Khi Nga phát động cuộc xâm lược toàn diện vào Ukraine năm 2022, Pháp và Đức chi gần như nhau cho quốc phòng. Nhưng đến năm 2029, ngân sách quốc phòng của Đức dự kiến tăng ít nhất 150 tỷ euro (174 tỷ đô la), gấp đôi khoản chi của Pháp.
Điều này đáng mừng cho an ninh châu Âu, nhưng với Paris, nó lại gây lo ngại.
Tướng Fabien Mandon, tham mưu trưởng quốc phòng Pháp, nói trước thượng viện tháng trước rằng trong 5 năm tới, Pháp có nguy cơ “tụt lại” so với người láng giềng trong lĩnh vực từng thống trị.
Sự cân bằng ngầm bị phá vỡ
Mối quan hệ Pháp-Đức từ lâu dựa trên thỏa thuận ngầm: Pháp lo quân sự, Đức lo kinh tế. Là cường quốc hạt nhân duy nhất của EU, với văn hóa viễn chinh và tư duy chiến lược, Pháp luôn dẫn đầu.
Tổng thống Macron từng hợp tác với Anh để lập “liên minh sẵn sàng” hỗ trợ Ukraine nếu có ngừng bắn. Đức tham gia, nhưng thủ tướng Merz ngần ngại điều bộ binh.
Giới quân sự Pháp thường đánh giá thấp Đức vì nước này ít mạo hiểm và hay cần Mỹ trấn an.
Một quan chức quốc phòng Pháp nói: “Chúng ta phải nghĩ đến chiến tranh theo cách khác, không cần Mỹ, nhưng họ không sẵn sàng.” Trong nhiều vấn đề phòng thủ, Pháp đồng điệu với Anh hơn.
Lời hứa của Merz và nỗi lo của Pháp
Thủ tướng Merz hứa biến Bundeswehr thành “quân đội chính quy mạnh nhất châu Âu”, với quân số tăng 40% vào năm 2035. Điều này được hoan nghênh khắp châu lục.
Macron từ lâu ủng hộ “quyền tự chủ chiến lược” của châu Âu, và sự đóng góp lớn hơn của Đức có thể giúp đạt mục tiêu đó. Ba Lan, Baltic và Ý cảm thấy yên tâm. Một khảo sát năm ngoái cho thấy 48% người Ba Lan nghĩ Bundeswehr mạnh hơn sẽ cải thiện an ninh của họ.
Nhưng sau cánh cửa đóng kín, Pháp bất an.
Một nhân vật quân sự cấp cao Pháp nói: “Đó là vấn đề hiển nhiên mà ai cũng thấy khó nói.” Việc Đức có quân đội lớn nhất châu Âu là “không thể tưởng tượng nổi”.
Đức từng xâm lược Pháp ba lần trong lịch sử, nhưng không ai nghĩ nước này là mối đe dọa với NATO. Tuy nhiên, mong muốn hạn chế sức mạnh của Đức trong EU và NATO luôn định hình tư duy địa chính trị Pháp. Đồng chủ tịch Đảng Xanh Franziska Brantner nói: “Ẩn sau sự nhẹ nhõm là nỗi bất an âm thầm, dai dẳng, bắt nguồn từ lịch sử.”
Cạnh tranh công nghiệp quốc phòng
Một lo ngại thực sự khác là đối đầu công nghiệp. Pháp có những công ty quốc phòng hàng đầu như Dassault, Thales, Safran và Naval Group, vốn giành hợp đồng xuất khẩu lớn.
Nhưng trong lĩnh vực xe tăng chiến đấu, hai nước ngang hàng. Nếu Đức đổ tiền vào công nghệ và sản xuất hiệu quả hơn, họ có thể vượt xa Pháp.
Hiện tại, mâu thuẫn trong chương trình Hệ thống Không quân Chiến đấu Tương lai giữa Dassault Pháp và Airbus Đức đe dọa dự án trọng điểm của Macron, bao gồm máy bay chiến đấu thế hệ mới.
Răn đe hạt nhân và tương lai
Pháp dựa vào kho vũ khí hạt nhân để ngăn mất cân bằng quân đội chính quy. Tháng 3, Macron đề xuất học thuyết “răn đe chủ động”, mời các nước châu Âu, đặc biệt là Đức, hỗ trợ gánh vác khả năng răn đe trong tập trận hay triển khai máy bay mang vũ khí hạt nhân.
Michel Duclos từ Viện Montaigne cho rằng đây là cách buộc quân đội Đức đang mở rộng phải gắn với một bức tranh châu Âu rộng lớn hơn.
François Heisbourg từ Tổ chức Nghiên cứu Chiến lược Paris lập luận rằng trong ngắn hạn, hệ quả chính trị từ khoảng cách chi tiêu không đáng kể nhờ sức răn đe của Pháp.
Nhưng nếu Đảng Tập hợp Quốc gia (RN) lên lãnh đạo vào năm tới, căng thẳng có thể xuất hiện. Ứng cử viên Jordan Bardella cho rằng răn đe của Pháp chỉ nên mở rộng đến đồng minh mua máy bay chiến đấu Pháp, không phải Mỹ. Những người theo chủ nghĩa dân tộc khác, như Ba Lan, muốn tái vũ trang của Đức đi kèm bồi thường chiến tranh.
Hiện tại, vị thế lãnh đạo của Đức trong EU vẫn dựa vào sức mạnh kinh tế, còn uy tín chiến lược cần thời gian.
Nhưng tướng Mandon cảnh báo:
“Trong 5 năm tới, luận điểm cho rằng chúng ta có kinh nghiệm tác chiến và văn hóa riêng sẽ không còn thuyết phục. Đối với người Mỹ, Đức đang trở thành hình mẫu để hình dung về châu Âu.”
Bài toán cho Pháp không chỉ là giữ vị thế, mà còn là tìm cách hợp tác với một nước Đức mạnh hơn, để cả hai cùng đảm bảo an ninh cho châu lục.
Phạm Hương - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo The Economist, 03/06/2026
Ý kiến bạn đọc