ cấp xã hội có thể lên tới 4.500 euro mỗi tháng, đồng thời chỉ ra những bất cập trong hệ thống phúc lợi. Tuy nhiên, cách MDR phản ánh vấn đề cũng gây tranh cãi khi DW cho rằng phóng sự chưa đưa ra bằng chứng đầy đủ về hành vi gian lận của những người được đề cập.
Một phóng sự của Đài truyền hình Trung Đức (MDR) đang làm dấy lên tranh luận về tình trạng lợi dụng trợ cấp xã hội tại Đức. Phóng sự đặt vấn đề về những gia đình nhập cư có mức lương chưa tới 700 euro mỗi tháng nhưng tổng thu nhập và các khoản hỗ trợ có thể đạt 4.500 euro. Tuy nhiên, DW cho rằng cách thể hiện của MDR có dấu hiệu thiên lệch và chưa chứng minh được những người xuất hiện trong phim đã nhận trợ cấp trái phép.
Tranh cãi tập trung vào quyền hưởng phúc lợi của công dân Liên minh châu Âu (EU), trách nhiệm của chính quyền địa phương và những kẽ hở trong luật an sinh xã hội Đức. Vấn đề cũng đặt ra câu hỏi về sự công bằng giữa những người đi làm toàn thời gian, đóng thuế và bảo hiểm với những hộ gia đình có nguồn thu nhập chủ yếu từ trợ cấp.

Ảnh minh họa - © Báo điện tử tin tức VIỆT ĐỨC
Phóng sự điều tra tại ba thành phố của Đức
Phóng viên Jana Gareis thực hiện bộ phim tài liệu mang tên "Di cư nghèo đói trong EU: Nhà nước phúc lợi đang đi vào ngõ cụt?". Chị trở lại Magdeburg, Halle và Hagen, những thành phố từng được khảo sát trong cuộc điều tra trước đó.
Phóng sự tìm hiểu những thay đổi tại các khu dân cư sau khi Romania và Bulgaria được hưởng đầy đủ quyền tự do đi lại và làm việc trong EU. Từ năm 2014, một số thành phố Đức phải đối mặt với những thách thức xã hội và tài chính liên quan đến dòng người di cư từ các vùng kinh tế khó khăn.
Tại Magdeburg, Halle và Hagen, một số cư dân địa phương cho biết khu phố của họ xuất hiện nhiều xung đột và tình trạng quá tải. Họ phản ánh những thay đổi trong đời sống cộng đồng, áp lực lên nhà ở và các dịch vụ công.
Một vấn đề khác được phóng sự đề cập là hoạt động kinh doanh nhà ở xuống cấp. Một số chủ sở hữu bất động sản tận dụng nhu cầu thuê nhà giá rẻ của người nhập cư để cho nhiều người cùng sinh sống trong những căn nhà chật chội. Họ có thể thu được khoản tiền thuê đáng kể từ những bất động sản chất lượng thấp.
Điều này làm dấy lên tranh luận về trách nhiệm của những chủ nhà hưởng lợi từ tiền thuê được thanh toán bằng nguồn trợ cấp xã hội. Tuy nhiên, vấn đề chất lượng nhà ở và hành vi của người nhận trợ cấp cần được xem xét riêng biệt, thay vì mặc nhiên quy trách nhiệm cho toàn bộ cộng đồng nhập cư.
Những kẽ hở trong quy định hưởng trợ cấp
MDR tập trung vào cách một số người có thể tiếp cận hệ thống phúc lợi thông qua hoạt động lao động có thu nhập thấp. Theo phóng sự, một công việc nhỏ, chẳng hạn việc làm bán thời gian theo diện Minijob, có thể giúp người lao động đáp ứng điều kiện xác lập tư cách lao động trong EU.
Khi đáp ứng các điều kiện pháp luật, người lao động có thể được hưởng những quyền lợi xã hội tương ứng. Nếu thu nhập không đủ trang trải cuộc sống, họ có thể đủ điều kiện nhận khoản trợ cấp bổ sung từ hệ thống bảo đảm sinh kế cơ bản. Gia đình có con cũng có thể được hưởng tiền trợ cấp trẻ em nếu đáp ứng những quy định liên quan.
Phóng sự đồng thời đề cập đến tình trạng giả danh lao động tự do hoặc tạo dựng quan hệ việc làm không có thực. Những hình thức này có thể bị lợi dụng để tạo điều kiện tiếp cận quyền lợi xã hội. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa việc làm thu nhập thấp hợp pháp và hành vi gian lận có chủ đích.
Tại Magdeburg, chi phí xã hội của thành phố dành cho những người mang quốc tịch Romania đã tăng gấp 20 lần so với năm 2013. Đây là con số được phóng sự sử dụng để minh họa áp lực ngày càng lớn đối với ngân sách địa phương.
Sau tám năm kể từ cuộc điều tra đầu tiên, Jana Gareis trở lại những địa điểm cũ và theo chân lực lượng kiểm tra đặc biệt tại Hagen. Phóng viên cũng trao đổi với đại diện chính quyền, giới chính trị và đến Romania để tìm hiểu những thay đổi tại các địa phương có nhiều người sang Đức làm việc.
Tiền chuyển về Romania làm thay đổi các địa phương
Tại Romania, phóng sự ghi nhận những vùng từng nghèo khó nay có nhiều dấu hiệu khá giả hơn. Một phần nguyên nhân đến từ tiền người lao động gửi về cho gia đình sau thời gian làm việc tại Đức.
Những khoản tiền này góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt, xây dựng nhà cửa và thúc đẩy hoạt động kinh tế tại quê nhà. Một số thị trưởng Romania nhìn nhận quyền tự do đi lại trong EU mang lại lợi ích kinh tế cho địa phương.
Trong khi đó, tại Đức, nhiều đại diện chính quyền địa phương muốn sửa đổi các quy định liên quan. Thị trưởng Magdeburg Simone Borris và Marc Elxnat, đại diện Hiệp hội các thành phố và đô thị Đức, cho rằng cần xem xét lại cách xác định tư cách người lao động trong EU.
Họ cũng muốn tăng cường các biện pháp chống những mạng lưới trục lợi từ hệ thống an sinh xã hội. Theo quan điểm này, các quy định hiện hành cần bảo đảm quyền tự do đi lại nhưng không tạo điều kiện cho những hoạt động lợi dụng chính sách.
AfD và BSW bị phản ứng vì phát ngôn về người Romania
Cuộc tranh luận nhanh chóng chuyển sang lĩnh vực chính trị sau khi phóng sự được phát hành. Chủ tịch đảng AfD Alice Weidel và nhà sáng lập BSW Sahra Wagenknecht đưa ra những phát biểu gây tranh cãi về người Romania tại Đức.
Ngày 28/10, bà Alice Weidel viết trên mạng xã hội X rằng ngày càng nhiều người nhập cư từ Romania đang lợi dụng hệ thống phúc lợi Đức, từ trợ cấp trẻ em đến bảo đảm sinh kế và chăm sóc y tế.
Hai ngày sau, bà Sahra Wagenknecht trả lời Berliner Zeitung rằng chính sách cần quan tâm nhiều hơn đến người dân tại Bitterfeld thay vì Bucharest. Bà cũng phản đối việc trả trợ cấp trẻ em cho những trẻ không sinh sống tại Đức.
Những phát biểu này khiến nhiều người Romania tại quê nhà và cộng đồng Romania đang sinh sống ở Đức phản đối. Họ cho rằng việc quy kết cả một cộng đồng nhập cư là những người trục lợi an sinh xã hội tạo ra định kiến và đánh đồng những người lao động hợp pháp với các trường hợp vi phạm.
Tranh cãi về người nhập cư hưởng trợ cấp không phải vấn đề mới tại Đức. Năm 2011, cựu Chủ tịch CSU Horst Seehofer từng tuyên bố sẽ kiên quyết phản đối tình trạng nhập cư nhằm hưởng lợi từ hệ thống an sinh xã hội. Sau đó, CSU còn sử dụng khẩu hiệu mang ý nghĩa người gian lận phải bị trục xuất.
DW đặt nghi vấn về tính khách quan của MDR
DW cũng xem xét cách MDR xây dựng phóng sự và cho rằng bộ phim có cách tiếp cận thiên lệch. Theo đánh giá này, những hình ảnh về xe sang và biệt thự lớn tại Romania được sử dụng để tạo ấn tượng về sự giàu có của những người di cư.
Tuy nhiên, phóng sự không đưa ra bằng chứng cụ thể chứng minh những người Romania xuất hiện trong phim đã nhận trợ cấp xã hội Đức trái phép. Đây là điểm quan trọng bởi mức hưởng trợ cấp cao hoặc việc có thu nhập thấp không tự động đồng nghĩa với hành vi gian lận.
DW cũng cho rằng bộ phim chưa phân tích tương xứng vai trò của các chủ sở hữu nhà xuống cấp tại Đức. Trong một số trường hợp, chính những chủ nhà người Đức có thể hưởng lợi từ mức tiền thuê cao, trong khi chi phí nhà ở lại do ngân sách xã hội chi trả.
Phóng sự MDR lần đầu phát sóng trên truyền hình ngày 4/11. Tuy nhiên, bộ phim đã có mặt trên nền tảng phát trực tuyến ARD từ ngày 26/10/2026.
Tranh luận hiện tập trung vào hai vấn đề: bảo đảm quyền tự do đi lại và làm việc trong EU, đồng thời ngăn chặn hành vi gian lận trợ cấp. Việc sửa đổi khái niệm người lao động EU và tăng cường kiểm tra các mô hình trục lợi vẫn là những yêu cầu được một số đại diện chính quyền Đức đặt ra.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo: MDR, DW và Berliner Zeitung


